Abutalıb Səmədov: "Azərbaycanın balanslı xarici siyasəti risqlər və imkanlar arasında..."
Yaxın Şərqdə gərginliyin artdığı bir vaxtda Azərbaycanın xarici siyasəti əsasən balanslaşdırılmış və praqmatik xətt üzərində qurulub. Rəsmi Bakı həm regional güclərlə, həm də Qərb ölkələri ilə münasibətləri qorumağa çalışır, eyni zamanda enerji və nəqliyyat layihələri vasitəsilə strateji əhəmiyyətini artırır. Bu yanaşma ümumilikdə sabitlik və milli maraqlar baxımından düzgün istiqamət kimi qiymətləndirilə bilər.
Bununla belə, risqlər də artır. Qlobal qarşıdurmalar dərinləşərsə, balans siyasətini qorumaq daha çətin ola bilər. Azərbaycan xarici siyasət kursunu, əsasən təhlükəsizlik risqləri artarsa, iqtisadi maraqlar zərər görərsə və ya böyük güclər arasında seçim təzyiqi güclənərsə dəyişə bilər. Bu dəyişiklik isə adətən daha aydın tərəfdaşlıq seçimi, regional ittifaqlarda fəallığın artırılması və ya iqtisadi prioritetlərin yenidən müəyyənləşdirilməsi formasında özünü göstərə bilər.
Məsələ ilə bağlı "Bakı-Xəbər" qəzetinə açıqlamasında politoloq Abutalıb Səmədov bildirib ki, Azərbaycan Yaxın Şərqdə gərginliyin artdığı bir dövrdə yeganə mümkün və düzgün xarici siyasət yürüdür - tərəflərə balanslı yanaşmanı qoruyur. Onun fikrincə, indiki şəraitdə başqa mövqe tutmaq riskli və təhlükəlidir. Azərbaycan bir tərəfdən ABŞ və İsraillə münasibətləri saxlayır, digər tərəfdən isə ərazisinin İrana qarşı istifadə olunmasına imkan verməyəcəyini açıq şəkildə bəyan edir. Bu kurs riskli olsa da, indiyədək dəyişməyib.
Ekspert qeyd edir ki, bu siyasətin bir neçə risqi var. Türkiyənin mövqeyinin daha da sərtləşməsi müəyyən çətinlik yarada bilər. Türkiyə həm ABŞ/İsrail əməliyyatlarını, həm də İranın regiondakı addımlarını tənqid edir və balanslı mövqe sərgiləyir. Azərbaycan da Türkiyə və ərəb ölkələri ilə birlikdə İranın qonşulara zərbələrini pisləyən bəyanata qoşulub.
Digər risk Birləşmiş Ştatlar/İsrael ilə İran arasında qarşıdurmanın daha da kəskinləşməsi, xüsusilə quru əməliyyatlarının başlamasıdır. Bu, Azərbaycanın xarici siyasətinə təzyiqi artıra bilər. Həmçinin İslam Əməkdaşlıq Təşkilatı çərçivəsində də müəyyən ziddiyyətli yanaşmalar müşahidə olunur.
Səmədov hesab edir ki, Azərbaycanın kursu əsasən İranın davranışından asılı olaraq dəyişə bilər. Əgər Azərbaycana qarşı təhdidlər, o cümlədən dron və ya raket insidentləri təkrarlansa və anti-Azərbaycan bəyanatlar artsa, bu, siyasətə təsir göstərə bilər. Eyni zamanda enerji bazarında dəyişikliklər və Avropanın Azərbaycan neft-qazına tələbatının artması ölkənin Qərbə yaxınlaşmasını bir qədər gücləndirə bilər.
Buna baxmayaraq, ekspert düşünür ki, Azərbaycanın xarici siyasətində kəskin dəyişiklik gözlənilmir, yalnız müəyyən korrektələr mümkündür. Regionda gərginliyin artması, o cümlədən Hörmuz boğazı və Babül-Məndəb boğazı kimi strateji keçidlərdə problemlər qlobal narazılıqları artırır və bu da ümumi vəziyyəti daha həssas edir.
Akif NƏSİRLİ
