Son bir-iki ildir ki, diqqət çəkən, amma xoş olmayan bir tendensiya yaranıb. Həm repititorlar, həm də orta məktəb müəllimləri demək olar ki, tədris prosesində bütün fənnlər üzrə orta məktəb dərsliklərindən çox Dövlət İmtahan Mərkəzinin (DİM) hazırlayıb çap etdiyi vəsaitlərdən istifadə edirlər.
Qeyd etdiyimiz kimi repititorlarin hamısı, orta məktəb müəllimlərinin isə yarıdan çoxu DİM-in hazırladığı vəsaitləri, testləri, tapşırıqları tədris etdiyi məlumdur. Sentyabrda yeni tədris ili başlayan kimi müəllimlər şagirdlərə müxtəlif fənnlər üzrə DİM-in testlərini aldırırlar. Yəni Təhsil Nazirliyinin çap etdiyi dərs vəsaitləri bir qıraqda qalır DİM-in vəsaitlərinin tədrisi ön plana keçilir. Ekspertlər hesab edir ki, DİM testlərinin, tədris vəsaitlərinin dərslikləri üstələməsi, tədris prosesində əsas üstünlüyü əldə etməsi dərslik siyasətinə kölgə salan bir amildir, dərslikləri heçə endirməyə xidmət edir. Bir sıra ekspertlər deyir ki, uzun illərdir nazirliklə DİM arasında dərslik məsələsi ilə bağlı qalmaqal, fikir ayrılıqları var. DİM bütün gücünü nazirliyin vəsaitlərinə qarşı səfərbər etdiyini deyən bəzi ekspertlərin sözlərinə görə, DİM Təhsil Nazirliyinin tərtib etdiyi dərsliklərdən test sualları salmır, salsa da çox az sual salır, bu da müəllim və repititorırım DİM-in vəsaitlərdən istifadə etməsinə səbəb olur.
Niyə müəllimlər, repititorlar DİM- in vəsaitlərini Təhsil Nazirliyinin dərsliklərinə alternativ kimi görürlər? Nə üçün DİM-in testlərinə, vəsaitlərinə belə üstünlük verirlər?
Elçin Əfəndi: “Dövlət İmtahan Mərkəzinin ümumi test toplusu, eyni zamanda ümumi dərs vəsaitləri Təhsil Nazirliyinin dərs vəsaitlərindən fərqli hazırlanır”
Tanınmış təhsil eksperti Elçin Əfəndi “Bakı-Xəbər”ə bildirdi ki, DİM-in vəsaitləri ilə Təhsil Nazirliyinin vəsaitləri bir-birindən fərqlənir: “Nəzərinizə çatdırım ki, Dövlət İmtahan Mərkəzinin ümumi test toplusu, eyni zamanda ümumi dərs vəsaitləri Təhsil Nazirliyinin dərs vəsaitlərindən fərqli hazırlanır. Bunun da başlıca səbəbi 2019-cu ilə qədər kurikulumla yox, digər ənənəvi qaydada imtahanların keçirilməsidir. Burada da şagirdlərə vahid bir dərs vəsaiti lazımdı idi. Biri var ki, şagirdlər 5-ci, 6-cı, 7-ci, 10-cu, 11-ci sinifin ayrı-ayrı dərsliklərini götürüb öyrənsin, biri də var bunların hamısı bir vəsaitin içində olsun, burada bütün lazım olan məlumatlar öz əksini tapsın. DİM kurikulum sisteminə keçəndən sonra konkret olaraq dərs vəsaitlərini vahid bir formada hazırladı”.
E.Əfəndi deyir ki, bir topluda bir fənnə aid bütün məlumatlar olduğu üçün DİM-in vəsaitlərinə maraq var. Bundan əlavə, o bildirdi ki, nazirlik test çap etmir, yalnız dərslik çap edir, amma DİM həm dərslik, həm də testlər hazırlayır: “Əlverişli imkanlar DİM-in testlərində və dərsliklərində olduğu üçün repititor müəllimlər həmin vəsaitlərdən istifadə olunmasını tövsiyə edirlər”.
E.Əfəndinin sözlərinə görə, DİM-in vəsaitlərindən istifadə elə rəy yaratmalı deyil ki, orta məktəb dərsliklərinə ehtiyac yoxdur: “Orta məktəb dərsliklərinə ehtiyac var. Sadəcə olaraq olaraq orta məktəb dərslikləri pərakəndə formadadı. Biri var ali təhsil ocağına hazırlaşan bir şagird bütün fənnlər üzrə hazırlaşsın və bu valideyn üçün böyük vəsait itkisi, xərc demək olardı. Amma DİM-min vəsaitinin hamısı bir kitabın içində olduğu üçün 10 manat verib onu alır. Yəni biri var 10 manat verib bir kutab alsın, biri də var 6 kitab alıb hərəsinə 7 manat versin. Ona görə valideynə DİM-in vəsaiti sərf edir ki, orada hamısı bir yerdədir, abituriyenti maraqlandıran məlumatlar bir kitabda cəmləşir”.
İlqar Orucov: “Sanki DİM-lə Təhsil Nazirliyi bir-birindən ayrı düşüblər, bu ayrıdüşməni aradan qaldırmaq lazımdır”
Azərbaycan Gənc Alim, Doktorant və Magistrlər Cəmiyyətinin rəhbəri, fizika – riyaziyyat üzrə fəlsəfə doktoru İlqar Orucov “Bakı-Xəbər”ə bildirdi ki, proses vahid mərkəzdən idarə olunmalıdır. O, həmçinin hesab edir ki, DİM-lə Təhsil Nazirliyinin üz-üzə qoyulması düzgün deyil. İ.Orucovun sözlərinə görə, test suallarına daha çox DİM-in vəsaitləri əsasında hazırlanan suallar düşdüyünü deyənlər var, amma DİM-in hazırladığı suallar əslində tədris vəsaiti, proqram mövzuları üzərindən qurulub. “Bu baxımdan, burada ciddi fərqlərin olması ilə bağlı iddiaların olması absurddu. Amma sizin bir fikrinizlə razıyam ki, təhsil verən Təhsil Nazirliyidi. Burada yanaşmanı o cür qoymaq lazımdır ki, bütövlükdə təhsil verən və onun ölçülməsi bir mərkəzdən idarə olunmalıdır. DİM-in hazırladığı imtahan suallarının çətinliyinə və DİM-in vəsaitləri üzərindən abituriyentlərin çalışması məsələsinə gəlincə, sualları elə çətin qoymaq olar ki, ən yaxşı oxuyan şagird belə cavab tapa bilməz. Birmənalı olaraq sualların çətinlik dərəcəsinə yenidən baxılmalıdır, bu daha məqsəduyğundur”.
İ.Orucovun sözlərinə görə, sualları kifayət qədər çətinləşdirmək, əlçatmaz etmək, gəncləri bu qədər narahat durumda saxlamaq düzgün deyil. “O ki, DİM-in hazırladığı vəsaitlərdən sualların düşməsi məsələsinə bəli, bunlar bir mərkəzdən idarə olunsa bu kimi narazılıqlar və yanlışlıqlar olmaz. DİM tədris vəsaitləri, toplular, suallarla bağlı xüsusi buraxılışlar çap etməklə həm də burada qazanc qazanmaq məqsədi güdür. Yəni onların vəsaitlərinə ehtiyac olsun və vəsaitləri satılsın, bunlar pul qazansınlar. Burada vətəndaşı hazırılamaq üçün pul düşünülməməlidir. Təhsil Nazirliyi tərəfindən dərslik vəsaitləri hazırlanıb çap olunur, bu dövlət hesabına həyata keçirilir. Birmənalı olaraq dərs kitabları üzərindən suallar tərtib edilərsə təhsil almaq istəyən gənclərin əlavə vəsaitlərdən istifadəsinə ehtiyac qalmayacaq. Məsələ burasındadır ki, sanki DİM-lə Təhsil Nazirliyi bir-birindən ayrı düşüblər, bu ayrıdüşməni aradan qaldırmaq lazımdır”.
Əgər DİM tədris vəsaiti buraxırsa və bütün imtahanlarda da sualları ordan salırsa onda dövlətin pulunu xərcləyib Təhsil Nazirloiyinin vəsait buraxmasına nə ehtiyac var?” deyə İ.Orucovdan soruşduqda o bildirdi: “Məsələ bundan ibarətdir ki, DİM-in vəsaiti ilə Təhsil Nazirliyinin çap etdiyi tədris vəsaitləri, dərsliklər tamamilə fərqlidir. Təhsil Nazirliyinin çap etdiyi dərsliklərdə bütövlükdə ayrı-ayrı fənnlər proqram, məcmu şəkilində şagirdlərə çatdırılır. Əlbəttə ki, o vəsaitlərin hazırlanması elə bir şəraitdə baş verir ki, əslində DİM-in hazırladığı sualların cavabları həmin vəsaitlərdə olmalıdır və əksini də tapır”.
İradə SARIYEVA
