Hər bir dövlətin qədim və müasir ərazisini ifadə edən xəritələr, atlaslardır. Bu xəritə və atlaslarda ölkənin bütün ərazisi, şəhər, qəsəbə, bütövlükdə, yaşayış məntəqələrinin adları daha dəqiq qeyd edilməlidir. Lakin təəssüf ki, bəzən biz bunu görə bilmirik. Bir sıra hallarda qarşımıza Azərbaycan ərazilərinin təhrif edilmiş xəritələri çıxır. Çox zaman yerli ekspertlər bu xəritələrin xarici ölkələrdə çap edildiyini iddia edirlər. Əslində isə bizim ölkəmizə aid olan xəritə aidiyyəti qurumlarımız tərəfindən çap edilir.
Uzağa getməyək, elə ölkəmizin özündə də bu işlə məşğul olan qurumlar, institutlar, əlaqədar komitə və nazirliklər, görünür, bu işin öhdəsindən gələ bilmir, ya da belə önəmli, ciddi məsələyə barmaqarası baxırlar. Ölkəmizdə Milli Elmlər Akademiyasının aidiyyəti institutlarının, eləcə də dövlət qurumlarının iştirakı ilə hazırlanan xəritə və atlaslarda ərazilərimizin təhrif edilməsinə dair faktlar görürük.
Məlum olduğu kimi, martın 4-də Tovuzda Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyinin açılışında iştirak edən Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin muzeydə gördüyü təhrif edilmiş Azərbaycan xəritəsinə ciddi irad bildirməsi diqqətimizi bir daha bu məsələyə yönəltdi. Onu da vurğulayaq ki, sözügedən xəritənin hansı dövrləri əhatə etməsi də göstərilməyib, bundan əlavə, şəhər adlarının bəziləri kiril, bəziləri isə latın əlifbası ilə verilib. Ümumiyyətlə, istənilən xəritə çap edilərkən orada hansı dövrü əhatə etdiyi mütləq qeyd olunmalıdır. Ənənəvi xəritəçilikdə bu həmişə gözlənilib.
Açılışdan sonra muzeyin eksponatları ilə tanış olan Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev burada nümayiş olunan tarixi xəritələrlə bağlı iradlarını bildirib: “Bu, neçənci əsrin xəritəsidir? Gərək yazılsın. Hər bir xəritədə yazılmalıdır neçənci əsrə aiddir, çünki dövlətlər dəyişib, sərhədlər dəyişib. Bu xəritəni siz haradan götürmüsünüz?”
Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı Məmməd Məmmədov: “Mədəniyyət Nazirliyindən”.
Prezident İlham Əliyev: “Mədəniyyət Nazirliyindən? Qədim adlar, məsələn, Sisian yazılıbdır. O vaxt Sisian adı yox idi, sonra kimsə bunu uydurub. Xəritədə indiki Azərbaycan ərazisində Mingəçevirdən başqa heç bir tarixi ad yazılmayıb. Halbuki, Bərdə, Qəbələ, Naxçıvan - bütün bunlar qədim şəhərlərimiz olub. Ona görə soruşuram, bu, hansı əsrə aiddir? Çünki bu xəritədən heç nə başa düşmək mümkün deyil. Qafqaz Albaniyası dövləti də burada göstərilmir. Amma baxın, bu Urartu hansı hərflərlə yazılıb. Ona görə buna baxmaq lazımdır. Mədəniyyət Nazirliyi ilə əlaqə saxlayın, xəritələr həm dəqiq olmalıdır, həm də bunun tarixi göstərilməlidir.
Bu xəritə də bilinmir hansı tarixə aiddir. İndiki Azərbaycan ərazisində heç bir şəhərin adı yoxdur. Var buna cavab? Xəritə asmısınız, hesab edirsiniz ki, bununla iş düzəlir? Bu xəritə bizim tariximizdir. Uşaqlar gəlib bu xəritədən bu tarix haqqında nə başa düşəcəklər? Heç bilinmir nədir bu. Özü də haradan götürmüsünüz Allah bilir. Buna belə yanaşmaq olmaz. Eksponatları doldurursunuz, hesab edirsiniz ki, bununla iş bitir? Özü də uşaq otağıdır. Uşaq gəlib soruşacaq ki, bu nədir, mənim məmləkətim nədir? Haradadır mənim qədim şəhərlərim? Onun əvəzinə orada Urartu görürük”.
Prezidentin ciddi iradına səbəb olan sözügedən xəritələr Tovuz Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyinə necə gedib çıxıb? Mədəniyyət Nazirliyi tərəfindən muzeyə təqdim edilən xəritə əvvəlcədən mütəxəssislər tərəfindən yoxlanılmayıbmı?
“Həmin xəritələr 2014-cü ildə çap olunmuş “Azərbaycan Respublikasının Milli Atlası”ndan götürülüb”
Mədəniyyət Nazirliyinin İnformasiya və İctimaiyyətlə Əlaqələr Şöbəsinin müdiri İntiqam Hümbətov “Bakı-Xəbər”ə bildirdi ki, nazirlik xəritə çap etmir, sözügedən xəritə dövlət tərəfindən təsdiqlənən xəritədir. “Qeyd edim ki, ölkə başçısı İlham Əliyev bölgələrə səfəri zamanı bir sıra obyektlərin, o cümlədən də mədəniyyət ocaqlarının açılışında iştirak edib. Ölkə başçısı, həmçinin, Tovuz Rayon Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyinin də açılışını edib. Cənab Prezident eksponatlarla tanışlığı zamanı oradakı xəritələrlə bağlı haqlı iradlarını, narazılıqlarını bildirib. Mədəniyyət Nazirliyi yalnız dövlət tərəfindən təsdiqlənən xəritələrdən istifadə edir. Hazırda Mədəniyyət Nazirliyi xəritədə yol verilmiş nöqsanların aradan qaldırılması üçün həmin xəritələrin hazırlanmasını həyata keçirən müvafiq orqanlara müraciətlər edir. Deyim ki, həmin xəritələr 2014-cü ildə çap olunmuş “Azərbaycan Respublikasının Milli Atlası”dan götürülüb. Mədəniyyət Nazirliyi xəritə çap etmir. Bu xəritə də 2014-cü ilə çap olunan atlasdan götürülüb və o atlas da tarixçilərin, mütəxəssislərin, aidiyyəti qurumlarının rəhbərlərinin təmsil olunduğu redaksiya heyəti tərəfindən hazırlanıb. Hazırda nazirlik bu məsələ ilə bağlı müvafiq dövlət qurumları ilə araşdırmalar aparır” - deyə İ.Hümbətov qeyd etdi.
İradə SARIYEVA
