Aydın Xan Əbilov: “Fikrimcə, bu Fərman əqli mülkiyyət sahəsində mövcud olan boşluğun aradan qaldırılmasını tənzimləyəcək” Rəşad Həsənov: “Əqli Mülkiyyət Agentliyinin yaradılmasında əsas məqsəd bu istiqamətdə vahid dövlət siyasətinin vahid mərkəzdən idarə edilməsinə və eyni zamanda əvvəlki dövrlərdə mövcud olan nöqsanların aradan qaldırılmasına hədəflənib”
İnsan təfəkkürünün, düşüncəsinin, yaradıcılığının məhsulu olan əqli mülkiyyətin bütün zamanlarda müdafiəsinə ehtiyac var. Azərbaycanda əqli mülkiyyətçilərin hüquqlarının müdafiəsi məsələsi hər zaman diqqət mərkəzində olub.
Bununla belə, zaman-zaman əqli mülkiyyət sahəsində müəyyən problemlər, çətinliklər yaranıb. Sözügedən sahədə müəyyən tədbirlərin həyata keçirilməsi zəruri bir hal kimi qarşıda dururdu. Prezident İlham Əliyevin imzaladığı “Azərbaycan Respublikasının Əqli Mülkiyyət Agentliyinin fəaliyyətinin təmin edilməsi haqqında” Fərman bu sahədə mövcud olan problemlərin aradan qaldırılmasına səbəb olacaq.
Qeyd edək ki, Fərmana əsasən, Əqli Mülkiyyət Agentliyinin Nizamnaməsi təsdiq edilir.
Fərmanda bildirilir ki, Azərbaycan Respublikasının Müəllif Hüquqları Agentliyinin tabeliyində olan Əqli Mülkiyyət Hüquqlarının Təminatı Mərkəzi, ləğv edilmiş Azərbaycan Respublikasının Standartlaşdırma, Metrologiya və Patent üzrə Dövlət Komitəsinin tabeliyində olan Respublika Elmi-Texniki Kitabxanası Azərbaycan Respublikasının Əqli Mülkiyyət Agentliyinin tabeliyinə verilir.
Fərmanın 5.2-ci bəndinə uyğun olaraq, məlumat aldığı gündən on gün müddətində Agentliyin tabeliyində ixtira, faydalı model, sənaye nümunəsi, əmtəə nişanı və coğrafi göstəricilər barədə daxil olmuş iddia sənədlərinin ekspertizasını apararaq patent və şəhadətnamə verilməsi üçün ekspert rəyini hazırlayan, ixtira, faydalı model, sənaye nümunəsi, əmtəə nişanı və coğrafi göstəricilərin ekspertizası sahəsində digər məsələləri qanunvericiliyə uyğun olaraq həyata keçirən, habelə müvafiq məlumatların dərci üçün tələb olunan sənədləri hazırlayan, patent müvəkkillərinin attestasiyasının aparılmasında müvafiq qaydada iştirak edən publik hüquqi şəxs statuslu “Patent və Əmtəə Nişanlarının Ekspertizası Mərkəzi”nin yaradılması və bu barədə Azərbaycan Respublikasının Prezidentinə məlumat verilməsi tapşırılır. Fərmanda o da bildirilir ki, “İstehlak bazarına nəzarət, standartlaşdırma, metrologiya və əqli mülkiyyət hüquqları obyektlərinin mühafizəsi sahəsində idarəetmənin təkmilləşdirilməsi ilə bağlı tədbirlər haqqında” Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2018-ci il 20 aprel tarixli 5 nömrəli Sərəncamının 8.5-ci və 8.6-cı bəndlərinə uyğun olaraq, Agentliyin balansına verilən dövlət əmlakının qiymətləndirilərək Agentliyin nizamnamə fondunda nəzərə alınması üçün müvafiq təkliflər üç ay müddətində Azərbaycan Respublikasının Prezidentinə təqdim edilsin; mərkəzi icra hakimiyyəti orqanlarının normativ-hüquqi aktlarının bu Fərmana uyğunlaşdırılması nəzarətdə saxlansın və bunun icrası barədə beş ay müddətində Azərbaycan Respublikasının Prezidentinə məlumat verilsin; bu Fərmandan irəli gələn digər məsələlər həll edilsin.
Kulturoloq Aydın Xan Əbilov bildirir ki, “Azərbaycan Respublikasının Əqli Mülkiyyət Agentliyinin fəaliyyətinin təmin edilməsi haqqında” Fərman və bu sənədlə Əqli Mülkiyyət Agentliyinin Nizamnaməsinin təsdiq edilməsi əqli mülkiyyət sahəsində mövcud boşluqları doldurmağa xidmət edəcək. Ölkə başçısının əqli mülkiyyət sahəsinin inkişafına mütəmadi olaraq diqqət yetirdiyini deyən A.X.Əbilov hesab edir ki, bu gün Azərbaycanda əqli mülkiyyət sahəsində yaşanan problemlərdən biri plagiatlıq halları ilə bağlıdır. Onun sözlərinə görə, istər elm, istər mədəniyyət, istərsə də digər sahələrdə bu hal mövcuddur. Mütəxəssis qeyd etdi ki, hazırda Azərbaycan müəlliflərinin əqli mülkiyyətinin beynəlxalq aləmdə müdafiəsinə ciddi ehtiyac var. Azərbaycan alimlərinin bəzi ixtiralarının, eləcə də mahnıların, filmlərin xarici ölkələrdə plagiatçılığa məruz qaldığını deyən A.X.Əbilov hesab edir ki, fərman bu məsələləri də tənzimləyəcək. “Əqli mülkiyyət ən həssas bir sahədir. Bütün dünyada əqli mülkiyyətlə bağlı problemlər mövcuddur. Təbii ki, bu sahənin tənzimlənməsi, nizamlanması baxımından qanunvericilik aktlarının qəbul edilməsinə ehtiyac hər zaman olur. Ölkə başçısının verdiyi fərmanı bu sahədə atılan uğurlu addımlardan biri hesab edirəm. Bilirsiniz ki, vaxtilə elmi ixtiralarla, eləcə də məhsullara əmtəə nişanının verilməsi ilə bağlı patent ləğv edilmiş Standartlaşdırma, Metrologiya və Patent üzrə Dövlət Komitəsi tərəfindən verilirdi, indi isə artıq Fərmana əsasən, bu səlahiyyətlər Agentliyə həvalə edilib. Bunun müsbət tərəfləri çoxdur. Hesab edirəm ki, “Patent və Əmtəə Nişanlarının Ekspertizası Mərkəzi”nin yaradılması ilə bağlı məsələ də müsbət nəticə verəcək. Çünki bunlara hazırda böyük ehtiyac var. Mən burada əsas məsələ kimi elmi ixtiraların, faydalı model, sənaye nümunəsi, əmtəə nişanı və coğrafi göstəricilərin ekspertizasının həyata keçirilməsini vurğulamaq istəyirəm. Fikrimcə, bu Fərman əqli mülkiyyət sahəsində mövcud olan boşluğun aradan qaldırılmasını tənzimləyəcək. Bundan başqa, bilirsiniz ki, xarici ölkələrdə Azərbaycana aid əqli mülkiyyət nümunələri plagiatlığa məruz qalır. Xüsusən də bu iş bədnam ermənilər tərəfindən həyata keçirilir. Onlar Azərbaycan sənətkarlarının əqli mülkiyyət hüququnu pozurlar. Mədəniyyət nümunələrimizi, elmi ixtiralarımızı çox zaman öz adlarına çıxmağa cəhd edən ermənilərin bu hərəkətlərinin qarşısının birdəfəlik alınması gərəkdir. Bilirik ki, Agentlik özü bir sıra beynəlxalq aidiyyəti qurumların üzvüdür. Bundan da istifadə edərək əqli mülkiyyət sahəsində tədbirləri davam etdirməliyik”.
İqtisadçı Rəşad Həsənov da hesab edir ki, sözügedən Fərmanın imzalanması bu sahədə olan boşluqları doldurmağa xidmət edir: “Ümumiyyətlə, Azərbaycanda əqli mülkiyyət hüququnun qorunması ilə bağlı ciddi problemlər var. Bu problemlər də son nəticədə beynəlxalq reytinq agentliklərinin, digər maliyyə institutlarının hesabatlarında Azərbaycanın mövqeyinə mənfi təsir göstərir. Bu da daha çox nədən qaynaqlanır? Bu gün xüsusilə də əqli mülkiyyət hüquqlarının müdafiəsi istiqamətində Azərbaycanda səmərəli mexanizm yoxdur. Bu boşluqlardan istifadə edərək bir sıra hallarda görürük ki, vətəndaşların əqli mülkiyyət hüquqları pozulur. Vətəndaş nə isə ixtira edir və o başqası tərəfindən oğurlanır. Bir müəssisə hansısa bir məhsul növü ortaya qoyur və digər müəssisə də onu oğurlayır və onu ixtira edən müəssisə bundan mənfəət görmədən çətinliklə üzləşir. Fikirlərin oğurlanması halı mövcuddur. Oğurlanmış fikirlərin sonrakı proseslərdə məhkəmə instansiyalarında geri tələb olunmasında, brend hüquqlarının qorunmasında və s. həqiqətən də boşluq mövcuddur. Bu günə qədər bu sahədə fəaliyyət göstərən qurumların da gördüyü işlər hər hansı bir effekt verməyib. Standartlaşdırma, Metrologiya və Patent üzrə Dövlət Agentliyinin nə işlə məşğul olduğunu hamı bilirdi. Bu qurum kimə nə gəldi satırdı. Səhv etmirəmsə, əvvəllər Əqli Mülkiyyət Komitəsi adlı qurum var idi. Onun da səlahiyyətləri çox zəif idi. Şərait özü tələb edir ki, əqli mülkiyyət sisteminin formalaşdırılması üçün yeni addımlar atılsın. Əvvəlki qurumlar bu sahədə effektiv tənzimləməni qura bilmirdi. Prezidentin fərmanı ilə Əqli Mülkiyyət Agentliyinin yaradılmasında əsas məqsəd bu istiqamətdə vahid dövlət siyasətinin vahid mərkəzdən idarə edilməsinə və eyni zamanda əvvəlki dövrlərdə mövcud olan nöqsanların aradan qaldırılmasına hədəflənib. Əvvəlki reputasiyası daha aşağı olan qurumların dövriyyədən kənarlaşdırılması, yeni bir qurumun yeni bir imicdə, yeni səlahiyyətlə meydana çıxması nəticəsində mövcud olan problemlərin aradan qaldırılmasına şərait yaradacaq”.
R.Həsənovun sözlərinə görə, bu qurumun yaradılmasının sonrakı mərhələlərdə problemin həllinə nə kimi təsir göstərəcəyi gələcəkdə bilinəcək. R.Həsənovun dediyinə görə, bəzən biz onu da müşahidə edirik ki, təşkilatlar yaradılır, amma özlərinin səlahiyyətlərinə aid olan işlərdən başqa hər işlə məşğul olurlar. “Ümid edirik ki, Əqli Mülkiyyət Agentliyi Azərbaycanda qeyri-maddi mülkiyyət hüququnun normal, müasir tələblərə, beynəlxalq standartlara uyğun qurulmasında və bu istiqamətdə proseslərin stimullaşdırılmasında bir mexanizm rolunu oynaya biləcək” - deyə R.Həsənov bildirdi.
İradə SARIYEVA
