Kamran Əsədov: “Şagird sıxlığı olan məktəblər üçün əlavə korpuslar tikməklə, yaxud modul tipli məktəbləri həmin məktəblərin ərazilərinə salmaqla həm şagird sıxlığını aradan qaldırmaq olar, həm də ikinövbəlilik probleminə son qoymaq mümkünləşər”
Respublikamızın orta ümumtəhsil məktəblərinin əksəriyyətində ikinci növbə dərslər də keçirilir. Yəni orta məktəblərimizin əksəriyyətində, xüsusən də paytaxtda dərslər ikinövbəlidir. Orta ümumtəhsil məktəblərinin rəhbərləri ikinövbəli tədrisi məktəbdə mövcud olan şagird sıxlığı ilə izah edirlər.
Onlar bildirirlər ki, məktəblərə tələbat hədsiz dərəcədə olduğu üçün, məktəb rəhbərləri məcbur olub ikinci növbədə də dərs keçilməsini təmin edirlər. Şəhər məktəblərinin çoxunda sinif otaqlarının çatışmadığını deyən məktəb direktorları hesab edirlər ki, məktəblər üçün əlavə korpuslar tikilməyənə qədər sözügedən proses davam edəcək.
Onu da vurğulayaq ki, orta məktəblərdə ikinci növbədə təhsil alan şagirdlər, eləcə də onların valideynləri çətinliklərlə qarşılaşırlar. Valideynlər qeyd edirlər ki, övladları ikinci növbədə dərsdən çıxdıqdan sonra hədsiz yorğun olurlar və onların nə istirahətə, nə də sabahkı dərsləri hazırlamağa vaxtları olmur. Hətta belə fikirlər də var ki, ikinci növbədə məktəbin savadlı, təcrübəli müəllimləri deyil, öz sahəsini elə də mükəmməl bilməyən müəllimlər dərs deyir.
Orta ümumtəhsil məktəblərində ikinci növbə tədris sisteminin yaratdığı problemlər nədən ibarətdir?
Tarix üzrə fəlsəfə doktoru, tanınmış təhsil eksperti Kamran Əsədov bizimlə söhbətində bildirdi ki, orta ümumtəhsil məktəblərində ikinci növbə təhsil şagirdlərə müsbət deyil, mənfi təsir göstərir. K.Əsədov hesab edir ki, bu sistemin ləğv edilməsi üçün xüsusi tədbirlər görülməlidir. “Əslində, ikinövbəli orta ümumtəhsil məktəbləri daha çox şagird sıxlığı olan məktəblərdir. Buna o zaman keçildi ki, məktəblərdə dərslər 5 günlüyə keçdi. Yəni bundan əvvəl bütün orta məktəb müəssisələrində dərs günü 6 gün olduğu üçün, bütün şagirdləri birinci növbədə yerləşdirə bilirdilər. Ancaq bir neçə il bundan əvvəl təhsil naziri qərar imzaladı və məktəblər 5 günlük dərsə keçdi, məktəblərin də pedaqoji şuraları bununla bağlı qərar qəbul etdi. Əlbəttə, biz istər buraxılış, istər qəbul imtahanlarında, istərsə də digər tədbir və olimpiadalarda şagirdlərin göstərdikləri nəticələri təhlil etdikdə görürük ki, birinci növbədə oxuyan şagirdlərin müvəffəqqiyət göstəriciləri ilə ikinci növbədə dərsə gedən şagirdlərin arasında ciddi fərq var. Birinci növbədə oxuyanlarda nəticə daha yaxşıdır. Bu danılmaz faktdır. Hətta pedaqoji təhsil sisteimində, pedaqoji normalarda da göstərilir ki, şagirdlərin günün birinci növbəsində qavraması daha yaxşı olur. Yəni dərs başlayana qədər onların beyinləri açıq olur və aldıqları informasiyalar onların rahat şəkildə tədris prosesində iştirakına imkan verir. Bu, beynəlxalq təcrübədir. Lakin Azərbaycanda o məktəblərdə ki, ikinövbəlilik var, bəzən məktəb rəhbərləri bundan sui-istifadə edirlər. Birincisi, bəzi məktəb direktorları valideynlərə məlumat verirlər ki, bu il sizin övladlarınız ikinci növbə oxuyacaq, belə olduğu təqdirdə valideynlər pul yığıb məktəb direktorlarına verirlər və övladları birinci növbəyə düşür. Belə faktlar kifayət qədərdir. Bəzi məktəblərin direktorları şagirdləri qəsdən ikinci növbəyə salırlar ki, valideynlər onlara pul versinlər. İkinci növbə dərslər o məktəblərdə olur ki, sinif sayı azdır, məktəblərin tutumu kiçikdir, şagirdlərin sayı isə çoxdur” - deyə bildirən K.Əsədovun sözlərinə görə, heç bir halda, yuxarı sinif şagirdləri ikinci növbə oxuya bilməz. Ekspert qeyd etdi ki, bu hal yalnız dərsin keyfiyyətinə mənfi təsir göstərmir, həmçinin, şagirdlərin təhlükəsizliyini də risq altında qoyur: “İkinci növbə təhsil şagirdlərin təhlükəsizliyi baxımından da ciddi problemlər yaradır. Çünki həm Bakıda, həm də rayonlarda axşam saatlarında yolların işıqlandırılması sahəsində ciddi problemlər var. Nəzərə almalıyıq ki, şagirdlərin də dərsləri saat 18-də, 18:30-da bitir və onlar axşam saatlarında yola çıxırlar. Biz dəfələrlə axşam saatlarında şagirdlərin yol qəzalarının qurbanına çevrilməsinin şahidi olmuşuq. Digər tərəfdən, səhər saatlarında işə gedən valideynlər övladlarını çox rahatlıqla dərsə yola salıb, günorta isə dərsdən götürə bilirlər. Uşaqları ikinci növbədə oxuyan valideynlərin isə nə uşaqlarını dərsə aparmaq, nə də dərsdən götürmək imkanları var. Əsas problemlərdən biri odur ki, uşaqların dərslərə hazırlaşması üçün vaxtları qalmır. Onlar ikinci növbədə axşam dərsdən çıxıb evə gəlirlər və yorğunluqdan dərslərini oxuya bilmirlər. Səhər-səhər də evdə onlarla məşğul olacaq valideynləri olmur, onlar işə gedirlər. Ona görə də orta məktəblərdə ikinci növbə təhsil alan şagirdlərin həm müvəffəqiyyət göstəricisi, həm də dərslərə davamiyyəti birinci növbədə oxuyan şagirdlərlə müqayisədə aşağıdır. Digər tərəfdən, ikinci növbədə dərs deyən müəllimlər elə də məsuliyyətli, daha keyfiyyətli dərs keçən müəllimlər olmurlar. Çünki peşəkar, savadlı müəllimlər repititorluqla məşğuldurlar və onlar da günün ikinci yarısı repititor xidməti göstərdiklərinə, ikinci bir yerdə işlədiklərinə görə ikinci növbədə məktəbdə qalmırlar. Bütün hallarda, hesab edirəm ki, şagird sıxlığı olan məktəblər üçün əlavə korpuslar tikməklə, yaxud modul tipli məktəbləri həmin məktəblərin ərazilərinə salmaqla həm şagird sıxlığını aradan qaldırmaq olar, həm də ikinövbəlilik probleminə son qoymaq mümkünləşər”.
İradə SARIYEVA
