Cavid İmamoğlu: “Zərərli vərdişlərdən uzaq durmaq üçün maarifləndirmə proqramlarının geniş şəkildə aparılması vacibdir”
Siqaretin insan bədəninə vurduğu ziyan illərdir həkimlərin araşdırma obyektinə çevrilib və sağlam bədəndə yaratdığı fəsadlar ictimaiyyətə daim açıqlanır. Hələ böyüklərdə xərçəng xəstəliyinə gətirib çıxaran siqaretin uşaqlara vurduğu ziyanı təsəvvür etmək belə mümkün deyil. Azərbaycanda istənilən mağazada azyaşlı uşaqlara siqaretin satışı qanunla qadağan edilib.
İnzibati Xətalar Məcəlləsinə görə, yetkinlik yaşına çatmayan uşaqlara alkoqollu içki və tütün məmulatlarının satılması qadağandır. Qaydalara əməl etməyənləri 100 manata qədər cərimə gözləyir. Ancaq çox təəssüflər olsun ki, hələ də bəzi köşklərdə uşaqlara siqaret rahatlıqla satılır. Çox vaxt uşaqlara siqaret dənə ilə satılır. Ümumiyyətlə, siqaretin bu cür açıq şəkildə dənə ilə satılması ən çox uşaqlara mənfi təsir edir. Yəni belə olan halda, uşaqlarda siqaretə maraq artır və onların dənə ilə siqaret alma ehtimalı qaçılmaz olur. Çünki azyaşlılar onlara verilən az miqdarda xərcliklə də siqaret almaq imkanı əldə edirlər.
Qanundakı qadağalara baxmayaraq, siqaretin istər qutu, istərsə də ədədlə azyaşlı və yeniyetmələrə satışı bu xoşagəlməz faktın daha çox yayılmasına şərait yaradır. Uşaqlar sərbəst siqareti alaraq böyüklərdən gizli şəkildə çəkir, bununla həmyaşıdlarına da pis örnək olurlar. Araşdırmalara görə, böyüklərin 90 faizi siqaretə uşaqkən aludəçi olur. Siqaret çəkəndən bir neçə gün sonra insan nikotindən asılı vəziyyətə düşür. Nikotin kokain və heroin qədər asılılıq yaradan maddədir.
Məsələ ilə bağlı mətbuata açıqlama verən Milli Məclisin Səhiyyə komitəsinin sədr müavini Musa Quliyev bildirib ki, bununla bağlı qanunlar sərtləşdiriləcək: “Tütün məhsullarının istehsalının məhdudlaşdırılması ilə bağlı yeni qanun qəbul olunub. Bu qanun qüvvəyə minəndən sonra İnzibati Xətalar Məcəlləsinə dəyişiklik olacaq. Cəzalar daha da sərtləşəcək. Cərimələrin məbləği daha da artacaq. Amma tək cərimə ilə bu iş həyata keçmir. Həm inzibati qaydada cərimələr olmalıdır, ictimaiyyətin nəzarəti olmalıdır, həm də daimi maarifləndirmə işləri aparılmalıdır”.
Bütün hallarda, qanunların sərtləşdirilməsi, cərimələrin artırılması problemin həllinə necə təsir göstərəcək?
Sözügedən məsələni dəyərləndirən sosioloq Cavid İmamoğlu hesab deyir ki, təkcə qanunları sərtləşdirməklə bunun qarşısını almaq mümkün deyil. Onun fikrincə, problemdən çıxış yolu kimi ilk olaraq uşaqlara tütün, alkoqol məmulatlarının satışı tamamilə aradan qaldırılmalı və bu işə nəzarət gücləndirilməlidir: “Burada günahı uşaqda yox, siqarerti ona satanda görmək lazımdır. Sahibkarlara nəzarət olmalı, işləri ciddi şəkildə yoxlanılmalıdır ki, yeniyetmələrə siqaret satmasınlar. Burada məqsəd uşaqları siqaretdən yayındırmaqdır. Ancaq elə adam var ki, müəyyən bir yaşdadır və siqaret çəkir. Eyni zamanda bir qutu almır, istəyir tək-tək alıb günə bir, ya iki dənə çəksin. Məncə, burada bu kimi məqam da nəzərə alınmalıdır. Siqaretin kimə satılmasına diqqət etsək, problemin daha effektiv həllinə nail ola bilərik. Nəyisə qadağan etməklə problem həllini tapmır. Düşünürəm ki, uşaqlara təkcə siqaret satışını qadağan etməklə problem həll olunmur. Zərərli vərdişlərdən uzaq durmaq üçün maarifləndirmə proqramlarının geniş şəkildə aparılması vacibdir. Məsələn, siqaret satan mağazaların şüşələrinə broşürlar vurulmalı, məlumatverici, maarifləndirici bukletlər yapışdırılmalıdır. Bəlkə hansısa uşaq, yaxud böyük adam oradakı informasiyadan təsirlənib bu addımı atmaqdan imtina edər. Təbii ki, bunun özü də bir kampaniyadır və vətəndaş cəmiyyəti səviyyəsində həll olunmalı məsələdir. İnsanların maarifləndirilməsinin tərəfdarıyam. Maarifli insan heç vaxt özünə zərər verməz, ziyanlı şeylərə pul xərcləməz. İnsanın hansı yaşda olması fərq etməz. Maarifləndirmə kampaniyasının bir qismi kiçik və orta sahibkarlarla bağlı olmalıdır. Uşaqlara siqaret və alkoqollu içki ümumiyyətlə satılmamalıdır. Düzdür, burada hansısa kiçik və orta sahibkarlar qazancdan məhrum olurlar. Ancaq onlara sosial məsuliyyəti izah etmək, onlarla iş aparmaq lazımdır ki, bu gün onların 1 manat qazancı cəmiyyəti milyonlarla manat geri salır”.
Vidadi ORDAHALLI
