Ermənistanda son günlərin ən çox müzakirə mövzusu ölkənin baş naziri Nikol Paşinyanın “facebook”da canlı yayımda mətbuat konfransı keçirməsi və bir sıra ciddi bəyanatlar verməsidir. O, Azərbaycan, Türkiyə ilə münasibətlər, Qarabağ məsələsinə dair olduqca maraqlı fikirlər səsləndirib.
Ermənistan hökumətinin başçısı xatırladıb ki, 1993-cü ildə BMT Təhlükəsizlik Şurası Qarabağı Azərbaycanın ayrılmaz hissəsi kimi tanıyıb, lakin o vaxtdan bəri regionun status məsələsi ilə ATƏT-in Minsk Qrupu məşğul olub. 2016-cı ildə isə status məsələsi yenidən BMT Təhlükəsizlik Şurasına qaytarılıb və bu, Paşinyanın fikrincə, Ermənistan üçün “fəlakət” idi, çünki bu mötəbər beynəlxalq qurum çərçivəsində Qarabağın statusu ilə hesablaşmaq mümkün deyil. O vurğulayıb ki, Qarabağ nizamlanmasına ATƏT-in Minsk Qrupu formatında baxması rəsmi İrəvan üçün faydalıdır: “Qarabağda yaşayan azərbaycanlıların hüquqları ilə bağlı məsələ mübahisəli olmayıb və olmayacaq. Mən bu barədə dəfələrlə ictimaiyyət qarşısında çıxış etmişəm. Ən azı bu hissədə əvvəllər danışıqlarda iştirak etmiş dairələrin nümayəndələri təsdiqlədilər ki, Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayəti danışıqlar prosesində heç vaxt sırf erməni birliyi kimi nəzərə alınmayıb. Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayəti heç vaxt sırf erməni birliyi hesab edilməyib. Bu, ən azı, əhali baxımından erməni-azərbaycan birliyi kimi qəbul edilib, müşahidə edilib, qeydə alınıb”. Ermənistanın baş naziri həmçinin bəyan edib ki, əvvəlki hakimiyyətin “Qarabağ heç vaxt Azərbaycanın bir hissəsi olmayacaq və yalnız erməni olmalıdır” ifadəsi ilə heç vaxt razılaşmayıb: “Mən bu ifadə ilə razı deyiləm, çünki Qarabağ tamamilə erməni ola bilməzdi. Əhalinin demoqrafik tərkibini nəzərə alsaq, heç bir halda. Danışıqların məzmunundan aydın görünürdü ki, Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayətində erməni və azərbaycanlı əhali yaşayır. Aydındır ki, Qarabağdakı hakimiyyət də tam erməni ola bilməz”. Gözlənildiyi kimi, bu açıqlamalar müxalif düşərgədə süngü ilə qarşılanıb.
Ermənistan parlamentinin “Şərəf duyuram” fraksiyasından olan deputatı Tiqran Abramyan qeyd edib ki, faktiki olaraq, Nikol Paşinyan və “artsax” istiqamətində işləyən agentlər “respublika”dan birdəfəlik imtina edilməsi üçün çoxdankı planı işə salıblar: “Nikol Paşinyanın “artsax”ın gələcəyi və danışıqlar prosesi ilə bağlı son bəyanatları təsadüfi deyildi, onun əsas siyasi xəttinə uyğundur”. “Hayastan” fraksiyasından olan deputat Artur Xaçatryan Nikol Paşinyanın fikirlərini belə ümumiləşdirib: “1. Türkiyə ilə birlikdə parlaq gələcəyə doğru; 2. Qarabağı unudun. “Artsax” məsələsi çoxdan həll edilib, bununla bağlı heç nə etmək olmaz. Şuşa və Hadrutu da unudun. Siz hardan belə bir nəticəyə gəldiniz ki, əvvəllər Qarabağda yaşayan azərbaycanlıların indi ora qayıtmağa haqqı yoxdur? Amma Paşinyan unudur ki, danışıqlara “öz nəzərindən” başlayıb. Hadrut-Crakan yolunun tikintisinə başlayanda, “Artsax Ermənistandır” şüarı ilə alovlu çıxışlar edəndə 2016-cı ilin fəlakətini davam etdirməyib. Əgər “artsax” 2016-cı ildən “təslim olmuşdursa”, onda niyə vəziyyəti gərginləşdirdi? Türklərlə və azərbaycanlılarla sülh dövrünə tez daxil olmaq üçün mübadiləyə getmək istəyirdin? Sülhdən müharibədən öncə danışardın, məğlub olduqdan sonra yox. O, Şahen Meqryan, Peto, Leonid Azqaldiyan və Montedən daha mübariz və vətənpərvər görünməyə çalışırdı”. Respublika Partiyasının sədr müavini Armen Aşotyan isə deyib: “Mən Ermənistan tarixinin ən böyük yaramazının, satqın, qatil və “Artsax”ı rədd edən damğasını öz üzərindən götürmək cəhdini dinləyirəm. Açıq yalanlardan açıq cəhalətə, dəhşətli saxtakarlıqlardan yeni xəyanətlərə qədər. “Artsax” məsələsində əsl fəlakət 2018-ci ildə, Ermənistanda sənin kimi axmaq hakimiyyətə gələndə baş verdi. Qarabağ məsələsində yalanlarınızı, saxtakarlıqlarınızı, xəyanətinizi ifşa etməkdən yorulmayacağam. Sən yenidən reallığın, həqiqətlərin və faktların bir hissəsini başında hiss edəcəksən”. “Hayastan” fraksiyasının deputatı Andranik Tevanyan da Paşinyanın dediklərinə sərt münasibət açıqlayıb: “Nikol Paşinyanın qondarma mətbuat konfransı əsasən xarici auditoriya üçün olub. Daha konkret desək, Türkiyə və Azərbaycan üçün”. Onun sözlərinə görə, Nikol Paşinyan Şuşanı Azərbaycan şəhəri, Qarabağı Azərbaycanın bir hissəsi hesab edir: “O, Ermənistan-Türkiyə təmaslarından əvvəl Türkiyə-Azərbaycan cütlüyünün ilkin şərtlərini açıq şəkildə yerinə yetirdi”. Erməni deputat vurğulayıb ki, Paşinyan Şuşanın Azərbaycan şəhəri olduğunu və Qarabağı Azərbaycan tərkibində tanıdığını bildirib: “Paşinyan Zəngəzur dəhlizinin açılmasının tərəfdarı olduğunu gizli formada ifadə edib, Tavusda gözlənilən ərazi güzəştləri haqqında anons verib”. Bu arada Qarabağdakı separatçı-terrorçuların rəhbəri Araik Arutyunyan Nikol Paşinyanın statusla bağlı açıqlamasına etiraz edib. Deyib ki, Azərbaycanın tərkibində yaşamayacaqlar, onların maraqları ticarət mövzusu deyil. O bildirib ki, bu, müharibədən sonra separatçılarla İrəvanın açıq müstəvidə ilk qarşıdurmasıdır.Qeyd edib separatçı-terrorçu rejim Rusiya sülhməramlılarına bel bağlayır, amma bölgədəki erməni əhalisi üçün əsas dayaq nöqtəsi həmişə Ermənistan olub: İrəvanın “qarant rolunun” sıradan çıxması ermənilərin seçimini - ya Azərbaycan idarəçiliyi altına yaşamaq, ya da köçmək – sürətləndirə bilər”. Paşinyan bu durumda Qarabağla bağlı son açıqlamalarına olan tənqidlərə cavab verib: “Dekabrın 24-dəki müsahibəmin bəzi reaksiya-şərhləri aşağıdakı səbəblərə görə ən azından çaşdırıcıdır: “Status məsələsi üzrə potensial referendumdan əvvəl Qarabağın sahib olduğu statusa gəlincə, müsahibədə demişəm ki, 2016-cı ildə vasitəçilər üç danışıqlar paketi təqdim ediblər (biri aprel döyüşlərindən əvvəl, ikisi sonra), orada 2011-ci ilin Kazan sənədindən fərqli olaraq, “Qarabağ keçid statusu alır” cümləsi olmayıb. 2016-cı ilin avqustunda təqdim edilən bu üç paketdən üçüncüsündə bir müddəa peyda olub. Orada deyilir ki, Qarabağın həyatının təşkil edilməsinin hüquqi və praktik mexanizmləri haqqında qərarı BMT Təhlükəsizlik Şurası ATƏT-in Minsk Qrupunun həmsədrləri, Azərbaycan, Ermənistan, ATƏT-İn fəaliyyətdə olan sədri ilə məsləhətləşməklə qəbul edəcək. Mən bunu danışıqlar prosesində fəlakət hesab etmişəm, çünki açıq-aydındır ki, BMT Təhlükəsizlik Şurası bütün qərarları keçmişdə Qarabağ məsələsi üzrə qəbul etdiyi, Qarabağı Azərbaycanın bir hissəsi kimi tandığı qətnamələr məntiqində qəbul edəcəkdi. Bu və bir sıra digər mühüm danışıqlar məsələlərini nəzərə alaraq parlament tribunasından təkid etmişəm ki, Qarabağ 2018-ci ildə mənim baş nazir olmağımdan əvvəl mövcud olan danışıq məzmunu və reallıqları ilə Azərbaycanın tərkibində olmamağın həm nəzəri, həm də praktiki imkanlarını itirmişdi. Baş nazir olanda bununla barışmamışam, buna qarşı mübarizə aparmışam. Həmçinin buna görə müharibə başlayıb”. Paşinyanın sözlərinə görə, söhbət onun baş nazir seçilməsindən xeyli əvvəl formalaşmış danışıqlar irsindən gedirdi ki, bu da o deməkdir ki, onun özü danışıqların məzmununun formalaşdırılması prosesinə təsir göstərə bilməyib. Paşinyan əlavə edib ki, sadəcə olaraq həqiqəti gizlətməmək qərarına gəlib. Son aylarda Türkiyə və Azərbaycanla normallaşma tələbləri geniş vüsət alan Nikol Paşinyan Azərbaycanla daimi sülh sazişi əldə etmək istədiklərini bildirib. O bəyan edib ki, Ermənistan Azərbaycanla sülh sazişi imzalamağa hazırdır. Paşinyan Azərbaycanla münasibətləri normallaşdırmaq istədiklərini və atəşkəslə qane olmadıqlarını bildirib: “Azərbaycanla daimi sülh sazişi bağlamaq, diplomatik münasibətlər qurmaq istəyirik”. Beləliklə, bu açıqlamalar göstərir ki, Ermənistan Qarabağda statusun olmayacağı ilə razılaşmağa məcburdur və buna görə o yox, keçmiş hakimiyyət məsuliyyət daşıyır. İkincisi, bu durumda proseslərin yekun sülh sazişinə doğru getdiyi müşahidə edilir.
Nahid SALAYEV
