İnkişaf etmiş ölkələrin çoxunda sosial institut kimi ailə anlayışı öz əhəmiyyətini itirmək üzrədir. Son zamanlar ər-arvad münasibətləri öz böhran dövrünü keçirir. Belə bir vəziyyətin yaranmasına bir sıra amillər səbəb olur: iqtisadi, dini, əxlaqi dəyərlər. Lakin bütün bu səbəblər hamısı eyni nəticəyə gəlib çıxır, boşanmaların sayı sürətlə artır.
Araşdırmalara görə, boşanmaların ən çox baş verdiyi ölkələr bunlardır: Macarıstan, İsveç, Çexiya, Portuqaliya, Ukrayna, ABŞ, Rusiya, Belçika, Belarus və Maldiv.
Son zamanlar Azərbaycanda da boşananların sayında artım var. Açıqlanan statistik rəqəmlərə əsasən, bu ilin 6 ayı ərzində Azərbaycanda 6 min 300 ailə boşanıb. Bu barədə Dövlət Statistika Komitəsindən verilən məlumatda bildirilir.
Məlumatda bildirilir ki, 2016-cı ilin ilk 6 ayı ərzində qeydiyyat şöbələri tərəfindən 29,8 min nikah və 6,3 min boşanma halı qeydə alınıb. Əhalinin hər 1000 nəfərinə nikahların sayı 6,2, boşanmaların sayı isə 1,3 olub.
Bir ay ərzində təxminən 1005-1010 boşanmanın qeydə alınması tək ölkə ictimaiyyətini deyil, eyni zamanda ailə qurmaq istəyənləri də narahat edir.
Əvvəllər boşanmaların sayının artması səbəbi kimi cütlüklərin bir-birini başa düşməməsi, erkən nikahlar, sonsuzluq göstərilirdisə, ancaq indi iqtisadi amil öndə dayanır. Boşananların əksəriyyəti iqtisadi çətinliyi səbəb gətirərək boşanmaya üstünlük verir. Yəni işsizlik, ailənin sıxıntı çəkməsilə razılaşmayan tərəflərdən biri boşanma qərarını verir, digər tərəf də bu qərarı təsdiqləyərək nikahlarına xitam verir.
«Təmiz Dünya» İctimai Birliyinin sədri Mehriban Zeynalova bildirdi ki, boşanmaların artması səbəblərindən biri iqtisadi amildir. Amma məsələnin kökündə müxtəlif amillər də rol oynayır: «Əvvəllər ailə qurmamışdan əvvəl araşdırırdılar ki, bu şəxsin ailə vəziyyəti, nəsli, kökü kimdir. Bu araşdırmalar ailənin möhkəmliyinə təsir edən amillərdən idi. Bu gün isə evlənmə prosesi çox tez baş verir. Bunu insan haqları, demokratiya, sevgi azadlığı və s. ilə əlaqələndirib qapıya kim gəldi verirlər. Bu davranış həm də ailələrdə qıza, qadına olan münasibətdən asılıdır. Təki qız yükündən azad olsunlar deyə bu addımı atırlar. Bundan başqa, iş yerlərindəki gərginlik, dözümsüzlük də boşanmaya səbəb olur. Hər kəs düşünür ki, özünün haqqı daha çoxdur, nəinki qarşı tərəfin. Bəzən olur ki, kişilər işdə, cəmiyyətdə aldığı gərginliyi evə tətbiq edir. Hətta son zamanlar çox qeyri-normal bir hal yaranıb ki, kişilər öz xanımlarını xəyanətdə ittiham edir. Bundan başqa, informasiya texnologiyalarının inkişafı, kompyuter, telefonlar da boşanma səbəbi ola bilir. Məsələn, birinin telefonuna iki dəfə tanımadığı bir nömrədən zəng gəlirsə, bu artıq ailədə ciddi bir konfliktin yaranmasına səbəb ola bilir. Üstəlik, son zamanlar qızların əksəriyyəti təhsilini başa vurmadan ailə qurmağa meyl edir. Onların təhsili, peşə bacarığı olmadığına görə kişidən asılı vəziyyətə düşür, fikir söyləmək, mübahisə etmək imkanları da məhdudlaşır».
Psixoloq Könül Vaqifqızı boşanmaların qarşısını almaq üçün evlilik prosedurunun çətinləşməsini təklif edir. Onun fikrincə, ailə qurmaq istəyən şəxslərin maddi durumu araşdırılmalıdır: «Gənc nə özünü, nə də ailəsini maddi cəhətdən təmin edə bilmirsə, onda həmin şəxsə evliliyi gecikdirməyi tövsiyə etmək lazımdır. O gənc özünü sərbəst şəkildə təmin etdikdən sonra ailə qura bilər. Bəllidir ki, bu gün müstəqil yaşamaq imkanı olmayan ailə adətən ana-atanın yanında qalır. Bu zaman valideynlərin gənc ailəyə davamlı müdaxiləsi qarşı tərəfin ayrılmasına gətirib çıxarır».
Psixoloqun fikrincə, iş tapa bilməyən, yaxud az qazanan gənclərin ailələrinin dağılması problemi var. Çünki yaşayış standartları kifayət qədər yüksəkdir. Gənclər müasir tələblərə uyğun yaşamaq, mövcud olan bahalı məhsul və xidmətləri istehlak etmək istəyir. Lakin həyat göründüyündən mürəkkəb alınır və gənc ailələrin tez bir müddətdə gəlirli iş tapmaq, özlərinə ayrıca ev almaq imkanı olmur. Bir qədər hövsələ və qarşılıqlı yardım lazımdır ki, bu günləri yaşayıb yavaş-yavaş daha yaxşı həyat şəraitinə, qazanca nail olsunlar. O səbr də çox vaxt olmur. Xüsusən də kişilərdən gözləntilər çoxdur, çünki kişi milli adətlərimizə görə ailəni tam saxlamalı və təmin etməlidir. Bu da mövcud şəraitdə hamıda alınmır. Ona görə gənclərin işlə təmin olunmasına qayğı göstərmək lazımdır.
Günel CƏLİLOVA
