İsmayıl Əhməd: “Düşünürəm ki, bu ənənə yersizdir və islam dininə, qurbanlıq fəlsəfəsinə ziddir”
Müsəlman aləmində ən qutsal bayramlardan biri Qurban bayramıdır ki, əsrlərdir onu ənənəvi olaraq qeyd edirik. Ümumiyyətlə, hər bayramın öz özəllikləri, bənzərsiz xüsusiyyətləri var. Qurban bayramında da qurbanlar kəsilir, nəzir-niyaz paylanır. Bizim ölkədə Qurban bayramında əsasən xırdabuynuzlu heyvanlar, daha dəqiq desək, qoyun kəsilir. Bir qayda olaraq uzun əsrlərdir müsəlmanlar qurban kəsirlər. Bayramın fəlsəfəsinə toxunmaq istəmirik, çünki bu hər bir müsəlmana aydın olan məsələdir.
İstər milli, istərsə də dini bayramlar qondarma elementləri sevmir. Ancaq təəssüf ki, bayramların keçirilməsi məsələsində bəzi saxta, uydurma ənənələr formalaşdırılmağa başlayıb. Bu, Qurban bayramının keçirilməsində də özünü büruzə verir. Məlum olduğu kimi, son 3-4 ildə ölkəmizdə qurban kəsiləcək qoyunların, erkək və dişi olmasından asılı olmayaraq, bəzədilməsi, qırmızı geydirilməsi ənənəsi formalaşmaqdadır. Qoyunu ayaqdan başa qırmızı geydirirlər. Bu gün Azərbaycanda xüsusi mağazalarda qurbanlıq qoyunlar üçün lazım olan bütün geyim nümunələri var. Hətta onlar üçün ayrıca ayaq geyimləri də satılır. Qurban kəsiləcək qoyun, sözün əsl mənasında, gəlin kimi bəzədilir. Müqayisə sizə yersiz görünsə də, bu faktdır. Bəzən görürsən ki, qoyunun dırnaqlarına, alnına xına da qoyulur. Bu gün qurbanlıq qoyunları süsləyib bəzəyənlərin bu işi nəyə əsaslanıb kor-koranə icra etdiklərini bilmirik. Ancaq bircə bunu deyə bilərik ki, qoyunların bəzədilməsi hansısa işbazların maddi baxımından işinə yarayır. Bu gün, bir qayda olaraq, həm Bakıda, həm bölgələrdə, həm də kəndlərdə Qurban bayramında xüsusi bəzədilmiş qoyunlar, qoçlar, toğlular kəsiblər. Dişi qoyunun bəzədilməsi hardasa başa düşülə bilər, ancaq onların erkək taylarının bəzədilməsi heç cür anlaşılan deyil. Hətta belə bir tendensiya formalaşdırılır, təbliğ edilir ki, qurban payı kimi mütləq nişanlı qızlara bəzədilmiş, dırnaqları xınalanmış qoyunlar aparılmalıdır. Bu sahədə ciddi təbliğat işi başlayıb. Amma bu təbliğat bayrama heç bir müsbətlik gətirmir.
Dinşünas İsmayıl Əhməd “Bakı-Xəbər”ə açıqlamasında qurbanlıq qoyunların bəzədilməsinə, onlar üçün xüsisi geyimlərin, bəzək əşyalarının olmasına mənfi yanaşdığını bildirdi. İ.Əhməd bildirdi ki, ümumiyyətlə, qurbanlıq qoyunların bu vəziyyətə salınması həm islam dininin tələblərinə ziddir, həm qurbanlığın mahiyyəti ilə uyğunluq təşkil etmir, həm də bizim cəmiyyətə, islami görüşlərimizə yaddır. Bu halın yolverilməz olduğunu deyən İ.Əhməd Azərbaycandan başqa heç bir müsəlman ölkəsində qurbanlıq qoyunların bu şəkildə bəzədilməsinin şahidi olmadığını bildirdi: “Bizim cəmiyyətdə son vaxtlar belə bir halın meydana çıxmasına münasibətim müsbət deyil. Ümumiyyətlə, müsəlman aləmində belə bir şey yoxdur ki, qurban kəsiləcək qoyun təpədən-dırnağa bəzədilsin, geydirilsin. Bu absurd bir işdir. Bizim cəmiyyətdə formalaşdırılan bu yanlış ənənəyə qarşıyam. Heç bir müsəlman ölkəsində qurbanlıq qoyunlar bəzədilmir, geydirilmir. Yalnız Hindistanda belə bir hal mövcuddur, bir də bizdə. Düşünürəm ki, bu ənənə yersizdir və islam dininə, qurbanlıq fəlsəfəsinə ziddir. Qurbanlıq qoyun niyə bəzədilməlidir ki? Bu xoşagəlməz halın qarşısı alınmalıdır. Bu olduqca mənfi bir haldır. İslamda belə bir şey yoxdur”.
O hesab edir ki, insanlar bu hala yol verməklə, əslində, yanlış addım atırlar. İslam dininin israfçılığı rədd etdiyini deyən dinşünasın sözlərinə görə, bu kimi hal həm də israfçılıq nümunəsidir.
Qurbanlıq heyvanların gəlin kimi bəzədilməsinin və üstəlik də onların görüntülərinin sosial şəbəkələrdə yayımlanmasının əleyhinə olduqlarını deyən digər dinşünaslar da hesab edirlər ki, bəzi insanların məqsədi qurban kəsmək yox, özünü göstərməkdir. İlahiyyatçılar birmənalı olaraq bildirirlər ki, islamda, qurbanlıq fəlsəfəsində belə hallar yolverilməzdir.
İlahiyatçı Mirhəmid Məmmədov da mətbuata bildirib ki, bu hal yanlışdır. O vurğulayıb ki, nişanlı qız qapısına qurbanlıq heyvan aparmaq köhnə adətdir, amma qoyunun belə bəzədilməsi dində günahdır. “İnsanlar bunu etməklə dini, milli adət-ənənələrimizə kölgə salırlar” - deyə bildirən M.Məmmədovun sözlərinə görə, bunun insanlar arasında dəb halına salınmasını heyvan paltarlarını xaricdən gətirən işbazlar bilərəkdən edirlər.
Əslində, Qurban bayramında kəsilən heyvanlar Allah yolunda kəsilir.
Ekspertlər bildirirlər ki, bu halın qarşısı alınmalı, bunun növbəti illərdə təkrarlanmamasına çalışmalıyıq. Bu sahədə geniş maarifləndirmə işinə ehtiyac olduğunu deyən ilahiyyatçıların fikrincə, burada din xadimləri, ağsaqqallar insanlarla maarifləndirici söhbətlər aparmalı və bunun mənfi bir hal olduğunu onlara çatdırmalıdırlar.
İradə SARIYEVA
