Kamran Əsədov: “İmtahanda uğursuz olan müəllimlər üçün alternativ mexanizmlər yaradıla bilər”
Bu ilin iyun ayında keçirilən müəllimlərin təkrar sertifikasiyası imtahanında iştirak edən bir qrup müəllim məhkəməyə üz tutub. İmtahandan kəsilən və buna görə işdən çıxarılan 10-a yaxın müəllim Bakı İnzibati Məhkəməsinə müraciət edib.
Ölkənin müxtəlif regionlarından olan müəllimlər Elm və Təhsil Nazirliyindən, həmçinin regional təhsil idarələrindən işə bərpa edilməyi tələb ediblər.
Bakı İnzibati Məhkəməsi işləri icraata qəbul etsə də, şikayətləri aidiyyəti üzrə müvafiq rayon və şəhər məhkəmələrinə göndərib.
Xatırladaq ki, iyunun 20-də ötən il test imtahanı mərhələsində keçid balını toplaya bilməyən müəllimlər üçün keçirilən təkrar sertifikatlaşdırma imtahanında 3338 müəllim iştirak edib. Onlardan 1328 nəfəri keçid balını toplayaraq müsahibə mərhələsində iştirak imkanı qazanıb. 2006 müəllim isə müvafiq keçid balını toplaya bilməyib. İşdən çıxarılan müəllimlərin məhkəməyə müraciət etməsi ictimaiyyət və müəllimlər arasında narazılığa səbəb olub. Sosial şəbəkələrdə bu müəllimlər valideynlərin qınaq obyektinə çevrilib. Belə ki, onlar öz fənnindən keçid balını belə toplaya bilməyən bu şəxslərin nazirliyi məhkəməyə verməsini doğru hesab etməyiblər. Maraqlıdır, bu məsələ necə həll olunmalıdır? Kim haqlıdır?
“Müəllimlərin əhəmiyyətli bir hissəsi çağdaş tələblərə cavab verir, digərlərinin isə…”
Təhsil eksperti Kamran Əsədov “Bakı-Xəbər”ə şərhində bildirdi ki, bu ilin iyun ayında keçirilən sertifikasiya imtahanının nəticələri Azərbaycan təhsil sistemində keyfiyyətin yüksəldilməsi istiqamətində atılan ən mühüm addımlardan biri oldu. Sertifikasiya imtahanının məqsədi müəllimlərin peşəkar səviyyəsini müəyyənləşdirmək, onların bilik və bacarıqlarını obyektiv meyarlarla qiymətləndirməkdir. Bu proses sadəcə bir imtahan deyil, ümumilikdə təhsil sahəsində idarəetmə və keyfiyyət təminatı mexanizmlərinin müasirləşdirilməsi siyasətinin bir hissəsidir: “Təhsil haqqında Qanunun 49-cu maddəsində açıq şəkildə göstərilir ki, müəllimlərin fəaliyyətinin qiymətləndirilməsi və onların inkişafı dövlət siyasətinin əsas istiqamətlərindəndir. Elm və Təhsil Nazirliyinin həyata keçirdiyi bu islahat məhz həmin qanunvericilik müddəalarının praktiki tətbiqidir. Statistik məlumatlara nəzər saldıqda, 2024-cü ildə sertifikasiya imtahanında 60 mindən artıq müəllim iştirak edib. Onların təxminən 70 faizi minimum keçid balını toplayaraq peşəkar fəaliyyətini təsdiqləyib. Təxminən 30 faizin isə nəticələri aşağı olub. Bu göstərir ki, müəllimlərin əhəmiyyətli bir hissəsi çağdaş tələblərə cavab verir, digərlərinin isə əlavə hazırlığa ehtiyacı var. İmtahanda uğursuz nəticə göstərən və nəticədə işdən azad olunan az sayda müəllimin məhkəməyə müraciəti isə təbii hüquqi prosesdir. Konstitusiyanın 60-cı maddəsinə görə, hər bir vətəndaş məhkəməyə müraciət etmək hüququna malikdir. Ancaq pedaqoji baxımdan məsələni qiymətləndirərkən nəzərə almaq lazımdır ki, dövlətin əsas vəzifəsi şagirdlərin keyfiyyətli təhsil almasını təmin etməkdir.
Müsbət tərəflərdən biri odur ki, bu proses müəllimlərin məsuliyyətini artırır. İllərdir təhsil sistemində müəllimlərin fəaliyyətinin kənardan qiymətləndirilməsi ilə bağlı mexanizm olmadığından, bəzən məktəblərdə peşəkarlıq səviyyəsi aşağı olan müəllimlərin işləməsi şagirdlərin inkişafına mənfi təsir edirdi. Sertifikasiya bu boşluğu aradan qaldırır. Valideynlər üçün də bu islahat mühüm əhəmiyyət daşıyır, çünki artıq onların övladlarının qarşısında yalnız peşəkarlığı təsdiqlənmiş müəllimlər çıxacaq. Bu, valideyn etimadının güclənməsinə, məktəb-valideyn münasibətlərinin möhkəmlənməsinə səbəb olur.
Dünya təcrübəsində də oxşar mexanizmlər tətbiq edilir. Məsələn, Türkiyədə müəllimlərin sertifikasiya prosesləri on ildən bir keçirilir və nəticələrə uyğun olaraq müəllimlər ya təkmilləşdirmə proqramlarına yönləndirilir, ya da işdə saxlanılır. Braziliyada beşpilləli müəllim inkişaf modeli tətbiq edilir, zəif nəticə göstərənlər dərhal işdən çıxarılmır, onlar üçün məcburi təlim proqramları keçirilir. Finlandiyada isə müəllimlərin fəaliyyəti mütəmadi olaraq monitorinq olunur və nəticələr təlimlə dəstəklənir. Azərbaycan isə bu mexanizmləri öz reallıqlarına uyğun şəkildə tətbiq edir. Fərq ondadır ki, ölkəmizdə müəllimlərin sayı çox, regionlarda isə keyfiyyət fərqləri böyükdür. Buna görə də sertifikasiya həm ümumi keyfiyyəti ölçmək, həm də sistemdə balans yaratmaq üçün vacibdir.
Sosial şəbəkələrdə bəzən imtahandan uğursuz olan müəllimlərin valideynlər tərəfindən qınaq obyektinə çevrilməsi müşahidə olunur. Bu, emosional yanaşmadır, lakin ictimai rəy də göstərir ki, cəmiyyət artıq təhsildə keyfiyyət tələb edir. Bu mənada Elm və Təhsil Nazirliyinin həyata keçirdiyi bu addım müsbət qiymətləndirilməlidir. Nazirlik bu proseslə bir daha göstərdi ki, əsas prioritet müəllimlərin iş yerlərinin qorunması deyil, şagirdlərin keyfiyyətli təhsil almasıdır. Əslində, bu, dövlətin təhsil siyasətində məsuliyyətli mövqeyinin göstəricisidir.
Əlbəttə, bu prosesin mükəmməl olması üçün bəzi dəyişikliklər də lazımdır. İmtahanda uğursuz olan müəllimlər üçün alternativ mexanizmlərin yaradılması – məsələn, 1 illik təlim proqramlarına cəlb olunmaları və daha sonra yenidən imtahana buraxılmaları sosial baxımdan daha humanist ola bilər. Belə yanaşma həm müəllimlərin sosial təminatını qoruyar, həm də peşəkar inkişafına şərait yaradar. Nazirliyin son illərdə pedaqoji kadrların inkişafı üçün yaratdığı təlim mərkəzləri, elektron resurs bazaları və distant kursları göstərir ki, dövlət bu istiqamətdə də paralel işlər görür”.
Ekspert hesab edir ki, sertifikasiya imtahanlarının keçirilməsi təhsil sahəsində şəffaflıq və obyektivlik prinsipinin gücləndirilməsi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Bu, bir tərəfdən müəllimlərin bilik və bacarıqlarının obyektiv qiymətləndirilməsi, digər tərəfdən isə valideynlərin və cəmiyyətin təhsilə inamının artması deməkdir: “Elm və Təhsil Nazirliyi bu qərarı ilə təhsilin keyfiyyətini yüksəltmək üçün cəsarətli addım atıb. Bu, həm pedaqoji, həm də ictimai maraqlar baxımından əsaslandırılmış bir siyasətdir və müasir çağırışlara cavab verir. Nazirliyin bu istiqamətdə fəaliyyətini yüksək qiymətləndirmək olar, çünki məqsəd yalnız bugünün deyil, gələcək nəsillərin savadlı və bilikli yetişməsidir”.
Günel CƏLİLOVA
