Əməyin Mühafizəsi, Böyük Öndərimiz Heydər Əliyevin 1999-cu ilin 01 fevralında imzaladığı 618-IQ saylı qanunla təsdiq edilmiş, Azərbaycan respublikasının Əmək Məcəlləsinin 9-cu bölməsində öz əksini tapmışdır. Çox vacib məsələ olduğuna görə Azərbaycan respublikasının Əmək Məcəlləsində onun anlayışı bu məzmunda verilmişdir:
Əməyin Mühafizəsi - işçilərin təhlükəsiz və sağlam şəraitdə işləmək hüququnu təmin etmək məqsədi ilə Əmək Məcəlləsində və digər normativ hüququ aktlarda, habelə kollektiv müqavilələrdə, sazişlərdə, əmək müqavilələrində nəzərdə tutulan Texniki Təhlükəsizlik, Sanitariya, Gigiyena, Müalicə-Profloktika tədbirləri, normaları və standartları sistemidir.
Əməyin mühafizısi üzrə normativ hüquqi aktların tələbləri, əməyin mühafizəsi normaları, standartları, qaydaları əmək münasibətlərinin tərəfləri və digər fiziki və hüquqi şəxslər üçün məcburidir.
Əmək Məcəlləsində əməyin mühafizəsinin Dövlət tərəfindən tənzimlənməsi, icra hakimiyyəti orqanlarının, bələdiyyələrin səlahiyyətləri, mülkiyyətçinin, işəgötürmələrin və işçilərin vəzifələri müəyyən edilmişdir.
Müvafiq icra hakimiyyəti orqanları, habelə Dövlət konsernləri, şirkətləri, assosasiyaları, müəssələr, birliklər öz səlahiyyətləri daxilində:
- əməyin mühafizəsi sahəsində dövlət siyasətinin müvafiq iş yerlərində həyata keçirilməsini təmin edirlər.
- əməyin mühafizəsi sahəsi üzrə sahə standartlarını, normalarını, qaydalarını, normativ-hüquqi aktlarını hazırlayır və müəyyən olunmuş qaydada təsdiq edilməsini təmin edir.
- müəssisənin rəhbər işçilərini, mütəxəssislərinin müxtəlif peşələrdə işləyənlərin əməyinin mühafizəsi normaları və qaydaları üzrə təlimini keçirir və onların biliklərini yoxlayırlar.
Müəssisənin mülkiyyətçisi və işə götürəni işçilərin iş yerində əməyin mühafizəsi normalarının və qaydalarının yerinə yetirilməsinə bilavasitə cavabdehdirlər və bunun üçün onlar əməyin mühafizəsi üzrə standartların,normaların və qaydaların bütün tələblərinə əməl etməlidirlər.
İşçilərin vəzifəsi isə: normativ aktlarda nəzərdə tutulmuş əməyin təhlükəsizliyi, gigiyenası və yanğına qarşı mühafizə tədbirlərini öyrənmək, mənimsəmək və onlara əməl etmək: əmək funksiyasını özünü və başqa iş yoldaşlarını təhlükəyə məruz qoymayacağı təqdirdə icra etməkdir.
Ümumiyyətlə, əməyin mühafizəsində əsas obyekt iş prosesində olan insandır.
İşdə xəsarət almaq və peşə xəstəliyinə tutulmaq ehtimalının az olmasında əməyin və istehsalatın səmərəli təşkili məsələsi böyük əhəmiyyət kəsb edir. Başqa sözlə desək əməyin mühafizəsi, sağlam və təhlükəsiz əmək şəraitinin təmin edilməsi ilə əlaqədar problemlərlə məşğul olmaqdır.
Eləcə də Əməyin Mühafizəsi - istehsalatda əmək xəsarətlərinin, peşə xəstəliklərinin, qəzaların, partlayışların və yanğınların baş verməsinin səbəblərini aşkarlayır, öyrənir, bu səbəbləri aradan qaldırmaq, əmək adamlarına təhlükəsiz və əlverişli əmək şəraiti yaratmaq məqsədi ilə tədbirlər sistemini hazırlayıb həyata keçirir. Bunun da nəticəsində böyük sosial və müəyyən iqtisadi səmərəyə nail olunur.
Xatırlatmaq istəyirəm ki, bu vacib məsələ barədə Beynəlxalq Əmək təşkilatının tövsiyyəsinə əsasən dünya ölkələri hər il aprel ayının sonunda “Ümumdünya əməyin mühafizəsi günü” keçirir. Məqsəd mülkiyyətçilərin, işəgötürənlərin, mütəxəssislərin və dövlət nəzarət orqanlarının fikirlərini bir daha bu vacib sahəyə cəlb etməkdən ibarətdir.
Fikrimcə, əməyin mühafizəsi üzrə beynəlxalq günün qeyd olunmasından asılı olmayaraq işəgötürənlər daim, hər gün bu məsələ ilə ciddi məşğul olmalıdır. İş yerlərində elə əmək şəraiti yaradılmalıdır ki, o əməyin mühafizəsi standartlarına, normalarına, qaydalarına tam cavab verə bilsin. Belə ki, ilk növbədə iş yerlərinin attestasiyası vaxtında keçirilsin, aşkar olunmuş zərərli amillərin aradan qaldırılması barədə tədbirlər görülsün. Əməyin mühafizəsinin idarə olunması üzrə tədbirlər planı işlənilsin və orada əməyin mühafizəsi işinin araşdırılması, planlaşdırılması, işlərin təşkili təxirə salınmaz tədbirlərin görülməsi, stimullaşdırma, nəzarət və digər məslələr öz əksini tapmış olsun.
Vətəndaşlarla əmək müqaviləsi bağlanan vaxt tərəflər arasında olan məsələlər əmək məcəlləsi əsasında həll edilsin. Təlimatlar, o cümlədən: giriş təlimatı və eləcə də, ilkin, vaxtaşırı, növbədənkənar, birdəfəlik, kollektiv və digər təlimatlar əmək funksiyası siyahısı nəzərə alınmaqla tərtib və təsdiq edilsin. Qeyd etmədiyim və çoxlu sayda mövcud olan əməyin mühafizəsi məsələləri vaxtında həll edilsin.
Ümumi olaraq bildirək ki, əməyin mühafizəsi məsələlərinin qanunvericilik aktlarından istifadə etməklə düzgün həll edilməsində mütəxəssis biliyindən və hazırda satışda olan “Əməyin Mühafizəsi” kitablarından, istifadə etməklə mətbuat səhifələrində və çoxsaylı televiziya kanallarında çıxışlar edilməsi məqsədə müvafiq sayılır. Bu barədə biz də köməklik göstərməyə hazırıq.
Yunis Heydər oğlu Bünyədli Əməkdar mühəndis, əmək veteranı
