Azər Həsrət: "ABŞ qarşısında dayanacaq güc yoxdur"
ABŞ-ın İranda quru əməliyyatları planlaşdırması və bunun mümkün hədəfləri ilə bağlı müzakirələr davam edir. Əməliyyatın iki əsas məqsədinin olduğu iddia edilir: Xark adasının işğalı və oradakı neft terminalının ələ keçirilməsi, həmçinin İranın zənginləşdirilmiş uran ehtiyatlarının ölkədən çıxarılması. Hər iki hədəf texniki baxımdan mümkündür, lakin onları həyata keçirmək ciddi risk və çətinliklər tələb edir.
Xark adası Fars körfəzində strateji mövqedə yerləşir və İranın hərbi qüvvələri, sahil raketləri və hava müdafiəsi ilə güclü şəkildə qorunur. ABŞ xüsusi təyinatlı qüvvələrinin belə bir əməliyyatı reallaşdırması üçün geniş hazırlıq, hava və dəniz üstünlüyü, helikopter və desant gəmilərinin dəstəyi, həmçinin təhlükəsiz çıxış planı lazımdır. Əməliyyat yalnız hərbi baxımdan deyil, regional və qlobal diplomatik baxımdan da yüksək risk daşıyır. Xark adasını qısa müddətli tutmaq mümkün olsa da, uzunmüddətli nəzarəti təmin etmək çox çətin olar.
Zənginləşdirilmiş uranı ölkədən çıxarmaq texniki baxımdan mümkün olsa da, yüksək radiasiya riski və xüsusi təhlükəsizlik tədbirləri tələb edir. Uran saxlama və emal obyektləri güclü mühafizə olunur və sürpriz üstünlük olmadan əməliyyatın uğuru çox aşağı ehtimallıdır. Həmçinin belə bir hərəkət beynəlxalq hüquq baxımından ciddi nəticələr doğura bilər və ABŞ-ın nüfuzuna ziyan vura bilər.
Ümumilikdə, hər iki hədəf yalnız ciddi hazırlıq, aşırı üstünlük, hərbi və diplomatik risklərin yüksək səviyyədə idarə olunması şəraitində uğurlu ola bilər. Reallıqda bu əməliyyatlar yüksək maliyyə tutumlu, mürəkkəb və strateji baxımdan riskli təşəbbüslər kimi qiymətləndirilir. ABŞ üçün belə əməliyyatlar həm hərbi planlama, həm də regional siyasət baxımından diqqətlə qiymətləndirilməli məsələlərdir.
Məsələ ilə bağlı siyasi şərhçi Azər Həsrət “Bakı-Xəbər” qəzetinə açıqlamasında bildirib ki, ABŞ və onun rəhbəri Donald Trampı dünyada sorğulayacaq bir güc yoxdur: "Biz unutmayaq ki, bu il yanvar ayının 3-də ABŞ dünya tarixində ilk dəfə bütün atributları olan müstəqil bir dövlətin prezidentini yatdığı yerdə xanımı ilə birlikdə oğurladı. Venesuela dövlətinin isə bundan heç xəbəri də olmadı. Bunu bacaran bir dövlətin İran kimi viran qalmış bir ölkənin neft təsisatlarının yerləşdiyi Xark adasını istənilən an işğal edə biləcəyi heç kimdə şübhə doğurmamalıdır. Yəni ABŞ düyməyə basıbsa, o ada işğal ediləcək və İranın neft hasilatı və ixracatı nəzarət altına salınacaq.
Digər tərəfdən, zənginləşdirilmiş uran ələ keçirilməlidirsə və ABŞ buna qərar veribsə, bunu mütləq edəcək. Çünki yer üzündə onun qarşısını ala biləcək bir güc yoxdur.
Yəni istər quruda, istər havada, istər suda, istərsə də kosmosda Amerikanın rəqibi yoxdur. Hələ İran heç vaxt ABŞ-la rəqabət aparacaq gücdə olmayıb, bundan sonra da olması mümkün deyil. İndiki şəraitdə isə onların gücü müqayisəyə gəlməz dərəcədə fərqlənir.
Bu baxımdan, fikrimizcə, Donald Tramp qarşıya qoyduğu hədəflərə mütləq nail olacaq. Onsuz da Tramp öz açıqlamalarında və paylaşımlarında bunu açıq şəkildə dilə gətirir. O, deyir ki, İran nüvə texnologiyasından imtina etməlidir və regionda təhlükəsiz hərəkət təmin olunmalıdır. Əgər İran buna hər hansı bir şəkildə əngəl olmaq istəyirsə, ABŞ o əngəli rahat şəkildə aradan qaldıracaq.
Ona görə də fikrimizcə, qarşıya qoyulan hər iki məqsədə nail olunacaq".
Akif NƏSİRLİ
