Aysel Zeynalova: "Uşaqlar arasında anemiyanın yaranması səbəblərindən biri onların düzgün qidalanmamasıdır"
Anemiya bu gün dünya əhalisinin 3/1-ni, Azərbaycanda isə əhalinin 36 faizini narahat edən xəstəliklərdəndir. Qida rasionuna fikir verməmək, ətdən imtina, anemiya xəstəliyinin əlamətlərinə fikir verməmək qan azlığına gətirib çıxarır.
Dövlət Statistika Komitəsinin statistik göstəricilərinə əsasən, ötən il Azərbaycanda 45 798 nəfər ilk dəfə qoyulmuş anemiya diaqnozu ilə qeydiyyata alınıb. 2014-cü ildə isə bu rəqəm 43 730, 2013-cü ildə 37 435, 2012-ci ildə isə 35 042 olub.
Əhalinin hər 100 000 nəfərinə düşən ilk dəfə anemiya diaqnozu qoyulmuş xəstələrin sayı da çoxalıb. 2012-ci ildə əhalinin hər 100 000 nəfəri arasında ilk dəfə anemiya diaqnozu qoyulmuş xəstələrin sayı 402,7, 2015-ci ildə isə 480,6 nəfər olub.
Onu da qeyd edək ki, Azərbaycanda ilk dəfə anemiya diaqnozu ilə qeydə alınmış uşaqların sayı artır. 2011-ci ildə Azərbaycanda ilk dəfə anemiya diaqnozu ilə qeydə alınmış 18 yaşadək xəstə uşaqların sayı 20 425 nəfər olduğu halda, 2014-cü ildə bu rəqəm 24 769, 2015-ci ildə isə 28 018 nəfər olub.
Ölkədə əhalinin hər 100 000 nəfərinə düşən ilk dəfə anemiya diaqnozu ilə qeydə alınmış 18 yaşadək uşaqların da sayı çoxalıb. 2014-cü ildə əhalinin hər 100 000 nəfərinə düşən anemiya diaqnozu ilə qeydə alınmış uşaqların sayı 969,2 nəfər olduğu halda, 2015-ci ildə bu rəqəm 1087,7-ə yüksəlib.
Ötən il ölkədə 353 uşaqda yod çatışmazlığı, 35 uşaqda A vitamini çatışmazlığı, 723 uşaqda isə boy artımının ləngiməsi və zəiflik diaqnozu qeydə alınıb.
Uşaqlar və böyüklər arasında anemiya xəstəliyindən əziyyət çəkənlərin sayının artması təəssüf doğurur. Bu xəstəliyin nə səbəbdən artması və onunla necə mübarizə aparılmasını öyrənmək məqsədilə ekspertlərə müraciət etdik.
Professor, tibbi ekspert Adil Qeybulla bizimlə söhbətində bildirdi ki, anemiyalar 2 qrupa bölünür: "Birincisi, dəmir çatışmazlığı mənşəli, digəri isə hemoqlabinin əmələ gəlməsinin pozulması ilə ortaya çıxan anemiyalardır. Bu xəstəliklər daha çox kiçik və böyük talassemiyalardır. Yəni burada quruluşuna görə orta mürəkkəbliyə daxil olan hemoqlabin zülalının əmələ gəlməsi pozulur. Adətən bu xəstəliklər irsi faktorlara söykənir. Anemiyaların çoxsaylı növləri var. Hər bir forma ayrıca identifikasiya olunmalıdır. Bəzi anemiyalar isə bədxassəlidir. Bu, eritrositlərin əmələ gəlməsinin pozulmasıdır. Hemoqlabin əmələ gəlsə belə, onları daşıyan eritrositlərin-qırmızı qan hüceyrələrinin əmələ gəlməsi pozulur. Yəni təkcə hemoqlabinin qanda yetərli miqdarda olması bəs etmir. Eritrositlərin də miqdarı normal olmalıdır".
A.Qeybullanın sözlərinə görə, aplastik anemiyalar sümük iliyində formalaşır. Onun müalicəsi üçün isə ilik köçürmə əməliyyatı həyata keçirilməlidir: "Azərbaycanda sümük iliyinin köçürülməsi barədə Nazirlər Kabinetinin qərarı var. Həmin qərara əsasən, sümük iliyinin köçürülməsinə icazə verilir. Bu olduqca müsbət hadisədir. Çünki bu, bahalı prosedurdur. Bu qədər vəsaitin xaricə axını da məqsədəuyğun deyil. İlik köçürüləcək xəstələrin Azərbaycanda qalıb burada əməliyyat olunması böyük bir üstünlükdür".
Həmsöhbətimiz onu da əlavə etdi ki, anemiya xəstəliyinin daşıyıcısı olan şəxslər anemiya olduğundan xəbərsizdir.
Pediatr Aysel Zeynalovanın sözlərinə görə, uşaqlar arasında anemiyanın yaranması səbəblərindən biri onların düzgün qidalanmamasıdır: "Bəzən elə hal olur ki, uşaqlar anemiya ilə doğulur. Bunun da səbəbi hamiləlik vaxtı anada qanazlığı olmasıdır. Lakin analar bu məsələyə biganə yanaşıb müalicə olmadığına görə doğulan uşaqda da qanazlığı müşahidə edilir. Bəzən anemiya gizli olur, təsadüf nəticəsində aşkar edilir. Ümumiyyətlə, ölkəmizdəki anemiyaların 80 faizi dəmir defisitlidir. Azərbaycanda uşaqların 60 faizində dəmir defisitli anemiya var. Anemiyaların səbəbləri də müxtəlif olur, əsasən düzgün qidalanmamaqdan, xroniki xəstəliklərdən yarana bilir. Uşaqlar düzgün qidalanmır, ət, tərəvəz tərkibli qidalardan çox az istifadə edir. Hamilə vaxtı qadınların çoxunda dəmir defisiti yaranır. Lakin qadınlar buna çox da diqqət etmir. Nəticədə uşaq anemiyalı doğulur. Daha sonra doğulan uşaq ana südü ilə deyil, süni qida ilə bəslənir. Analar bilməlidir ki, süni qidalar qanazlığını bir az da artırır".
Pediatrın sözlərinə görə, bəzən qanazlığı gizli keçir, valideynlər bunu hiss etmir. Bəzi hallarda anemiya olan uşaqlarda hemoqlobin normal ola bilər. Valideynlər bu məsələyə həssas yanaşmalıdır.
Günel CƏLİLOVA
