Osman Gündüz: “Təhsil müəssisələrində artıq internet uşaqların ehtiyaclarına uyğunlaşdırılıb” “Azərbaycan internetində uşaqlar üçün faydalı olan resursların sayı artırılmalıdır”
Bu gün bütün dünyada internet uşaqlar üçün böyük bir təhlükə mənbəyinə çevrilib. Doğrudur, internet uşaqların ehtiyaclarına uyğunlaşdırılsa, bu onlar üçün təhlükə yox, informasiya, yeri gəlincə əyləncə mənbəyi rolunu oynaya bilər.
İnternetə təhlükə kimi yanaşmaqda haqlıyıq. Bu baxımdan ki, orada olan zərərli materiallardan, video və çağırışlardan uşaqlar təsirlənə bilir. İnternetdə yerləşdirilən saysız nümunələr var ki, onlar uşaq psixikasına mənfi təsir göstərir. Bura lap uşaqlar üçün nəzərdə tutulduğu deyilən materiallar da aiddir.
İnternetin uşaqların ehtiyacına uyğunlaşdırılmadığını UNİSEF-də bəyan edir. BMT-nin Uşaq Fondunun (UNİSEF) hesabatında qeyd edilir ki, internet uşaqlar üçün böyük imkanlar açır. Lakin dünyada oğlan və qızların 33%-i internetdən istifadə imkanına malik deyil. Hesabatın müəllifləri rəqəmli məkanda uşaqların həyatını, yeni texnologiyaların üstünlüklərini, həmçinin, təhlükələri araşdırıblar. Onların qənaətincə, internet platformaları uşaqların ehtiyacına uyğunlaşdırılmayıb, eyni zamanda hər üçüncü internet istifadəçisi məhz uşaqdır: “İnternet böyüklər üçün hazırlanmışdı, amma indi daha çox uşaq və gənclər internetdən istifadə edirlər. Rəqəmli texnologiyalar onların həyatına və gələcəyinə çox böyük təsir edir. Bu baxımdan rəqəmli dünyanın inkişafı zamanı uşaqların ehtiyacını, onların təsəvvürünü və fikrini nəzərə almaq lazımdır” - UNİSEF-in icraçı direktoru Entoni Leyk deyib.
Yerli saytlarımız “ICTnews”a istinadən bildirirlər ki, indi hər üçüncü internet istifadəçisi uşaqdır. İnternetdə öz vaxtının böyük hissəsini keçirən uşaqların sayı artmaqdadır. Onlar internetdə biliklərə yiyələnir, oyun oynayır və bir-birilə ünsiyyət saxlayırlar.
Hesabatda internetin fərdi informasiyaya çıxışı təmin etdiyi barədə xəbərdarlıq edilir. Yeni texnologiyalar uşaqların istismarı və onlar üzərində təhqiredici hərəkətlərlə bağlı materialların yaradılması və yayılmasını asanlaşdırır. Bir çox uşaq internetdə təhqirlərin qurbanı olur. Mobil telefonların yaradılması valideynlərin internetdə uşaqların davranışına nəzarətini çətinləşdirir.
UNİSEF-in hesabatı öz yerində. Hazırda bu problem bizim ölkədə də mövcuddur. Yəni internet uşaqların ehtiyacına uyğunlaşdırılmayıb. Bir çox yerlərdə internet uşaqlar üçün azaddır. Yəni uşaqlar istədikləri yerdə internetə daxil ola bilir və qarşılarına çıxan hər bir zərərli materialla tanış olurlar. İş burasındadır ki, bir çox hallarda, uşaqlar üçün olan saytlarda da müəyyən neqativ informasiyaya rast gəlinir.
Azərbaycanda uşaqların internetdən kütləvi istifadəsini nəzərə alaraq, onların zərərli vərdişlərlə qarşılaşmaması üçün hansı tədbirlər görülür, yaxud görülməlidir? Eynu zamanda, internetin uşaqların ehtiyaclarına uyğunlaşdırılması istiqamətində nə kimi işlər həyata keçirilir?
İKT üzrə mütəxəssis Osman Gündüz bizimlə söhbətində bildirdi ki, internetin uşaqların ehtiyaclarına uyğunlaşdırılması üçün respublikamızda xeyli iş görülüb, amma bu yetərli deyil, həmin istiqamətdə fəaliyyətimizi genişləndirməliyik. “Bilirsiniz, internet, əslində, əvvəl başqa məqsədlərlə yaradılmışdı. Daha doğrusu, sırf hərbi məqsədlər üçün nəzərdə tutulurdu. Amerika və SSRİ arasında “soyuq müharibə” dövrü yaradılan bir layihə idi. Bu layihə Amerika Müdafiyə Sənayesi Nazirliyində yaranmışdı. Bu gün isə internetin imkanları, məqsədləri daha genişdir. Uşaqlara gəlincə, bəli, internetdə uşaqlar üçün müəyyən təhlükələr var. Bu qaçılmazdır və gizlin bir şey deyil. Bəzi ölkələrdə bu problemi artıq həll ediblər. Yəni inkişaf etmiş dövlətlərin bir çoxu bu problemi aradan qaldırıb. Yəni məktəblərdə, internet klublarda, müəyyən yerlərdə və s. həll edilib. Amma bizdə isə bu problem həll edilməyib. Biz bu problemi məktəbdə həll etmişik. Bu mənada ki, təhsil müəssisələrində artıq internet uşaqların ehtiyaclarına uyğunlaşdırılıb. Məktəblərə verilən internet süzgəcdən keçirilir. Yəni internet uşaqlar üçün istifadə edilə biləcək səviyyəyə gətirilib çıxarılıb. Məktəblərdəki internetdə süzgəc var”- deyə bildirən O.Gündüzün sözlərinə görə, hələ evlərdə, ailələrdə internet uşaqlar üçün tam açıqdır. Onun qeyd etdiyinə görə, heç bu problem internet klublarda da öz həllini tapmayıb.
O.Gündüz bildirdi ki, bu gün uşaq məktəb internetində ziyanverici informasiyadan qoruna bilirsə, evlərdə, internet klublarda qoruna bilmir: “İnternet klublarda, evlərdə, telefonlarda internet açıq olduğu üçün, burada uşaqlara ziyan verən informasiyalar var. Düşünürəm ki, bunun qarşısını almaq üçün hökümət, ictimai qurumlar, təhsil müəssisələri, cəmiyyətin bütün təbəqələri bu prosesdə iştirak etməlidirlər. Bu da elə asan məsələ deyil ki, bir nöqtəni bağlayasan, ora süzgəc qoyasan, neqativlər süzülüb getsin və halal internet alınsın. Cəmiyyət üçün belə bir şey yoxdur. Bunu məktəbdə ediblər. Bu işi evdə necə həyata keçirək? Hesab edirəm ki, internetin uşaqların ehtiyaclarına uyğunlaşdırılması işində valideynlərin hazırlığı olmalıdır. Yəni bu istiqamətdə valideynlər və uşaqlar arasında maarifləndirici işlər aparılmalıdır”.
O.Gündüz hesab edir ki, bu yöndə təhsil müəssisələri ilə valideynlər arasında maarifləndirici söhbətlər olmalıdır. Nəqliyyat, Rabitə və Yüksək Texnologiyalar Nazirliyinin Elektron Təhlükəsizlik Mərkəzinin maarifləndirmə işlərini gücləndirməli olduğunu vurğulayan müsahibimizin fikrincə, onun bu sahədə normal iş aparmaması narazılıq doğurur: “Bu qurumun bu sahədə normal iş aparmadığından narazıyıq. Bu qurum uşaqların təhlükəsizliyi ilə bağlı fəaliyyətini gücləndirməlidir. Son vaxtlar Ailə, Uşaq və Qadın Problemləri üzrə Dövlət Komitəsi bu istiqamətdə müəyyən addımlar atır. Hesab edirəm ki, bu işləri bir qədər də gücləndirməyə ehtiyac var. Yəni günü-gündən internetdə uşaqlar üşün təhlükələr artır. Bu baxımdan, adlarını çəkdiyim iki dövlət qurumu əməkdaşlıq etməli, birgə işləməlidirlər. Eyni zamanda, media qurumları da iş aparmalıdırlar. Bu problemin aradan qaldırılması maarifləndirmədən keçir. Mən hesab edirəm ki, Azərbaycan internetində uşaqlar üçün faydalı olan resursların sayı artırılmalıdır. Təhsil Nazirliyi bu işdə aktiv olmalıdır. Yəni internetdə uşaqlar üçün intellektual oyunlar, faydalı resurslar, hərbi-vətənpərvərlik oyunları hazırlamalıdır. Gənclər və İdman Nazirliyi də bu işə töhfə verməlidir ki, bu problemlər aradan qaldırılsın. Bir tərəfdən uşağa deyirik ki, filan yerə girmə, o biri tərəfdən də uşaq deyir ki, bəs mən hara daxil olum? Uşaqların xeyrinə ola biləcək internet resursları yaratmaq üçün Təhsil Nazirliyi, Gənclər və İdman Nazirliyi, QHT-lərə Dövlət Dəstəyi Şurası və digər qurumlar birlikdə nəhəng proqramlar işləməlidirlər”.
İradə SARIYEVA
