Adil Qeybulla: “Onkoloji xəstəlik vaxtında aşkar olunsa və müalicə getsə, insanlar sağalıb, normal ömür sürəcəklər”
Son zamanlar xərçəng xəstəliyindən əziyyət çəkənlərin sayı artır. Bu xəstəlikdən bütün dünyada xeyli sayda insan əziyyət çəkir.
Açıqlanan statistik rəqəmlərə əsasən, 2016-cı ildə ölkədə 43 927 nəfər, 2015-ci ildə isə 40 653 onkoloji xəstə qeydiyyatda olub. 2017-ci ildə Azərbaycanda 11 192 nəfərə ilk dəfə onkoloji xəstəlik diaqnozu qoyulub ki, bu da əvvəlki illərlə müqayisədə çoxdur. 2015-ci ildə ilk dəfə onkoloji xəstəlik diaqnozu qoyulan 10 183 nəfər, 2016-cı ildə isə 10 807 nəfər qeydiyyata götürülüb.
Məlumat üçün bildirək ki, 2017-ci ildə onkoloji xəstə kimi qeydiyyata götürülənlərin 5 415-i kişi, 5 777-si qadınlar olub. Ötən il ilk dəfə onkolji xəstəlik diaqnozu qoyulanların 99-u yaşı 13-dək olan, 31-i 14-17 yaşlı uşaqlar olub. Xəstələrin 279-u 18-29 yaşlı, 250-si 30-34 yaşlı, 380-ni 35-39 yaşlı, 5 121-i 40-59 yaşlı, 5 032-si 60 və yuxarı yaşda olan insanlar olub.
Ötən il ilk dəfə onkoloji xəstəlik diaqnozu qoyularaq qeydiyyata götürülənlərin 1 967-sində süd vəzisinin, 1 304-ündə traxeya, bronx, ağciyərin, 1 235-ində mədənin, 528-ində bağırsağın, 469-unda qida borusunun, 201-ində ağız boşluğunun və udlağın bədxassəli şişi aşkarlanıb.
Ölkədə onkoloji xəstələrin sayının niyə artdığını öyrənmək məqsədilə tibbi ekspert, professor Adil Qeybullaya müraciət etdik. O bizimlə söhbətində qeyd etdi ki, qadınlarda xərçəng ən çox süd vəzi və uşaqlıq boyununda, kişilərdə isə mədə və ağciyərdə rast gəlinir. Azərbaycanda bu xəstəliyin ən yayılmış forması prostat xərçəngidir: “Xərçəngin artmasında ekoloji faktorun rolu çox böyükdür. Sübut olunub ki, şəhərlərdə - istehsalat müəssisələri olan yerlərdə bu xəstəliyə yoluxma ehtimalı artır. Havaya, suya buraxılan çirkləndiricilər orqanizmə daxil olur və hüceyrələrin bölünməsinin tənzimlənməsi prosesini pozur. Siqaret çəkən insanlarda ağciyər xərçənginə çəkməyənlərə nisbətən 20 dəfə çox rast gəlinir. Şüa, xarici radioloji, mexaniki faktorlar, kimyəvi maddələr və viruslar da xərçəng yaradır. Bundan başqa, Azərbaycanda qidaların əksəriyyəti aşağı keyfiyyətdədir”.
Həmsöhbətimiz onu da vurğuladı ki, xərçəng xəstəliyi hallarının artması, həmçinin, Bakıda avtomobillərin sayının həddindən artıq çox olması ilə bağlıdır: “Əksər maşınlar ekoloji standartlara cavab vermədiyi üçün ətraf aləmə zərərli maddələr buraxır ki, bu da birbaşa xərçəng törədir.
Onu da qeyd edim ki, sinir sistemi nə qədər tez oyanırsa, xərçəngin yaranması o qədər sürətli gedə bilir. Hər kəsdə xərçəng hüceyrəsi var. Sadəcə, həmin hüceyrələrin qıcıqlanması üçün vasitə lazımdır. Genetika, irsi xəstəliklərlə yanaşı, uzunmüddətli stress xərçəng xəstəliyinin yaranmasına səbəb olur. Bir insanın əsəbi halı gecə saat 2-3-ə qədər davam edirsə, hormonlarına da təsir göstərəcək. Normalda gecə 1-in yarısından sonra orqanizm yatmalıdır”.
A.Qeybullanın sözlərinə görə, onkoloji xəstəlik vaxtında aşkar olunsa və müalicə getsə, insanlar sağalıb, normal ömür sürəcəklər: “Onkoloji xəstəliklərdə kişilər qadınlara nisbətən yüksək risq daşıyıcısıdır. Bu fərq ona görə yaranır ki, kişilər orqanizmə həddən artıq zərərli vərdişlərlə ziyan vururlar. Siqaret çəkən, spirtli içkilər qəbul edən kişilərin sayı qadınlarla müqayisədə çoxdur. Demək olar ki, kişilərin 80-85 faizi siqaret çəkir. Siqaret ən güclü kanserogen maddədir. Siqaret çəkən, spirtli içki qəbul edən qadınlar az olduğundan, bədxassəli şişlər kişilər arasında daha çox yayılıb. Digər bir fərq kişilərin ağır fiziki işlərdə çalışmasıdır, bu səbəbdən orqanizmi zəifləyir. Ona görə də qadınlara nisbətən kişilərdə xərçəng risqi yüksəkdir.
Azərbaycanda daha çox süd vəzi xərçəngi yayılıb. İkinci yerdə ağciyər xərçəngidir. Ağciyər xərçəngi adətən kişilərdə daha çox rast gəlinir, ancaq 20-30 faiz qadınlar arasında da yayılıb. Əvvəllər insanlar arasında mədə xərçənginə daha tez-tez rast gəlinərdi. İndi isə bağırsaq xərçəngi onu əvəz edir”.
Günel CƏLİLOVA
