(Əvvəli ötən sayımızda)
Uşaqlıqdan ərköyün və dəcəl uşaq kimi tanınmışdı. Gəncə şəhərində böyüdüyü, el arasında “Pasyolka” kimi tanınan Kiraz qəsəbəsində hamı onun, ərköyünlüyündən əlavə, mehribanlığından, səxavətliliyindən hələ uzun illər ağızdolusu danışacaq.
Dostlarının dediyinə görə, Elcanın dəcəlliyi ən çox haqsızlıqla qarşılaşanda ortaya çıxırdı.
Bir gün binanın qarşısında məftildən düzəldilən sükanla “maşın-maşın” oynayan Elcana qonşu binada yaşayan həmyaşıdı bir uşaq yaxınlaşır:
- Elcan, ona denən də! – deyib əlindəki tetrislə oynayan oğlanı göstərir. Elcan oyununu dərhal saxlayıb ondan köməklik istəyən şəxsə üzünü tutur:
- Nolub ki? Sənə nə deyir?
- Mənim tetrisimi əlimdən aldı. Anam bazara gedib. İndi gələndə mən ona nə deyəcəm? – deyən qonşu uşağın göz yaşlarını dayanmırdı.
- Narahat olma, qaqa! Mən ona təpinərəm.
Elcan bunu deyib vüqarlı şəkildə özündən iki-üç yaş böyük olan Fərid adlı uşağın üzərinə yeriyir:
- Fərid, bunun tetrisini qaytar!
- Nə tetris? – deyə istehza ilə başını qaldıran Fəridin öz cüssəsinə arxalandığı hər halından bilinirdi.
- Bu deyir ki, tetrisini əlindən almısan. Ayıbdır, utanmırsan?
- Yeri get, işinlə məşğul ol! Məni əsəbiləşdirmə!
- Fərid, deyirəm tetrisi qaytar!
Həm cüssə, həm də yaşca Elcandan böyük olan Fərid yerindən qalxıb tetrisi sol əlinə alaraq qaşlarını çatdı:
- Vermirəm!
Elcan xoşluqla heç nəyə nail olmayacağını görüb, kükrəyən şir kimi Fəridin üzərinə yeridi. Yaxasından hirslə yapışıb əsəbdən qıpqırmızı olan gözlərini onun gözlərinə dikdi. Bu, sanki son xəbərdarlıq siqnalı idi:
- Axırıncı dəfə deyirəm, uşağın tetrisini qaytar!
İndiyədək Fəridlə belə sərt davranan olmamışdı. Məhəllədəki uşaqlar bəlkə də onun cüssəsindən çəkinərək müqavimət göstərməyə belə cəhd etməmişdilər. Fərid Elcanın qətiyyətini görüb biixtiyar təlaşlandı. Süni təbəssümlə:
- Nolub e-e, Elcan? Oynayıb qaytaracaqdım da... – deyərək tetrisi sahibinə qaytardı.
Elcan isə əlini onun yaxasından çəkənə oxşamırdı:
- İndi də ondan üzr istə!
- Yaxşı, yaxamı burax.
Haqsızlığa məruz qalan dostunun sevinc dolu gözlərinə baxan Elcan indi də Fəriddən üzrxahlıq tələb edirdi. Fərid gözlərini yerə dikib asta səslə dilləndi:
- Üzr istəyirəm...
Beləcə, Elcan başqasının dadına çatmışdı. Bu onun genində formalaşmış zalımın zülmünə etirazdan irəli gəlirdi. Ata-babaları məhz məzlum şəkildə öz yurd-yuvalarından didərgin düşmüşdülər. Həmin vaxtlar Elcan hələ dünyaya gəlməmişdi. Amma müharibənin, isti el-obadan uzaq düşməyin əzabını canında, ruhunda hiss edirdi. O, Gəncə şəhərində məskunlaşan Kəlbəcər, Laçın və digər rayonlardan məcburi köçürülmüş ailələri görmüşdü. Hər dəfə doğma el-obasından didərgin düşmüş insanları görəndə, onlarla üz-üzə gələndə vicdanı sızlayırdı. Elə hey ürəyində: “Kaş, tez böyüyəydim, Qarabağdakı işğalçı ermənilərə günlərini göstərəydim”- deyərdi.
Elcan hələ uşaqlıqdan öz həmyaşıdlarından qeyri-adi xarakteri ilə seçilirdi. Əyləncələrə çox da meyl eləməzdi. Rəsm çəkməyi çox sevirdi. Nənəsi deyir ki, bəzən onun bağda ağaclara tamaşa etdiyini görərdim. Hərdən əlində yaşıl yarpaqla Yaylaq nənəsinin yanına gələr, çoxlu suallar verərdi. Bəzən yarpağa baxıb rəsmini çəkərdi. Rəsm ilk vaxtlar o qədər uğurlu alınmasa da, Elcan ruhdan düşmürdü.
Bir dəfə atası Eldəniz oğlunun sevinclə ona doğru qaçdığını görmüş, sonra Elcanın əlindəki vərəqdə çəkilmiş iki çinar yarpağının rəsminə baxıb qəlbən fərəh hissi keçirmişdi. Hələ uşaqlıqdan haqsızlığa dözməzdi Elcan. Hətta belə hallar görəndə atasına danışar, onun da fikrini öyrənərdi. Atası Eldəniz həmişə çalışırdı ki, oğlu həyatda doğru yol tutsun, dilinə yalan söz gətirməsin. Həmyaşıdlarının qəlbinə dəyən bir acı söz deməsin. Həmişə Elcana şəkilli kitablar alardı. İndi də bu şəkillərin oğlunda böyük maraq hissi oyatdığını xatırlayır...
Elcanın insanlarla tez dil tapması onu nəinki doğmalarına, hətta yaşadığı qəsəbədə hər kəsə sevdirmişdi. İstiqanlılığı, mehriban münasibəti ona atasından keçmişdi. Atasının xarakterindəki müsbət cəhətləri öz davranışında göstərən Elcan həm də həmyaşıdlarına bir örnək idi.
Şəhid Elcan Muradov müharibə görmüş, şəhidlər vermiş, yurd-yuvasından uzaq düşmüş bir ailənin uşağı idi. Bütün bu faktorlar onu əzmli, qorxmaz, cəsarətli böyüdürdü. Böyüdürdü ki, düşmənin murdar nəfəsini Ana Vətənin üzərindən kəssin.
Hələ Cəmşid Naxçıvanski adına Hərbi Liseydə oxuyarkən Elcan məndən öz əyninə uyğun hərbi forma istəyirdi. Ali Hərbi Məktəbdə oxuyanda maraqlı bir söhbətimiz oldu.
İyul ayında Gəncədə məzuniyyətdə idim. Elcanın ad gününə iki gün qalmışdı. On bir yaşı olacaqdı. Mən hələ hədiyyə seçimi edə bilməmişdim. Münasib vaxt tapıb onu bir kənara çəkdim:
- Dayıoğlu, sabah ad günündür. Sənə nə hədiyyə alım? Ürəyin nə istəyir?
Elcan gözlərini yerə dikib:
- Elvin, mənə əsgər paltarı al - dedi.
Düzünü desəm, həmin vaxt buna imkanım yox idi. Yalandan söz verə bilməzdim. Ona görə təəssüflənib gözlərimi yerə dikdim:
- İndi buna imkanım yoxdur. Olar sonra alım?
- Eybi yox, mən elə-belə dedim. Gedək şəhərdə gəzək, bəsimdir.
Məni xəcalətli vəziyyətdən xilas etməyə çalışan dayıoğlumun bu arzusunu reallaşdıra bilməmişdim. Axı, hardan biləydim ki, istədiyi hərbi forma gələcəkdə onun kəfəni olacaqmış? Elcan üçün əsgər paltarı sanki müqəddəs bir geyim idi.
Zənnimcə, bu həqiqətən belədir. Əsgər paltarı müqəddəsdir. Onu müqəddəs edən parçanın keyfiyyəti, hansı firmada hazırlandığı yox, içərisində gəzdirdiyi əsgərdir. Şəhid əsgər. Elcan müqəddəs insanların sırasına qovuşacaqdı. Bəlkə də elə bu səbəbdəndir ki, bir hərbçi kimi məndən müqəddəs forma istəyirdi.
Şəhid Elcan Muradov müharibənin ağrı-acısını, çətinliyini babasından, atasından, əmisindən, bibilərindən eşitmişdi. Bilirdi ki, müharibə ayrılıq, iztirab, həsrət, nəhayətdə ölümlə üzləşmək deməkdir. Amma o elə bir oğul idi ki, Vətənin düşmən tapdağında qalmasını nə qeyrətinə, nə də vicdanına sığışdıra bilirdi. Elə hey dua edirdi ki, torpaqlar işğaldan qurtulsun. Bunun üçün ölümü belə gözə almağa hazır idi. Damarlarında axan qan, sanki ah-nalə edirdi, həsrət çəkirdi. Hər dəfə televizorda atəşkəsin pozulması nəticəsində hansısa hərbçinin şəhid olmasını eşidəndə: “Halal olsun, Vətənə belə oğul olmaq lazımdır!” – deyirdi.
Bəzən bizlər ideallaşdırılmış qəhrəmanları ancaq filmlərdə axtarır, kitablarda oxuyuruq. Özümüzü elə hey kiməsə oxşatmağa çalışırıq. Əsl qəhrəmanların hər gün gördüyümüz, salamlaşdığımız gənclər olacağını ağlımızdan belə keçirmirik.
Uşaqlığının bir neçə ilini Elcan atasıgillə Gəncədəki “Tekstilni” deyilən yerdə yaşamışdı. Kasıbçılıqla keçən uşaqlıq illərinə aid bir hadisəni əziz oxucularla bölüşmək istəyirəm.
Dayıoğlum bir dəfə mənə yaxınlaşıb: “Qaqa, mənə bir “Məmməd” pul ver də” – dedi. Pulu çıxarıb verən kimi beş yaşlı Elcan qaça-qaça yaxınlıqdakı mağazaya getdi. Elə bildim ürəyi nəsə istəyib. Bir də gördüm, iki dənə balaca bulka ilə içəridən çıxdı və skamyada əyləşən ahıl nənəyə yaxınlaşıb bulkaları ona uzatdı. Qoca nənənin ona nə dediyini eşitməsəm də, üz cizgilərindən xeyir-dua verdiyini anlayırdım. Mənə tərəf qayıdan Elcan üzümdəki sual dolu baxışları görüb birbaşa dedi: “Qaqa, çox ac idi. Ona görə aldım”.
Əyilib üzündən öpdüm. Uşaqlar, adətən, pul tapan kimi saqqız, bulka almağa qaçırlar. Bu uşaq isə başqa bir insanın ac olduğunu görüb, özündən qabaq onu düşünmüşdü. Elə o vaxtlardan əhd etmişdim ki, gələcəkdə hansısa yaxşı peşə və ya vəzifə sahibi olsam, Elcanı da yanıma gətirəcəm. Birlikdə olmağımızın ömrümüzü daha da məhsuldar edəcəyindən əmin idim.
Kitabın bu sətirlərini yazanda, səmimi etiraf edim ki, gözlərim yaşarır. Qəlbimə üz tutub ondan nə yazmalı olduğumu soruşuram. Ürəyim isə sanki: “Qələmi at, çəkil bir kənara, ürəyini dinlə” – deyir...
Axşam saat altının yarısıdır. Həbsxanada məhkumların yoxlanışı bitib. Qaldığım yataqxanaya qalxıb kupemdə otururam. Elcanın şəkillərini yığdığım fotoalbomu açıram. Mərhum, həyatda olduğu kimi, şəkildə də üzümə gülümsəyir. Gözlərindəki kədəri gizlətməyə çalışsa da, bacarmır. Onun bu gülüşü ilə ürəyimə sanki ox sancılır. Yoxluğuna hələ də alışa bilmirəm...
Dayıma zəng edirəm. Dörd-beş gündən sonra Elcanın “yeddi məclisi” olacağını bildiyimdən, ona ürək-dirək verib sözümə davam edirəm:
- Dayı, mənə Elcanın uşaqlıq illərindən danış.
- Elvin, nə danışım? Hər şeyi özün bilirsən də...
- Olsun, amma yenə də danış. Elə bil, özgə birisi səndən Elcanın uşaqlığını soruşur.
Dayımın səsi titrəyir. Hiss edirəm ki, kövrəlib. Heç nə demədən gözləyirəm. Dayım, nəhayət, sözə başlayır:
- Elcan doğulanda, elə bil, Allah mənə dünyanın ən böyük hədiyyəsini pay verdi. Toppuş və çox şirin uşaq idi. Hamımız onu çox istəyirdik. Dədəm onu məndən də çox istəyirdi. Elcan nə istəsəydi rəhmətlik dədəm yerinə yetirərdi.
Heç vaxt üzümə ağ olmaz, cavab qaytarmazdı. Dəcəl olsa da, sözümə qulaq asardı.
Bir şey yadıma düşdü.
- Nə? Mümkünsə denən.
- Biz “Tekstilni”də qalanda kirayə pulunu bəzən gecikdirirdik. Kasıbçılıq idi. Bir dəfə oğlum – bilmirəm onda məktəbə gedirdi, ya yox – gəlib mənə dedi ki, o da işləmək istəyir. Təəccübləndim. Camaatın uşağı səhərdən axşama qədər oynamaq arzusundadı, bu isə işləmək istəyir. Dedim ki, Elcan, hələ uşaqsan, dərslərini oxu, məktəbi qurtar, sonra işləyərsən. Dodaqlarını büzüb o biri otağa keçdi. Bir də gördüm, dəqiq yadımda deyil, bir “nizami”, ya bir “məmməd” pulla geri qayıtdı. Pulu mənə uzatdı. Gülümsəyib pulu niyə mənə uzatdığını soruşdum. Gözlərindəki böyük ümidlə dedi: “Papa, götür bunu, evin kirayə pulunu verərsən. Yenə pul tapacam, narahat olma!”. Sonra bildim ki, pulu həyətdə yerdən tapıb. Evdə mən kirayə pulunu verə bilmədiyimi deyəndə o da eşidib. Ona görə də tapdığı pulu gətirib evə.
Bir neçə gün sonra Elcanın bibisi Təranə xanıma, yəni anama zəng etdim. Qısa salam-sağ olun ardınca hazırki kitab üzərində işlədiyimi deyib soruşdum:
- Anacan, Elcanın uşaqlığından nə yadında qalıb?
-Elcan gülərüz, cəsarətli, qorxmaz uşaq idi. Əmisi və bibisi qızlarına həmişə göz qoyardı ki, birdən kimsə onlara hörmətsizlik edər. Bir dəfə də onun kiminsə üzünə ağ olduğunu görməmişəm.
- Yaxşı, bəyənmədiyin xüsusiyyəti var idimi?
Bu sual anamın sözünü yarımçıq qoydu. Telefonda hönkürtü ilə ağlamağa başladı. Sualımdan peşman oldum:
- Ay mama, qurban olum, ağlama! Bu məlumatlar mənim üçün vacibdir deyə, soruşuram.
(Ardı var)
Elvin ARİFOĞLU
