Abutalıb Səmədov: “İran müharibəsi NATO-da kifayət qədər ciddi böhran yaradıb”
ABŞ/İsrail İran müharibəsi başlayandan sonra NATO-nun parçalanacağı barədə xəbərlər dolaşmaqdadır. Belə fikirlər var ki, İran ABŞ müharibəsi NATO-nu parçalayır. Bu fikri irəli sürənlər qeyd edir ki, ABŞ İranla müharibə aparır, ancaq heç bir NATO ölkəsi ona dəstək vermir. Məsələn, Polşa “Patriot” sistemini ABŞ-a verməkdən imtina edir. İspaniya və İtaliya da ABŞ-a qarşı eyni mövqeni sərgiləyir. Belə ki, İspaniyadan sonra İtaliya da əməliyyatda iştirak edən ABŞ hərbi təyyarələrinin Siciliyadakı bazasına eniş etmək tələbini rədd edib. "Corriere della Sera" qəzetinin məlumatına görə, İtaliya Yaxın Şərq əməliyyatlarında iştirak etmək üçün yola düşən ABŞ təyyarələrinin Siciliyadakı hərbi bazasına eniş etmək tələbini geri çevirib.
İtaliya ordusu tərəfindən aparılan araşdırmalar nəticəsində bu uçuşların logistika və ya gündəlik məqsədlər üçün olmadığı, birbaşa İran əməliyyatı ilə əlaqəli olduğu müəyyən edilib. Roma hökuməti parlament nəzarəti və rəsmi təsdiq olmadan təqdim edilən gizli uçuş planlarını "ikitərəfli müqavilələrdən kənar" elan edərək Amerika təyyarələrinə uçuş icazəsi verməkdən imtina edib.
Bundan əvvəl İspaniya Rota və Moron hava bazalarını yanacaqdoldurma və döyüş uçuşları üçün bağlayaraq ABŞ-ın B-52 bombardmançı təyyarələrinin planını Cəbəllütariqdə pozmuşdu.
İngiltərə və Fransa da "İranla müharibə bizim müharibə deyil" deyib ABŞ-ı dəstəkləməkdən imtina etdilər.
Qarşıdan NATO-nun Türkiyə sammiti gəlir. Yəni NATO-nun növbəti sammiti 2026-cı ildə Türkiyədə keçiriləcək. ABŞ mediası da yazır ki, Tramp xüsusi plan hazırlayır, xüsusən də maliyyə öhtəliyini yerinə yetirməyən dövlətlərə qarşı NATO Nizamnaməsinin 5-ci maddəsinin tətbiqi dayandırılacaq. NATO ölkələri arasında maliyyə öhtəliyini yerinə yetirməyə dövlətlərdən biri Amerikanın müttəfiqlərindən olan İngilitərədir. Bəzi söyləntilərə görə, hətta Tramp ABŞ-ı NATO-dan çıxarmaq məsələsini də gündəmə gətirə bilər.
İran ABŞ müharibəsindən sonra NATO dağıla bilərmi?
“Alyans” SAM-ın sədri Abutalıb Səmədov baki-xeber.com-a bildirdi ki, ABŞ prezidenti Donald Trampın digər NATO üzvlərindən narazı olmağa haqqı yoxdur, çünki onlar NATO nizamnaməsinə, NATO-nun yaranması haqqında imzaladıqları müqaviləyə uyğun hərəkət ediblər. “Həmin müqavilənin 5-ci maddəsinə görə əgər bir NATO üzvünə qarşı hücum olarsa digər üzv dövlətlərə edilmiş hücum kimi qiymətləndirilir. Ancaq burada NATO üzvünə hücum yoxdur. Müttəfiqləri ilə məsləhətləşmədən İrana qarşı müharibə başlayan bir dövlət var və NATO-nun digər üzvləri də hesab edirlər ki, əgər onlarla məsləhətləşmədən bu cür addımlar atılırsa, onlar sayılmırlarsa bu şəraitdə NATO üzvləri də həmin müharibəyə qoşulmamaq haqqına malikdirlər. Trampın narazı olmağa haqqı yoxdur.
Türkiyədə keçiriləcək sammitdə nə baş verə bilər? Hərbi xərclərin artırılması ilə bağlı tələb 2035-ci ilə qədər yerinə yetirilməlidir. Yəni 2035-ci ilə qədər NATO üzvləri hərbi xərclərini ümumi daxili məhsulun (ÜDM) 5 faizi səviyyəsinə qaldırmalıdırlar ki, hələ heç bir dövlət öz xərclərini hələ bu səviyyəyə qaldırmayıb. ABŞ-ın özünün də hərbi xərcləri ümumi daxili məhsulun 3 faizindən bir qədər artıqdır. Burada Polşa, Baltik respublikaları daha çox hərbi xərclərə vəsait ayırırlar. Bu səbəbdən Trampın həmin dövlətlərə irad tutması yanlışdır. Baxmayaraq ki, bəzi dövlətlər heç 2 faizlik öhtəliyi də yerinə yetirmirlər. Söhbət Kanada, İspaniya kimi ölkələrdən gedir ki, Trampın da ən çox narazı olduğu dövlətlərdən biri elə İspaniyadır. Ancaq hesab edirəm ki, Tramp burada da hansısa dövlətlərə qarşı narazılıq ifadə etmək hüququna malik deyil. Onsuz da NATO bu gün yox dərəcəsindədir. Ancaq Tramp əbədi deyil. ABŞ tarixində dəfələrlə belə şeylər olub ki, bir prezident hansısa qərarı qəbul edir, yaxud hansısa təşkilatdan, müqavilədən çıxmaq qərarını verir, növbəti prezident həmin qərarı ləğv edir və yenidən geri qayıdır. Hətta Tramp ABŞ-ın NATO-dan çıxması ilə bağlı qərar versə belə, bu qısamüddətli olacaq. NATO həm ABŞ-a, həm də Avropa dövlətlərinə lazımdır. Bu səbəbdən hesab edirəm ki, onlar bu təşkilatı qorumaq üçün ələllərindən gələni edəcəklər”.
A.Səmədov qeyd etdi ki, İranla müharibə NATO-nun müharibəsi deyil, bu müharibəni ABŞ və İsrail başlayıb, bu addım NATO üzvləri ilə məsləhətləşmədən atılıb. “İran müharibəsi NATO-da kifayət qədər ciddi böhran yaradıb. Ancaq böhran əvvəlcədən də vardı. 5-ci maddəyə münasibətdə fərqli yanaşmalar olduğuna görə elə Ukraynaya yardımda da fərqli fikirlər yarandı. NATO üzvlərinin mütləq əksəriyyəti Ukraynaya yardım etdiyi halda ABŞ bunu etmək istəmədi. Bir sözlə, İranla müharibə NATO- da ciddi böhran yaratsa da, güman edirəm ki, Trampın hakimiyyəti dövründə NATO əvvəlki aktivliyini nümayiş etdirə bilməyəcək, ancaq Trampdan sonrakı dövrdə yəqin ki, NATO yenə də əvvəlki hərbi bloka çevriləcək və dünyada əsas hərbi güc mərkəzi olacaq”-deyə A.Səmədov vurğuladı.
İradə SARIYEVA
