Kamran Əsədov: “Test imtahanları artıq əmək bazarının tələblərini ödəmir, test imtahanı ilə yüksək bal toplayanların nitq və yazı qabiliyyəti bacarığı yox səviyyəsindədir”
Azərbaycanda 2 ildən sonra tətbiq ediləcək yeni növ qəbul imtahanlarında açıq tipli test suallarının sayı daha da çox olacaq. Bunu Dövlət İmtahan Mərkəzinin Direktorlar Şurasının sədri Məleykə Abbaszadə media nümayəndələrinə açıqlamasında bildirib.
Onun sözlərinə görə, imtahanda bu suallarla yanaşı, müxtəlif növ tapşırıqlar və yazı işləri də tətbiq ediləcək: "İki ildən sonra buraxılış imtahanları verən XI sinif məzunları yeni növ imtahanlarda iştirak edəcək. Buraxılış imtahanları 3 fəndən - ana dili, riyaziyyat və xarici dildən (ingilis, fransız, alman dili) ibarət olacaq. Bununla bağlı dünyada olan təcrübə öyrənilir".
M.Abbaszadə qeyd edib ki, son 20 il ərzində kütləvi imtahanlarda yalnız qapalı test istifadə edilirdi. Son 10 ildə hər bir fənn blokunda 1-2 açıq ipli sualdan başlayaraq, bu il hər bir fəndən 5 olmaqla açıq tipli test sualları istifadə edilib: "Yeni imtahanlarda belə sualların sayı daha da çox olacaq. Bu suallarla yanaşı, imtahanlarda təkcə açıq tipli suallar yox, müxtəlif yazı işləri, müxtəlif növ tapşırıqlar da tətbiq ediləcək. Amma bunu tətbiq edəndə Azərbaycanın reallığını, təhsil sistemindən bunun mümkünlüyünü və praktik olaraq imtahanın təhlükəsizliyini necə qorumaq lazım olduğunu düşünməliyik. Yeni tip tapşırıqların tətbiqi ölkədə təhsil sistemində 9 il əvvəl kurikulum sisteminə keçid, yeni standartların tətbiqi ilə əlaqədardır. Buna əsasən imtahanlar da yeni tapşırıqlara, yeni sistemə əsasən aparılacaq”.
Maraqlıdır, açıq tipli test suallarına ehtiyac varmı?
Təhsil ekspert Kamran Əsədov “Bakı-Xəbər”ə açıqlamasında qeyd etdi ki, 1992-ci ildən etibarən Azərbaycanda ali məktəblərə qəbul vahid mərkəzləşmiş qaydada test üsulundan istifadə olunmaqla həyata keçirilir: “25 ildir ki, öyrəşdiyimiz ənənəvi test heç bir bilik öyrənmə vasitəsi deyil, seçim üsuludur. Kiminsə ənənəvi test imtahanında yüksək bal toplaması onun tədris proqramını tam başa düşməsi kimi anlaşılmamalıdır. Çünki qapalı test imtahanları daha çox yaddaş yönümlü təhsilə istiqamətlənmiş seçim üsuludur. Burda abituriyentlərin yaddaş qabiliyyəti yoxlanılır. 2010-cu ilə qədər keçirilən ənənəvi test imtahanlarının nəticəsinə nəzər salsaq görərik ki, daha sonrakı illərdə ali məktəbə qəbul olunmuş şagirdlərin nəticəsi fərqlidir. Test imtahanları artıq əmək bazarının tələblərini ödəmir. Test imtahanı ilə yüksək bal toplayanların nitq və yazı qabiliyyəti bacarığı yox səviyyəsindədir. Şagirdlər elmi dərindən yiyələnməklə yox, qaydaları əzbərləməklə yüksək nəticə əldə ediblər. Artıq əmək bazarı yeni bilik bacarığı olan şəxslərə üstünlük verir”.
Həmsöhbətimiz onu da vurğuladı ki, 25 ildən çox müddətdə tətbiq olunan test imtahanları obyektivliyi və şəffaflığı kimi müsbət amillərlə xatirələrdə qalıb: “Sosial statusundan asılı olmayaraq, müəyyən qədər biliyi olan şəxslər ali məktəbə qəbul olunublar. Hesab edirəm ki, insanları testin formatının dəyişdirilməsi yox, obyektivliyin təmin olunması kimi amillərin yox olması narahat edə bilər. Bir neçə ildir tətbiq olunan açıq tipli sualların qapalı testdən fərqi odur ki, eyni test tapşırığı imtahan iştirakçılarının öhdəsinə verilir. Açıq suallarda variant olmur. Abituriyent cavabı bilirsə yazır, bilmirsə yazmır. Bu daha bilikli və savadlı şəxslərin ali məktəbə qəbul olunması ilə nəticələnir. Açıq test modellərinin sadəsi belə qapalı testdən azad hesab olunur. Artıq 5 ildən çoxdur tətbiq olunan açıq testlərə abituriyent iştirakçılarının cavab vermə faizi aşağıdır. Məsələn, qapalı testlərə müsbət cavab verənlərin sayı 70-75 faiz arasında dəyişir, ancaq açıq testlərə doğru cavab verənlərin sayı birinci il heç 1 faiz belə olmamışdı. Bu il isə bu rəqəm 8-10 faiz arasında dəyişib.
Bəllidir ki, 2017-ci ilin mart ayında IX sinif buraxılış imtahanlarında iştirakçıların 70 faizi 2 qiymətini aldı. Yəni çoxu açıq tipli suallara cavab yaza bilmədi. 5 alanlar faizi olduqca az idi. Bu o deməkdir ki, biz hələ bu yeniliyə hazır deyilik. Yenilik ilk öncə məktəblərdə tətbiq olunmalıdır. 2008-2009-cu ildən etibarən orta ümumtəhsil məktəbləri kurikulum standartına keçib. Ancaq bizim müəllimlər hələ də köhnə qayda ilə dərs keçirlər. Dərs vəsaitləri yetərincə olsa da, müəllimlər yeniliyi qəbul etmək istəmir”.
Günel CƏLİLOVA
