İsmayıl Əhməd: “Dini kitabları Azərbaycan müəlliflərinin yazması ona görə vacibdir ki...” Buludxan Xəlilov: “Azərbaycan müəllifləri dini kitabları sırf bizim dövlətçilik maraqlarımıza uyğun yazacaqlar”
Dini ədəbiyyat insanların şüuruna təsir göstərən əsas vasitələrdən biridir. Bir sıra hallarda dini ədəbiyyat nümunələri insanların həyatında müsbət deyil, mənfi rol oynayır, dövlətlərin də həmçinin.
Bildiyimiz kimi, ölkəmiz dövlət müstəqilliyi qazandıqdan sonra müxtəlif ölkələrdən bizə dini ədəbiyyat axını baş verməyə başladı. Bu gün dini və qeyri-dini profilli kitab mağazalarında saysız dini ədəbiyyat var ki, onların, demək olar ki, 90 faizdən artığı başqa dillərdən tərcümədir. Yerli alimlərin, bilim adamlarının dini kitablar yazmasına və cəmiyyətimizdə həmin nəşrlərin yayılmasına böyük ehtiyac var. Milli dini kitablar Azərbaycan müəllifləri tərəfindən yazılarsa, bunun effektiv nəticələri daha müsbət olar. Söz yox ki, Azərbaycanın dinşünas alimləri ana dilimizdə kitablar yazırlar, ancaq onların sayı o qədər azdır, heç oxucuların onlardan xəbəri yoxdur. O da məlumdur ki, dini kitablar yazılarkən milli məfkurə, ideologiya, dövlətçilik maraqları da nəzərə alınmalıdır. Bu bizim üçün daha vacibdir. Sirr deyil ki, başqa ölkələrdən gətirilərək tərcümə edilən dini ədəbiyyat çeşidlərinin bir qisminin çox vaxt bizim dövlətçilik prinsipləri, ideologiyası ilə üst-üstə düşmədiyini görürük. Bu da insanları, xüsusən də gəncləri yanlış istiqamətlərə yönəldir. Cəmiyyətimiz üçün çox aktual olan dini ədəbiyyatla bağlı yaşanan problem aidiyyəti dövlət qurumları tərəfindən çözülməkdədir.
Dini Qurumlarla İş üzrə Dövlət Komitəsinin sədr müavini Gündüz İsmayılov mətbuata bildirib ki, milli-dini kitabların azərbaycanlı müəlliflər tərəfindən yazılması vacibdir: “Azərbaycanda çap olunan dini ədəbiyyatın böyük hissəsi əsasən tərcümə olunanlardır. Ona görə də məqsədimiz yerli müəlliflərin sayını artırmaqdır. Xaricdən ölkəyə gətirilən dini ədəbiyyatın sayı azalıb. İndi əsas məqsəd azərbaycanlı müəlliflərin yazdıqları dini ədəbiyyatların sayını artırmaqdır. Bu istiqamətdə xeyli işlər görülüb. Əgər keçən il ölkədə çap olunan dini ədəbiyyatların yalnız 14 faizi yerli müəlliflərin idisə, bu il həmin rəqəm 23 faizə çatıb. Yenə də bu göstərici bizi qane etmir”.
G.İsmayılovun sözlərinə görə, xaricdə hazırlanan dini ədəbiyyat həmin ölkənin həyat tərzini, onların dünyaya baxışını özündə ehtiva edir. O hesab edir ki, bu baxımdan, dini ədəbiyyatın böyük əksəriyyəti yerli müəlliflər tərəfindən hazırlanmalıdır.
Dinşünas İsmayıl Əhməd bizimlə söhbətində bildirdi ki, Azərbaycan müəlliflərinin dini kitab yazması çox vacibdir. O, həmçinin, qeyd etdi ki, bu nəşrlər cəmiyyətin sağlam maariflənməsinə səbəb olacaq. “İslam ümumbəşəri dindir. Din Allahın qanunudur. Milli adət-ənənələr dinə təsir göstərib dəyişə bilməz. Nə din milliləşə bilər, nə də adət-ənənə dinləşə bilər. Yox, əgər milli dəyərlərin güclənməsi istiqamətində dindən məqsədyönlü istifadə ediləcəksə, bu təqdirəlayiqdir. Eyni zamanda, milli vətənpərvərlik dinlə təbliğ olunacaqsa, bu da müsbət hal olardı. Dini kitabları Azərbaycan müəlliflərinin yazması ona görə vacibdir ki, radikal şiələrin, nurçuların, eləcə də digər belə izimlərin təsirindən uzaq olaq” - deyə İ.Əhməd bildirdi.
Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin Filologiya fakültəsinin dekanı, professor Buludxan Xəlilov da hesab edir ki, Azərbaycanda milli dini kitabların yazılması zəruridir. B.Xəlilov hesab edir ki, bu gün ölkəmizdə kifayət qədər güclü elm adamları var ki, onlar başqa dövlətlərin təsirinə düşmədən Azərbaycan dövlətinin maraqlarını təmin etməklə dini ədəbiyyat nümunələri yarada bilər. Azərbaycana zərərli dini kitabların zamanla axın etdiyini və o kitabların qüsurlu tərcümələrlə cəmiyyətə təqdim edildiyini qeyd edən B.Xəlilovun fikrincə, artıq Azərbaycan dövləti milli dini kitablar hazırlamalıdır ki, bu da bizim həyat tərzimizi, dini görüşümüzü, mənəvi mühitimizi, dini mənzərəmizi tam əhatə edə bilsin. Bunun Azərbaycan cəmiyyətini yad radikal təriqətlərin təsirindən qurtarmağa xidmət edəcəyini vurğulayan B.Xəlilovun sözlərinə görə, ümumiyyətlə, həm xaricdən gətirilən dini ədəbiyyat nümunələri, həm də yerli müəlliflərin yazdığı əsərlər dövlətçilik və milli maraqla uzlaşmalıdır: “Hər bir xalqın təməlində dayanan atributlar var. Onun içində ən vaciblərindən biri xalqın dilidir, dinidir, ədəbiyyatıdır. Bunlar hamısı Vətənin bütövlüyü, sabitliyi, gələcəyi üçündür. Bu təməl içində din çox vacib məfhumdur. Əcdadlarımızdan indiyə qədər dinin həyatımızda oynadığı rolu görürük və din də insanları dil, Vətən qədər birləşdirir. Ona görə də hər bir dövlətin siyasətində, ideologiyasında, inkişafında dinin aparıcı rol oynadığını nəzərə almaq lazımdır. Bu gün görürük ki, dünya dini dəyərlərə qiymət verməklə siyasətini qurur, yaşayır. Heç də dinin özü bu siyasətin qurulmasında, yaşamasında az rol oynamır. Bu baxımdan, Azərbaycanda da dini dəyərlərə qiymət verildiyini nəzərə almalıyıq. Bu gün dünyada təkcə iqtisadi, mədəni rəqabət getmir, həm də dinlər arasında rəqabət prosesi gedir. Dini dəyərlərin özünün də bir savaşı var, bu savaşda təbii ki, biz islami dəyərlərə söykənən, müsəlman xalqı olaraq öz dini dəyərlərimizi qoruyub saxlamalıyıq. Ancaq bu dini dəyərlər də milli dövlətçilik ideologiyası ilə uzlaşmalıdır. Bilirsiniz, hər bir din yarandıqdan sonra dünya, siyasət, dövlətlərin tarixi, sərhədləri dəyişib. Etiraf edək ki, yeri gələndə dinin özü də milli maraqlara, ideologiyaya uyğun qurulmalıdır. Bu mənada bizim dini dəyərlərimizin özü də azərbaycançılıq ideologiyasına uyğun olmalı, azərbaycançılıq məfkurəsinə söykənməlidir. Sovetlər Birliyində yaşayarkən dini kitabları rus dilindən tərcüməsini oxuya bilirdik. Ancaq indi dini kitablar birbaşa Azərbaycan dilinə tərcümə edilir. Xaricdən gətirilən əsərlərdə ideologiyamıza, dövlətçiliyimizə, milli dəyərlərimizə ziyan gətirən məsələlər varsa, ya onlar ciddi redaktə olunub çap edilməlidir, ya da ki, ümumiyyətlə tərcümə edilməməlidir. Bu gün aktuallaşan məsələ dini ədəbiyyat nümunələrinin yaradılmasında Azərbaycan müəlliflərinin sayının artırılması ilə bağlıdır. Bu olduqca müsbət bir işdir. Azərbaycan müəllifləri dini kitabları sırf bizim dövlətçilik maraqlarımıza uyğun yazacaqlar. Bilirsiniz ki, ölkəyə gətirilən dini ədəbiyyat çeşidləri arasında bizim dövlətçiliyimizə, milli məfkurəmizə, cəmiyyətimizdəki məzhəblərarası münasibətlərə mənfi təsir göstərən nəşrlər də yox deyil. Dövlətin aidiyyəti qurumları bu kimi hallara qarşı ciddi mübarizə aparır. İslami dəyərlərlə bağlı kitabların bizim müəlliflər tərəfindən yazılması, Qurani-Kərimin təfsirinin yerli alimlər tərəfindən verilməsi çox vacibdir. Bu çox yaxşı olardı ki, insanlar islam dininin mahiyyətini dərindən anlayardılar. Hesab edirəm ki, bu həm də ciddi bir maarifçilik işi olardı. Hətta xristianlıqla, buddizmlə, şamançılıqla və digər dinlərlə də bağlı azərbaycanlı müəlliflərin yazması vacibdir”.
Ölkəmizə gətirilən dini kitabların da dövlətçilik və milli ideologiyamıza xidmət etməli olduğunu deyən B.Xəlilovun sözlərinə görə, biz cəmiyyət olaraq bütün dini axınlara qucaq açmalı deyilik. Bu gün dünyada dini və təriqətlərarası ayrıseçkiliklə bağlı böyük problemlər olduğunu qeyd edən professor onu da dedi ki, Azərbaycanda belə bir problem mövcud deyil. Milli dini kitabların yazılmasına cəmiyyətdə tələbat olduğunu, dinimizə gənclərin böyük maraq göstərdiyini deyən B.Xəlilov, həmçinin, hesab edir ki, yas mərasimlərində Qurani Kərimdən ayələr oxunarkən həmin ayələrin təfsiri, izahı Azərbaycan dilində də verilməlidir. Onun sözlərinə görə, çox zaman molla özü ərəb dilini bilmədiyi üçün ayələri tələb olunan səviyyədə tələffüz edə bilmir, bu da camaatın ona qulaq asmamasına səbəb olur.
İradə SARIYEVA
