AMEA Tarix İnstitutunda 2021/2022-ci tədris ilində ölkənin dövlət ümumtəhsil müəssisələrinin şagirdləri üçün yeni və təkmilləşdirilmiş dərslik komplektlərinə (dərslik və metodik vəsait) dair ictimai rəyin öyrənilməsi çərçivəsində təqdim olunan dərsliklər üzrə (www.trims.edu.az) müvafiq komissiyalar yaradılıb.
İnstitutdan mətbuata verilən məlumata görə, VI sinfin Ümumi tarix dərsliyi üzrə (Ağalarov P., Quliyev N., Qasımov E., Hüseynov E. “Ümumi tarix”. VI sinif üçün dərslik) irad və təkliflərin bildirilməsi üçün yaradılmış komissiya (Qədim dövr tarixi şöbəsinin müdiri, tarix üzrə fəlsəfə doktoru, dosent A.Əlimirzəyev və Orta əsrlər tarixi şöbəsinin müdiri, tarix elmləri doktoru, dosent T.Nəcəfli) tərəfindən həmin dərslik üzrə elmi səhv və qüsurlar müəyyən olunub.
VI sinif tarix dərsliyində 56 qüsur və səhv tapılıb və buna görə də Tarix İnstitutunda komissiya yaradılıb.
Ümumiyyətlə, tarix dərsliklərində zaman-zaman ideoloji qüsurlar olub. Bir çox ekspert hesab edir ki, orta məktəb tarix dərsliklərin müəlliflərindən biri olduğu üçün Tarix İnstitutunun keçmiş direktoru, akademik, millət vəkili Yaqub Mahmudov buna göz yumub, nəticədə isə qüsurlu dərsliklər meydana çıxıb. Belə bir komissiya əvvəlki rəhbərliyin dövründə niyə yaradılmayıb, buna niyə barmaqarası baxılıb?
“VI sinif tarix dərsliyində aşkarlanan 56 səhv, qüsur adi məsələ deyil”
Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının (AMEA) Fəlsəfə və Sosiologiya İnstitutunun aparıcı elmi işçisi, tarix üzrə fəlsəfə doktoru Faiq Ələkbərli “Bakı-Xəbər”ə bildirdi ki, əvvəlki zamanlarda da tarix dərsliklərində mövcud olan qüsurlar müzakirə edilib. “Həmişə demişik ki, hər bir xalqın həyatında böyük rol oynayan milli şüur iki hissədən ibarətdir. Onun biri tarixi şüurdur, o biri isə mədəni şüurdur. Çünki hər bir milləti var edən və keçmişdən bu günə, bu gündən gələcəyə ayaq üstə tutan məhz milli şüurdur. Milli şüurun da ən əsas xətlərindən biri tarixi şüurdur. Bu baxımdan, hər bir xalq, hər bir cəmiyyət məhz özünün tarixi şüuruna son dərəcə önəm verir. Çünki tarixi şüur olmadan və tarixi şüuru doğru-düzgün şəkildə əks etdirmədən o millətin varlığı və onun gələcəyə doğru addımlaması çox çətindir. Bu anlamda Azərbaycanın öz müstəqilliyini bərpa etməsindən sonra hələ də tarix dərsliklərində, tarix kitablarında biz yetərli bir nəticəyə gələ bilməmişik.
Sözün açığı, Çar Rusiyası, xüsusilə də Sovet Rusiyası dövründə bizim tarixi şüurumuz o qədər dolaşdırıldı, “qordi düyünü” kimi ortaya qoyuldu ki, o düyünü açmaq, Azərbaycan xalqının, Azərbaycan türklərinin istədiyimiz anlamda milli şüurunun formalaşdırılmasında hələ də çətinlik çəkirik. Yəni Azərbaycan müstəqilliyini bərpa etdikdən sonra məhz Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu keçən əsrin 90-cı illərinin sonu 2000-ci illərinin əvvəllərində Azərbaycan tarixi 7 cildliyinin 6 cildini ortaya qoydu. Halbuki, 6 cild, əslində, keçən əsrin 70-80-ci illərində hazırlanmışdı və sovet ideologiyasına uyğun, sovet tarixi metodologiyası əsasında hazırlanmışdı. O dövrdə Tarix İnstitutuna İqrar Əliyev rəhbərlik edirdi. Həmin vaxt, faktiki olaraq, İqrar Əliyevin rəhbərliyi dövründə Tarix İnstitutunun ortaya qoyduğu 6 cildlik təkrarən heç bir dəyişiklik edilmədən, cüzi korrektura edilərək nəşr edildi. Bu 6 cildlik milli şüur, tarixi şüur baxımından kifayət qədər qüsurlu idi. Məncə, onun bu formada nəşri qətiyyən doğru deyildi. Həmin 6 cild və ondan sonra çap olunan yeddinci cild bir çox məsələdə orta məktəb tarix dərsliklərimizlə üst-üstə düşmürdü. Düzdür, orta məktəb tarix dərsliklərində də kifayət qədər nöqsan var idi. Məsələn, 6, 7-ci sinif tarix dərsliklərindən danışsaq, orada Azərbaycan xalqının bu torpaqlarda yerli, aborigen xalq olduğundan bəhs edilsə də, 7 cildliklərdə tamam başqa fikirlər ortaya atılırdı. Biz zaman-zaman görürük ki, orta məktəb tarix dərsliklərində (istər Azərbaycan tarixi, istərsə də Ümumi tarix dərsliyi) də kifayət qədər nöqsan vardı. Bəzən elə məsələlər, elə ciddi yanlışlıqlar o dərsliklərdə öz əksini tapır ki, bu nəinki milli-ideoloji anlamda doğru deyil, hətta obyektiv anlamda, yəni tarixi məsələlərə baxışlarda da ziddiyyətlərlə müşayiət olunur.
VI sinif tarix dərsliyində aşkarlanan 56 səhv, qüsur adi məsələ deyil, necə ola bilər ki, bir dərslikdə bu qədər ciddi yanlışlığa yol verilib? Tarixi dövrlərlə bağlı bir çox məsələ ilə əlaqədar bu qədər yanlışlığın olmasını da, sözün açığı, başa düşmək mümkün deyil. Sözümün canı odur ki, İqrar Əliyevdən sonra Yaqub Mahmudov uzun illər Tarix İnstitutuna rəhbərlik etdi. O dönəmdə də tarixi şüur və ideoloji anlamda bir çox dəyişikliyə cəhd göstərildi. Məncə, müəyyən irəliləyişlər də əldə olundu, amma yenə də qüsurlar qalmaqdadır. Yəni bir çox məsələdə yenə də biz görürük ki, yetərli olmadı, hələ də bir çox məsələdə nöqsanlar var. Şübhəsiz ki, bunun özünə də diqqət yetirmək lazımdır, bu kimi məsələlər o dönəmdə hansı səbəbdən milli şüur və tarixi şüur baxımından öz əksini tapmadı? Tarix İnstitutunun yeni rəhbərliyi tarix dərslikləri ilə bağlı bir komissiya yaradıb, dərsliklərimizdəki nöqsanları aradan qaldırmağa çalışır. Bu da müsbət haldır. Ümid edirik ki, bundan əvvəl dərsliklərdə mövcud olan bir çox nöqsan düzəldiləcək”.
F.Ələkbərli hesab edir ki, gənc nəsil Azərbaycan və Ümumi tarixi daha dərindən öyrənməlidir. Dərsliklər sahəsində ciddi dönüş olacağına ümid etdiyini deyən ekspertin sözlərinə görə, tarix dərslikləri mükəmməl yazılmalıdır: “Bu çox önəmlidir ki, tarix dərsliklərinə, xüsusən də orta məktəblər üçün yazılan tarix dərsliklərinə çox ciddi nəzarət sistemi qurulmalıdır, yaradılmalıdır. Bu işə nəzarət edilməsi çox vacibdir. Burada bir ideoloji nəzarət olmalıdır. Hər bir söz, hər bir cümlə, hər bir anlayış nəzarətdən keçməlidir” - deyə F.Ələkbərli qeyd etdi.
İradə SARIYEVA
