“Cəmiyyətdə və iqtisadiyyatda, bütövlükdə həyatın bütün sahələrində köklü dəyişikliklərin baş verməsinə baxmayaraq, universitetlər yarandığı ilk vaxtlardan bugünə qədər təhsil texnologiyaları dəyişməz olaraq qalıb”. Bu fikirləri Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetinin (UNEC) rektoru, professor Ədalət Muradov deyib.
Rektor bildirib ki, mütəxəssislərə tələblər ciddi dəyişikliklərə məruz qalsa da, təhsil texnologiyaları dəyişməz olaraq qalıb. Bu isə əmək bazarı ilə ali təhsil sistemi arasında ciddi obyektiv uyğunsuzluqlar yaradıb: “Söhbət ondan gedir ki, mövcud təhsil texnologiyaları, keçmişdə olduğu kimi, bilik və vərdişlərə malik olanlarla həmin bilik və vərdişlərə sahib olmaq istəyənlər arasında bir vasitəçilikdən ibarətdir. Son nəticədə bilik və vərdişlərə sahib olmaq istəyənlərin uğuru müəllimin malik olduğu bilik və vərdişlərə uyğunluğu ilə qiymətləndirilir”.
Ədalət Muradovun sözlərinə görə, müasir tələblərə cavab verən ali təhsilin gələcəyi həm də təhsil texnologiyalarının yenilənməsindən keçir. Yeni təhsil texnologiyaları təhsilalanların komandalarda bilik və vərdişləri daha çox müstəqil şəkildə əldə etməsinə imkan verən, hər bir təhsilalanın fərdi bacarıqlarını nəzərə alan təhsil texnologiyalarıdır.
“Universitetlər əmək bazarının tələblərinə uyğun olaraq kadr hazırlığını...”
Gənc Alim, Doktorant və Magistrlar Birliyinin rəhbəri, fizika-riyaziyyat üzrə fəlsəfə doktoru İlqar Orucov “Bakı-Xəbər”ə bildirdi ki, UNEC rektorunun iradı kifayət qədər ciddi və haqlı iraddır. İ.Orucov hesab edir ki, bu istiqamətdə bizim universitetlərimiz ciddi düşünməli və çalışmalıdırlar. “Doğrudan da UNEC rektorunun qaldırdığı məsələlər olduqca ciddi və düşündürücü məsələdir. Əksər universitet rektorlarını düşündürməli və narahat etməli olan məsələ o olmalıdır ki, indiyə qədər nə üçün əmək bazarının tələblərinə uyğun kadr yetişdirə bilməyiblər. Bu problem çox aktualdır. Bu məsələni bir neçə ildir ki, biz də qaldırırıq. Buna yaxın ifadəni mən də işlətmişəm. Bizim ali təhsil müəssisələrinin verdiyi təhsillə əmək bazarının tələblərinin uzlaşmaması və universitetlərimizin bu istiqamətdə təhsil texnologiyaları ortaya qoya bilməməsi, əlbəttə ki, düşündürücüdür. Bir neçə həftə öncə mənim İctimai Televiziyada da bir münasibətim yayımlandı və Ədalət müəllimin dediklərini tamamilə mən də orada ifadə etdim. Ali təhsil müəssisələrimiz, əlbəttə, ciddi düşünməlidirlər ki, biz ali məktəbi bitirən məzunları əmək bazarı üçün hazırlayırıq. Amma gəlin görək, Azərbaycanda əmək bazarının tələblərini həmin məzunlar ödəyə bilirmi? Xeyr, tam olaraq ödəmir. Azərbaycanda bu istiqamətdə xeyli ciddi kadr ehtiyacı hiss olunur. Ali təhsil müəssisələri bəlli bir proqram üzrə tələbə hazırlığı həyata keçirir. Böyük əksəriyyəti yalnız tələbələrdən gələn təhsil haqqını gəlir mənbəyi hesab etməyə fokuslanıb. Düşünürəm ki, bu çox zərərli tendensiyadır. Universitetlər əmək bazarının tələblərinə uyğun kadr hazırlığı həyata keçirməlidir. Bunun üçün isə, əlbəttə, yeni texnologiyalar cəlb etməlidir, yeni innovasiyalar ortaya qoymalıdır, bu istiqamətdə olan trendlərə nəzər salmalıdır. Digər tərəfdən, universitetlərin verdiyi daha çox nəzəri biliklər olur. Nəzəri bilikləri isə tələbə sonra praktikada tətbiq edə bilmir. Mən Avropanın bir çox universitetlərində olmuşam, onlar nəzəri biliklərlə yanaşı onu həm də praktikada tətbiq etmək şəraiti yaradırlar. Bizim universitetlərin neçəsinin praktik biliklər vermək şəraiti, imkanı var? Yoxdur. Bir neçə il öncə ali təhsil müəssisələrindən birində olarkən rektora dedim ki, sizin ali məktəbdə ödənişli təhsil alanların sayı 65 faizdir, siz bu vəsaiti nəyə xərcləyirsiniz, yalnız universitetin fasadını və içini təmir etməyə? O binalar da əksər vaxtlarda dövlət büdcəsi hesabına təmir edilir. Çox təəssüf ki, böyük bir universitetin rektoru mənim fikirlərimi qəribçiliyə saldı, bunu ədalətsizlik hesab etdi.
Biz 4 il tələbəyə təhsil veririk, məzun olur, o əmək bazarına gedəndə isə görürük ki, aldığı bilik əmək bazarının tələblərinə qətiyyən uyğun deyil, məzunların praktik vərdişləri yoxdur... Düşünürəm ki, rektorlarımız yenilikçi olmalıdır, innovativ olmalıdır. Bizim çox az sayda universitetimiz var ki, tələbələri praktikaya cəlb edə bilir. Böyük əksəriyyət universitetlərdə tələbələrin praktika işi formal keçir, onların texnologiyaları dəyişməlidir. Bütövlükdə, ali məktəblərin təhsil proqramları yenilənməlidir, eyni zamanda çox vacib məqamlardan biri odur ki, universitetlərin pedaqoji heyətinin səriştəsinin artırılması istiqamətində işlər görülməlidir. Yəni personalın yenilənməsi və onların mütəmadi olaraq inkişaf etdirilməsi yönündə addımlar atılmalıdır. Bizim universitetlərdə belə işlər yoxdur. Universitetlərin tədris proqramları 10-15 il əvvəlki ola bilməz. Onlar yeni biliklər verir və bu biliklər də hər zaman yenilənir...”
İ.Orucov qeyd etdi ki, Azərbaycan sənaye ölkəsidir, texniki sahələrdə kadrlara ehtiyac, tələbat daha çoxdur. Amma universitetlərin bu biliyi, bacarığı tələbələrə verə bilmədiyini deyən müsahibimizin sözlərinə görə, universitetlər əmək bazarı üçün kadr hazırllğı sahəsində əməli fəaliyyət göstərməlidir. İ.Orucov deyir ki, ötən illər ərzində bu sahədə buraxılan səhvlərin indi də təkrarlanması mənfi təzahürlər yaradır. “Buna görə də, bu sahəyə yeni düşüncəli bir adam gəldikdə prosesləri həyata keçirməkdə çətinlik çəkir. Tədris proqramına baxın, standart tədris proqramları və əzbərçi biliklər verilir. Magistrlərin diplom işlərinin hamısı formaldır. Formal, tələbəni və magistri düşündürə bilməyən, yalnız şablon mövzuların hər il təkrarlanması baş verir. Biz bununla hara gedirik? Bizim ölkəmizdə təhsilin yeri və rolu ilə bağlı hər zaman ölkə başçısının çağırışları, tələbləri olub. Nəyə görə biz bu proseslərdən kənarda qalırıq? Bunlar düşündürücü və yeniliklərin tətbiqini gözləyən məsələlərdir”.
Çox az sayda rektorun bu istiqamatdə düşündüyünü və yeniliklərə cəhdlər etdiyini deyən İ.Orucovun sözlərinə görə, problem mütləq mənada öz həllini tapmalıdır: “Universitetlər əmək bazarının tələblərini ödəmək üçün yenilikçi addımlar atmalı, böyük işlər görməlidir”.
İradə SARIYEVA
