Azərbaycanda son illərdə yaşa görə pensiyaya çıxanların sayında ciddi azalma müşahidə edilir. Ölkəmizdə yaşa görə pensiya alanların sayı 2014-cü ildə 785 min (aylıq pensiyanın orta məbləği 192,4 manat) olduğu halda, 2019-cu ildə 742 min nəfər (orta məbləğ 291,5 manat), 2021-ci ilin mayın 1-də 714 min nəfər (orta məbləği 365 manat) təşkil edib.
Ən ciddi problem ondan ibarətdir ki, son illər ölkədə pensiya yaşına çatmamış ölənlərin sayı nəzərəçarpacaq dərəcədə artır. Məsələ ondadır ki, 2019-cu ilin demografik statistikasına görə, həmin il ölənlər arasında 65 yaşına çatmamış Azərbaycan kişilərinin payı 40 faiz, qadınların xüsusi çəkisi 31 faiz olub. 2020-ci ildə ölən kişilərin hər ikisindən biri pensiya yaşına çatmamış vəfat edib. Bu il iyulun 1-ə keçən ilin eyni dövrünə nisbətən pensiya alanların sayında 43,3 min nəfər, son 3 il 6 ayda pensiya alanların sayında isə 104,3 min nəfər azalma qeydə alınıb. Rəqəmlərin belə böyük olması çox ciddi narahatlıq doğurur. Bu, ən azından, pensiya yaşı barədə yenidən düşünməyə ciddi əsas verir.
Maraqlıdır, bəs ekspertlər ölkədə müşahidə edilən bu xoşagəlməz tendensiyanı necə dəyərləndirir?
“Təkcə pensiya yaşının azaldılması çıxış yolu deyil”
Məsələyə münasibət bildirən iqtisadçı-ekspert Fuad İbrahimovun sözlərinə görə, bütün bunlar onu göstərir ki, Azərbaycanda insan ömrü qısalır: “Bu da xoş olmayan mənzərədir. Bunun bir sıra səbəbləri var. Ölkədə yaşayış şərtlərinin çətinləşməsi, ekologiyanın pisləşməsi ölüm hallarının artmasına təsir edir. Ancaq daha çox insanların güzəranının pisləşməsi buna öz təsirini göstərir. Onu da nəzərə almaq lazımdır ki, belə hallar SSRİ dövründə müşahidə edilmirdi. Yəni pensiya yaşına çatmamış vəfat edənlərin sayı bu dərəcədə çox deyildi. O üzdən, dövri olaraq rəqəmləri müqayisə etmək lazımdır. Burada iki yol var. Birincisi, pensiya yaşının aşağı salınması. İkincisi, insanlara göstərilən səhiyyə xidmətlərinin yaxşılaşdırılması. Fikrimcə, təkcə pensiya yaşının azaldılması çıxış yolu deyil. Bu, dövlət büdcəsinin sosial yükünü artıracaq. Ona görə də insanların sağlamlığının yaxşılaşdırılması istiqamətində sistemli addımlar atılmalıdır. Tutaq ki, pensiya yaşı 65-dən 60-a salındı. Ancaq təqaüdə çıxan 61yaşında dünyasını dəyişirsə, bu da göstərici deyil. Bizim əsas siyasətimiz insan ömrünün uzadılmasına, sistemli şəkildə səhiyyənin keyfiyyətinin yaxşılaşmasına, tibbi sığortanın tətbiqinə yönəlməlidir. Müəyyən etmək lazımdır ki, nəyə görə pensiya yaşına çatmamış vəfat edənlərin sayı artır. Bu yaşda insanlar nəyə görə vəfat edir. Bax, bu tip tədqiqatlar aparılmalıdır. Başqa bir tərəfdən, pensiya yaşına çatmayıb vəfat edənlərin təqaüd fonduna müəyyən vəsait toplanır. Hesab edirəm ki, həmin vəsaiti vəfat edənin ailəsinə vermək lazımdır”.
Bir sözlə, iqtisadçı-ekspert hesab edir ki, pensiya yaşına çatmayıb vəfat edənlərlə bağlı araşdırmalar aparılmalıdır.
Vidadi ORDAHALLI
