Aynur Musayeva: “Autizm xəstəliyi ilə bağlı dövlət proqramının hazırlanması bu tip xəstəsi olan aztəminatlı ailələrə böyük dəstək olar”
Dünyada autizm xəstələrinin sayı getdikcə artır. Bunu Azərbaycana da şamil etmək olar. Son zamanlar dünyanın hər yerində bu xəstəliyə qarşı mübarizə getdikcə güclənir. Bu amansız xəstəliklə mübarizə aparmaq üçün autizm xəstələrinə dövlət dəstəyi proqramının qəbul olunması təklif olunur. Belə bir təkliflə Milli Məclisin Səhiyyə komitəsinin sədri, millət vəkili Əhliman Əmiraslanov çıxış edib.
Ə.Əmiraslanov qeyd edib ki, autizm xəstələrinə tibbi-sosial yardımın göstərilməsi vacibdir: “Belə xəstələr tibbi-sosial yardıma ehtiyacı olan xəstələrdir. Tərəfdarıyam ki, autizm xəstələri üçün ayrıca bir dövlət proqramı hazırlansın. Dünyada belə xəstələrin sayında artım müşahidə edilir. Biz də bununla bağlı komitədə dinləmələr keçirməliyik”.
Ekspertlər də autizm xəstələrinə dəstək olmaq üçün dövlət proqramının qəbul olunmasını məqbul sayırlar.
“Jaləm” Uşaq İnkişaf Mərkəzinin direktoru, psixoloq Aynur Musayeva “Bakı-Xəbər”ə açıqlamasında qeyd etdi ki, autizm xəstəliyi ilə bağlı dövlət proqramının hazırlanması bu tip xəstəsi olan aztəminatlı ailələrə böyük dəstək olar: “Çünki autizm xəstələrinin müayinəsi, müalicəsi, gündəlik məşğələləri çoxlu vəsait tələb edir. Elə ailələr var ki, bu xərcləri ödəməyə maddi imkanları çatmır. Autizm xəstələrinin müalicəsində mütəxəssislərin köməyi ilə müsbət nəticə əldə etmək mümkündür. Bu məsələdə dövlət proqramı qəbul olunarsa, nəticə ürəkaçan olar”.
Həmsöhbətimizin sözlərinə görə, autizm xəstələrinə tibbi-sosial yardımın göstərilməsi olduqca vacibdir: “Hesab edirəm ki, dövlət proqramı qəbul olunarsa, burada xəstələrin valideynlərinə də psixoloq yardımının göstərilməsi qeyd olunmalıdır. Autizm xəstələrinin özləri ilə bərabər ailələrinə də psixoloqlar yardım göstərirlər. Çünki onları müəyyən proseslərə hazırlamaq, stresdən çıxarmaq vacibdir. Valideyn məsuliyyətli yanaşdığı zaman xəstənin vəziyyəti yüngülləşir, həmin insanlarda müəyyən davranışlar formalaşır”.
A.Musayeva autizmin əsas əlamətləri barədə bunları dedi: “Autizm xəstəliyi başqaları ilə ünsiyyət qura bilməmək, başqalarının münasibətini düzgün təhlil etməmək, nitqin geriləməsi ilə yanaşı, jestlərdən kifayət qədər istifadə etməmək, təkrari, stereotipik və ya çox məhdud hərəkətlər sərgiləməkdir. Sindromun ilk əlamətlərinə 3-4 yaşlarda rast gəlinir. Bu dövrdə həmin uşaqlar yaşıdlarından çox fərqlənməyə başlayırlar. Hətta 20 yaşlı adamda autizm olub-olmadığını müəyyənləşdirmək üçün onun 3-4 yaşdakı dövrünü araşdırmaq lazımdır. İkinci əlamət uşaqda göz təmasının olmamasıdır. Onlar çağıranda reaksiya vermirlər. Təkrari hərəkətlər, məsələn, fırlanmaq və ya fırlanan şeylərə çox fikir vermək, əşyaları sıra ilə düzmək, səs gələndə qulaqlarını bağlamaq kimi əlamətlərə diqqət yetirmək lazımdır. Lakin problem o qədər genişdir ki, əlamətlər də həddindən artıq çoxdur. Bunları başqa xəstəliklərin əlamətləri ilə qarışdırmaq mümkündür”.
Psixoloqun sözlərinə görə, autizm xəstələri ilə loqoped, psixoloq və terapevt məşğul olmalıdır. Bu üç mütəxəssisin dəstəyi ilə autik xəstələrə müəyyən davranış qaydaları öyrədilir. Süni yolla beyinlərində reflekslər yaradılır. Bu zaman autiklər, heç olmasa, özlərini idarə etməyi bacarmalıdırlar. Daim onların ətrafında bir insan olmalıdır.
Günel CƏLİLOVA
