Beynəlxalq medianın təhlillərinə görə, İranın son intensiv raket və dron hücumları nəticəsində Körfəz ölkələrinin hava hücumundan müdafiə sistemləri üçün nəzərdə tutulan raket ehtiyatları, demək olar ki, tükənib.
28 fevraldan etibarən İran bu ölkələrə qarşı təxminən 1200 ballistik raket və 4000-ə yaxın “Şahed” tipli dron buraxıb. Hava müdafiə doktrinasına əsasən, hər hədəfi vurmaq üçün adətən iki raket istifadə olunur ki, bu da ehtiyatların sürətlə azalmasına səbəb olub.
Ən çox istifadə edilən vasitələr Patriot PAC-3 və GEM-T tipli interseptor raketləridir. Müharibədən əvvəl Körfəz ölkələrinin bu tip raket ehtiyatı 2800-dən az idi və bu da hücumların miqyası ilə müqayisədə kifayət etməyib.
Ekspertlər qeyd edir ki, ABŞ-ın aktiv dəstəyi olmasaydı, region ölkələri özlərini müdafiə etmək üçün, demək olar ki, heç bir vasitəyə malik olmazdılar.
Eyni zamanda ABŞ özü də böyük həcmdə bahalı silahlardan istifadə edir. ABŞ yüzlərlə “Tomahawk” (təxminən hər biri 2 milyon dollar) və 1000-dən çox JASSM (təxminən hər biri 1,5 milyon dollar) raketləri buraxıb.
Bu silahların istehsal tempi isə nisbətən aşağıdır. Məsələn, ildə təxminən 100 “Tomahawk” və maksimum 860 JASSM istehsal oluna bilir. Bu da ehtiyatların bərpasını çətinləşdirir.
Mütəxəssislərin fikrincə, ABŞ-ın yüksək texnologiyalı silah ehtiyatlarını bu qədər sürətlə xərcləməsi strateji risk yaradır. Bu isə iki ehtimalı göstərir: ya Vaşinqton yaxın zamanda başqa böyük müharibə gözləmir, ya da İranla qarşıdurmada qısa müddətdə nəticə əldə edəcəyinə ümid edir.
Bununla yanaşı, silah ehtiyatlarının azalması ABŞ müttəfiqləri arasında narahatlıq yaradıb. Hətta bəzi məlumatlara görə, ABŞ regiona dəstək vermək üçün əvvəlcə Ukrayna üçün nəzərdə tutulmuş bəzi silahları Yaxın Şərqə yönləndirməyi də nəzərdən keçirir.
Ümumiyətlə, təhlilə görə, İranla bağlı münaqişə yalnız regional təhlükəsizlik məsələsi deyil, həm də ABŞ və müttəfiqləri üçün ciddi hərbi-logistik və maliyyə yükü yaradır.
Bu nə dərəcədə səhih və dəqiq təhlildir?
Bu təhlil ümumi məntiq baxımından müəyyən dərəcədə realist elementlərə söykənsə də, təqdim olunan rəqəmlər və bəzi iddialar ciddi şübhə doğurur və tam etibarlı hesab edilə bilməz.
Əvvəla, İranın qısa müddətdə Körfəz ölkələrinə qarşı minlərlə ballistik raket və dron buraxması ilə bağlı göstərilən rəqəmlər real hərbi təcrübə və açıq mənbələrdəki məlumatlarla uyğun gəlmir. Belə miqyaslı hücumlar həm texniki, həm də logistik baxımdan çox çətin həyata keçirilir və bu səviyyədə intensivlik adətən yalnız genişmiqyaslı müharibələrdə müşahidə olunur. Açıq mənbələrdə bu ölçüdə təsdiqlənmiş məlumat yoxdur.
Hava hücumundan müdafiə sistemləri ilə bağlı hissə qismən doğrudur. Məsələn, Patriot PAC-3 və GEM-T kimi interseptor raketlərin bahalı olması və onların sürətlə tükənə bilməsi real problemdir. Həqiqətən də müdafiə doktrinasında bəzən bir hədəfə birdən çox raket buraxılması tətbiq olunur. Lakin konkret ehtiyat sayları (məsələn, 2800-dən az olması) açıq şəkildə təsdiqlənmiş rəqəmlər deyil və ölkələr üzrə dəyişir.
ABŞ-ın istifadə etdiyi hücum silahları ilə bağlı hissə daha realdır. Tomahawk və JASSM kimi raketlərin baha olması və istehsal tempinin nisbətən məhdud qalması barədə məlumatlar ümumi olaraq doğrudur. Müasir yüksək dəqiqlikli silahların istehsalı vaxt və resurs tələb edir, buna görə də uzunmüddətli intensiv münaqişələrdə ehtiyatların azalması riski həqiqətən mövcuddur.
ABŞ-ın silah ehtiyatlarını sürətlə xərcləməsinin strateji risk yaratması barədə fikir isə analitik baxımdan məntiqlidir və ekspert müzakirələrində tez-tez səslənir. Bu cür yanaşma real geosiyasi analizdə istifadə olunur, lakin bu, konkret fakt deyil, ehtimallar üzərində qurulmuş şərhdir.
Ukrayna üçün nəzərdə tutulan silahların başqa regiona yönləndirilməsi məsələsi də tam təsdiqlənmiş fakt kimi deyil, daha çox mediada səslənən ehtimallar və ya müzakirələr səviyyəsində qiymətləndirilir.
Nəticə olaraq, təhlilin bəzi hissələri real hərbi məntiqə və ümumi tendensiyalara uyğundur, lakin rəqəmlər və konkret hadisələr böyük ehtimalla şişirdilib və ya təsdiqlənməmiş məlumatlara əsaslanır. Buna görə də bu təhlili tam dəqiq və etibarlı yox, qismən əsaslı, lakin ciddi şəkildə yoxlanmağa ehtiyacı olan bir şərh kimi qiymətləndirmək daha düzgün olar.
Akif NƏSİRLİ
