Gender bərabərliyi günümüzün ən aktual məsələlərindən biri kimi daimi müzakirə mövzusu olaraq qalmaqdadır. Bütün sahələrdə, o cümlədən də elm sahəsində, akademik düşərgədə gender bərabərliyinin təmin olunub-olunmadığı, bu istiqamətdə qadınların payının nə qədər olduğu məsələsi diqqətdədir.
Dünya tədqiqatçıları məsələyə müəyyən istiqamətdən baxır. Bəzi tədqiqatlardan hiss olunur ki, bu sahədə sayca kişilər qadınlardan üstündür, bəzi tədiqatlarda bərabərlik müşahidə olunur.
İnternet resurslarında yayılan tədqiqatlardan birində qeyd olunur ki, elm və gender bərabərliyi inkişaf məqsədlərinə çatmaq prosesinin ayrılmaz elementləridir.
Dünya üzrə tədqiqatçıların 33%-ni təşkil etməsinə baxmayaraq, elm akademiyası üzvlərinin yalnız 12%-ni qadınlar təşkil edir. Bu qeyri-bərabərlik qadınların elmi təşkilatlarda liderlik rollarına çıxışını məhdudlaşdıran köklü struktur və mədəni maneələri vurğulayır və bərabərlik, təmsilçilik və elm təşkilatlarında elmi istedaddan tam istifadə ilə bağlı tənqidi narahatlıqlar yaradır.
Azərbaycana baxdıqda, bu sahədə hər hansı bir ciddi problemin müşahidə olunduğunu görmürük.
Məsələn, Azərbaycanda elmi işçilərin 59,2 faizini qadınlar təşkil edir. Son 10 ildə onlardan elmlər doktoru elmi dərəcəsi olanların sayı 1,6 dəfə, fəlsəfə doktoru elmi dərəcəsi olanların sayı isə 1,5 dəfə artıb. Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının həqiqi üzvlərindən 7-si, müxbir üzvlərindən isə 9-u qadındır.
Məsələ ilə əlaqədar “Bakı-Xəbər”ə danışan Azərbaycan Gənc Alim, Doktorant və Magistrlər Cəmiyyətinin sədri, fəlsəfə doktoru İlqar Orucov bildirdi ki, ölkəmizdə gender balansı son illərdə qadınların lehinə xeyli dəyişib. “Təbii ki, qadınların elmdə olmasını, elmi fəaliyyətlə məşğul olmasını müsbət hal kimi dəyərləndirirəm. Çünki Azərbaycanda zaman-zaman elm sahəsində çox dəyərli, görkəmli, öz sözünü demiş, kifayət qədər böyük elmi nailəyyətlər əldə etmiş bizim xanım alimlərimiz olublar. Təbii ki, biz həmin xanım alimlərimizin olmasından qürur duyuruq. Hesab edirəm ki, bu, Azərbaycan cəmiyyətində, bütün sahədələrdə olduğu kimi elm sahəsində də qadınların fəaliyyəti üçün yaradılmış şəraitdən irəli gəlir. Onların öz potensiallarını məhz bu istiqamətdə də reallaşdırmalarına imkan yaradılıb. Yəni qadınların yaratdıqları güclü elmi məktəblər zaman-zaman olub və bu gün də Azərbaycan qadını bütün sahələrdə olduğu kimi elm sahəsində də öz sözünü deyir. Söhbətimizin əvvəlində qeyd etdiyim kimi, son illər elmdə balansın qadınların lehinə dəyişməsi tendensiyası müşahidə olunur ki, bu, açığını deyim, bir qədər narahatedicidir. Ona görə ki, bu balans qadınların lehinə dəyişirsə, bu o deməkdir ki, bizim istedadlı oğlanlarımız elmə az maraq göstərirlər. Əlbəttə, bunun səbəbləri var. Mən ayrı-ayrı vaxtlarda bununla bağlı fikirlərimi bildirmişəm. Oğlanların elmi fəaliyyət istiqamətinə geniş maraq göstərməmələrinin səbəbləri bir sıra amillərdən qaynaqlanır. Biz o səbəbləri araşdırıb üzə çıxarmalıyıq, o səbəblərin üzərinə getməliyik, o maneələri aradan qaldırmalıyıq”.
İ.Orucovun sözlərinə görə, bir neçə il əvvələ qədər, tutalım, magistratura pilləsinə təhsil almaq üçün müraciət edən oğlanlara o müddət ərzində hərbidən möhlət hüququ verilmirdi: “Yəni bakalavr diplomunu almış və magistr təhsili almaq iddiasında olanlar üçün hərbidən möhlət hüququ verilmirdi. Biz o zaman Səfərbərlik və Hərbi Xidmətə Çağırış üzrə Dövlət Xidmətinə müraciət etdik. Bu problem artıq öz həllini tapıb, magistraturada oxuyan oğlanlara hərbidən möhlət hüququ verilir. Eyni zamanda magistraturanı bitirib doktoranturaya müraciət edən oğlanlara da həmin o möhlətin verilməsi məsələsi var. Bütün bunlarla bağlı ayrı-ayrı vaxtlarda müraciətlər etmişəm. Düşünürəm ki, bu möhlət hüququnun tanınması həm də təhsildə fasiləsizliyin təmin olunmasına xidmət edir. Eyni zamanda oğlanların elmə gəlməsinə müəyyən qədər imkanlar yarada bilər. Azərbaycanda oğlanların elmdən uzaq düşməsinin digər səbəbləri də var. Burada müəyyən prosedur qaydalarında yumşaldılmaların edilməsi, hesab edirəm, yaxşı olar. Həmçinin onların fəaliyyətinin stimullaşdırılmasını bir qədər də gücləndirmək lazımdır və sair. Ölkəmizdə elmə və təhsilə münasibət məlumdur. Prezident İlham Əliyev tərəfindən hər zaman elm və təhsil sahəsinə böyük önəm verilir, dəstək göstərilir. Hesab edirəm ki, bu istiqamətdə kadr potensialını gücləndirmək üzrə fəaliyyətlər bir qədər də gücləndirilməlidir. Bizim universitetlərin rəqabət qabiliyyətinin artırılması istiqamətində Dövlət Proqramı var. Həmin Dövlət Proqramı istiqamətində dünyanın müxtəlif universitetlərinə, elmi mərkəzlərinə doktorantura pilləsində təhsil almaları üçün gənclər göndərilir. Onların içində oğlanlar üstünlük təşkil edir. Eyni zamanda Xaricdə təhsil üzrə Dövlət Proqramında magistratura pilləsi də yer alıb. Keçən il cənab Prezidentin sərəncamı ilə o proqrama əlavə və dəyişiklik edildi, doktorantura pilləsində təhsil almaq arzusunda olan şəxslər də o proqramdan yararlana biləcəklər. Bunlar müsbət tendensiyalardır. Dövlətin elm və təhsilə, həmçinin gənc elmi kadrların hazırlığına verdiyi önəmin nəticəsidir.
Dövlətin bu yanaşmasını çox təqdir edirəm, çox dəstəkləyirəm. Düşünürəm ki, ölkəmizin elm, təhsil tutumlu ölkə olması üçün nə lazımdırsa hamısını etməliyik. Bu, ölkənin ali siyasi rəhbərliyinin bu sahələrə münasibətinin göstəricisidir. Beləliklə, biz oğlanların da, qızların da elmə gəlməsini təşviq etmək məqsədilə çalışmalıyıq. Bu istiqamətdə işlər görülür. Nümunələrimiz kifayət qədər olsa da, amma bu nümunələri artırmaq, bu imkanları genişləndirmək ölkəmizin gələcək inkişafı üçün daha da faydalı olardı. Elmin inkişaf etdirilməsi istiqamətində görülən işlərə əlavə bir təkan vermiş olacaq”-deyə İ.Orucov qeyd etdi.
İradə SARIYEVA Yazı Azərbaycan Respublikasının Medianın İnkişafı Agentliyinin maliyyə dəstəyilə çap olunur.
