Orta təhsil sahəsində “islahat” adı altında həyata keçirilən proseslər bir sıra hallarda valideynlərin, şagirdlərin, hətta müəllimlərin özlərinin belə ciddi narazılığına səbəb olur. Bilirik ki, ölkə təhsilində ən ağrılı problemlərdən biri həmişə şagird yerdəyişməsi olub.
Şagird yerdəyişməsi çox incə və çətin prosesdir. Əvvəlki dövrlərdə bu proses ənənəvi qaydada gerçəkləşdirilsə də, son dövrlər elektron qaydada baş verirdi. Təbii ki, bu zaman xeyli texniki əngəllər çıxsa da, şagirdləri yerləşdirmək olurdu. Amma indi məlumat yayılıb ki, elektron şagird yerdəyişməsi dayandırılır.
Elm və Təhsil Nazirliyindən mətbuata verilən məlumata görə, yanvarın 13-ü saat 17:00-dan etibarən 2022-2023-cü tədris ilinin I yarımili üzrə şagirdlərin yerdəyişməsi prosesi müvəqqəti dayandırılacaq və prosesin yenidən başlanacağı tarix barədə ictimaiyyətə əlavə məlumat veriləcək.
Qeyd edilənə görə, şagird yerdəyişməsinin elektronlaşdırılması bu prosesdə məktəb və valideyn arasında olan məsafənin azaldılmasına və valideynin təhsil müəssisəsi ilə təmasının daha şəffaf şəkildə təşkilinə xidmət edir. Şagirdlərin yerdəyişməsi prosesi 2019-cu il avqustun 15-dən www.sy.edu.az portalı vasitəsilə həyata keçirilir.
Ekspertlərin bir qismi hesab edir ki, şagird yerdəyişməsinin nazirlikdən idarə olunması düzgün deyil, bu proses məktəblərə həvalə edilməlidir. Elektron şagird yerdəyişməsinin elə də effekt vermədiyini deyən ekspertlərin sözlərinə görə, heç bir səbəb göstərilmədən indi də şagird yerdəyişməsi dayandırılır. Bunun məktəblərdə aparılan islahatların əksər hissəsinin özünü doğurultmadığına sübutlardan biri olduğunu deyən ekspertlər bildirir ki, hər dəfə “yenilik”, “islahat” adı altında təhsilin başına oyun açılır, bu da valideynin, şagirdin narahatlığına səbəb olub. Son üç ildə bu sistemin nə qədər şagirdə, valideynə maddi və mənəvi ziyan vurduğunu deyən ekspertlər qeyd edir ki, bunun məsuliyyətini əlaqədar qurumlar daşıyır. Məlumdur ki, hələ bu sistemi yeni işə salanda təhsili bilənlər, ağıllı mütəxəssislər deyirdilər bu ziyanlı məsələdir və bu cür ekspermentlərlə təhsil sistemini bərbad vəziyyətə salmaq olmaz, şagird yerdəyişməsi prosesi məktəblərin öz daxili işidir, bu məsələdə valideynlərə, məktəblərə müstəqillik verilməlidir. Ekspertlər qeyd edir ki, ilin əvvəlində, qışın ortasında şagird yerdəyişməsinin dayandırılması valideynləri çıxılmaz vəziyyətdə qoyur. Belə ki, işləri və mənzil şəraiti ilə əlaqədar bəzi valideynlər, ailələr ünvanlarını dəyişirlər, bəzən kəndən şəhərə, bəzən bir rayondan digərinə köçürlər və bu halda şagird övladlarının yeni məktəblərə göndərilməsi zərurət kimi meydana çıxır. Valideyn yolla əlaqədar uşağının məktəbini dəyişmək istəyir, amma burada o qədər çətinliklə üzləşir ki... Şagirdin məktəbdən məktəbə köçürülməsi niyə bu qədər problem olmalıdır? Təhsil sahəsində özünü doğrultmayan islahatlara görə məsuliyyəti kim daşımalıdır? Bu məsuliyyət kimin üzərinə düşür?
Vüsalə Ağabəyli: “Bu cür addımları, özünü doğrultmayan təklifləri təhsil islahatları adlandırmaq olmaz”
Filologiya elmləri üzrə fəlsəfə doktoru, dosent Vüsalə Ağabəyli bizimlə söhbətində bildirdi ki, təhsilə bu cür yanaşma mənfi hallar doğurur. “Təhsil Nazirliyi tərəfindən atılan bir çox addımlar və ideyalar sanki sınaq müddəti keçmək üçün təhsil nümayəndələri - müəllimlər, tələbələr üzərində təcrübə aparmaq üçündür. Stabillik yoxdur, sistemlilik yoxdur. Ümumiyyətlə, məktəblərdə şagird yerdəyişməsini niyə belə böyük bir problemə çevirirlər, burda bir məntiq görmürəm. Əslində, gərginliyi artırmamaq üçün bu sistemi tamamilə açıq saxlamaq da mümkündür. Ailə şəraiti ilə əlaqədar və ya digər səbəblərdən yaşayış yerini dəyişən ailələr övladları üçün məktəb yerdəyişməsini rahat şəkildə həyata keçirə bilməlidir. Ümumiyyətlə, bütün dünya təhsilin əlçatanlığı, səmərəliliyi uğrunda irəliləyir. Niyə təhsil sistemi təhsilalan üçün, təhsil üçün müraciət edən üçün sadələşdirilməməlidir? Təhsildə islalatlar aparılmalıdır, amma düzgün kadr islahatları! Bu cür addımları, özünü doğrultmayan təklifləri təhsil islahatları adlandırmaq olmaz”-deyə V.Ağabəyli vurğuladı.
Kamran Əsədov: “Şagird yerdəyişməsi ilə bağlı bir çox insanlar aylarla növbə gözləyir”
Tanınmış təhsil eksperti Kamran Əsədov isə qeyd etdi ki, hazırda Azərbaycanın 4432 orta ümumtəhsil məktəbində 1, 6 milyon şagird təhsil alır. “Şagirdlər il ərzində bir məktəbdən digərinə, hətta məktəbdaxili sinifləri www.sy.edu.az vasitəsilə dəyişirlər. Amma müəyyən müddətə buna məhdudiyyət qoyulur, bu da anlaşılandır. Çünki birinci yarımil artıq yanvarın sonunda yekunlaşır, şagirdlərin biliklərinin qiymətləndirmə dövrü başlayır. Yəni artıq yanvarın 10-dan 26-27-nə olan müddət ərzində şagirdlərin biliklərinin qiymətləndirilməsi prosesidir. Yəni məktəb daxilində BSQ imtahanları keçiriləcək. Nəzərə alsaq ki, şagirdlərin BSQ imtahanlarında iştirakı yalnız öz məktəblərində baş tuta bilər. Ona görə də yanvarın 13-dən sonra şagirdlərin yerdəyişməsinin dayandırılması anlaşılandır. Yerdəyişmə prosesi müəyyən müddət daxilində baş tutur”.
K.Əsədov deyir ki, şagirdlər fevral ayında yerdəyişmədə iştirak edəcəklər. Şagird yerdəyişməsinin çox ciddi bir məsələ olduğunu deyən ekspertin sözlərinə görə, belə olanda şagirdlərin yerdəyişməsində hər hansı bir problem olmur: “Şagirdin seçdiyi sinifdə, məktəbdə yer varsa rahatlıqla bu portalda bu təsdiq olunur. Burada hər hansı bir kənar ciddi müdaxilə olmur. Amma bir sıra hallarda həyata keçirilən islahatlardan sui-istifadə halları var. Vətəndaş müraciət edəndə onun köçürmə ilə bağlı sorğusuna müsbət cavab verilmir. Amma Elm və Təhsil Nazirliyi, yaxud digər yerli idarəetmə orqanları özlərinin maddi maraqları qarşılığında bəzən bu köçürmələri müsbət həll edə bilirlər. Hesab edirəm ki, bu məsələdə ədalətli olmaq lazımdır. İmkanı olmayan şəxs köçürmə prosesindən kənarda qalmamalıdır, əvəzində imkanı olana yaşıl işıq yandırılmamalıdır. Bəzən regional təhsil idarələri prosesə süni müdaxilə edirlər. Bu məsələdə diqqətli olmalıdır. Hazırda təhsil ictimaiyyətin etimadını doğurultmayıb, təhsilin idarə olunması, qiymətləndirmə bağlı narazılıq var. Şagird yer dəyişməsi ilə bağlı bir çox insanlar aylarla növbə gözləyirlər. Kimsə regional təhsil idarələrinə və Təhsil Nazirliyinə adam tapandan sonra onun işinə müsbət cavab verilir. Hesab edirəm ki, bu ikili yanaşma aradan qalxmalıdır”.
Leyla QARAXANLI
