"Son dövrdə quraqlıq yaşanır, torpağın tərkibindəki su buxarlanır, aylardan sonra qəfildən leysan..."
Azərbaycanda 1990-cı ildən indiyədək sürüşmə zonasında yerləşən yaşayış məntəqələrinin sayı 2 dəfədən çox artıb. Bu barədə məlumat verən Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Coğrafiya İnstitutunun Azərbaycanın iqtisadi və siyasi coğrafiyası şöbəsinin müdiri Nəriman Paşayev bildirib ki, son illərdə Azərbaycanın 10 iqtisadi rayonunun hamısında sürüşmə yayılıb.
Onun sözlərinə görə, sürüşmənin baş verdiyi yaşayış məntəqələrinin çoxluğuna görə ilk yeri Quba-Xaçmaz, sonrakı yeri isə Şamaxı-İsmayıllı iqtisadi rayonu tutur: "Quba-Xaçmazda 96, Şamaxı-İsmayıllıda (Dağlıq Şirvan) isə 94 yaşayış məntəqəsində sürüşmə baş verib. Sürüşmələrin yayılma səviyyəsinə görə iqtisadi rayonlar arasında ilk yeri Şamaxı-İsmayıllı bölgəsi tutur".
Sürüşmənin baş verdiyi yaşayış məntəqələrinin çoxluğuna görə ilk yeri tutan Quba-Xaçmaz bölgəsində daha çox Qubada yaşayış məntəqələri (45) sürüşmə zonasında yerləşir. Qusarda 21, Şabranda 16, Siyəzəndə 15 yaşayış məntəqəsi, Şamaxı-İsmayıllı iqtisadi rayonuna aid olan İsmayıllıda 41, Şamaxıda 17, Ağsuda 12 yaşayış məntəqəsi sürüşmə zonasında yerləşir.
N.Paşayevin sözlərinə görə, Gəncə-Qazax və Lənkəran-Astara iqtisadi rayonlarındakı yaşayış məntəqələrində sürüşmə sahələri son dövlərdə geniş yayılıb: "Əvvəllər bu ərazilərin hər birində 5-6 yaşayış məntəqəsində sürüşmə var idi. Hazırda isə Gəncə-Qazax və Lənkəran-Astara iqtisadi rayonunun hər birində 56 yaşayış məntəqəsi sürüşmə zonasında yerləşir. Hazırda Naxçıvan Muxtar Respublikasında 30, Şəki-Zaqatala zonasında 20, Abşeron iqtisadi rayonunda 20 yaşayış məntəqəsi sürüşmə zonasında yerləşir".
N.Paşayev qeyd edib ki, 1980-ci ilə qədər Azərbaycanda cəmi 115 yaşayış məntəqəsində sürüşmə olub. 1990-cı ildə 140-a yaxın sürüşmə məntəqəsində sürüşmə olduğu halda, 1990-cı ildən indiyədək olan dövr ərzində onların sayı artaraq 370-dən çox olub.
Ümumilikdə sürüşmə zonalarının sayı niyə artıb? Ekspertlər bunu nə ilə əlaqələndirir? Milli Ekoloji Proqnozlar Mərkəzinin rəhbəri Telman Zeynalovun fikrincə, dağətəyi ərazilərdə, yamaclarda, çay məcrasında ev tikmək qəti qadağandır: "Azərbaycan ərazisinin çox hissəsi sürüşmə zonasına düşür. Son dövrdə quraqlıq yaşanır, torpağın tərkibindəki su buxarlanır, aylardan sonra qəfildən leysan yağışları başlayır və ərazi sürüşməyə başlayır. Onunla bərabər tikililər də fəlakətlə üzləşir. Buna ehtiyatla yanaşılmalı, ev, torpaq sahəsi alanda fikirləşmək, dəqiq yoxlatmaq lazımdır. Vətəndaşlar sənəd alarkən, ilk növbədə, Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyindən, Fövqəladə Hallar Nazirliyindən müvafiq razılığın olmasına ciddi fikir verməlidir. Çünki icazə verilməyən yerdə ev tikilərsə və sabah bir hadisə baş verərsə, onda dövlət kompensasiya ödəməyəcək. Bunları bilmək vacibdir. Sürüşmə zonalarının 500 metr yaxınlığında evlər tikmək olmaz, ancaq buna nəzarət etmək mexanizmi yoxdur. Bu işlərə Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyi nəzarət etməməlidir. Hər şeyi bu nazirliyin üzərinə atmaq olmaz. Nazirlik təbiətin mühafizəsilə məşğuldur, meşələrin qırılmasının, çayların məcrasına kimsə müdaxilə edirsə bunun qarşısını almalıdır. Meşə və yaşıllıqların qırılmasının da sürüşmə ərazilərinin artmasında rolu var".
Vidadi ORDAHALLI
