Rusiya və Türkiyə arasında Suriya ilə bağlı Moskvada əldə olunan razılıq bu iki ölkənin Yaxın Şərq əməkdaşlığının davam edəcəyini göstərir. Xatırladaq ki, Moskvada Türkiyə prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğanla Rusiya prezidenti Vladimir Putin arasında görüşdən sonra tərəflər atəşkəs və əməkdaşlığın davam etdirilməsinə dair razılıq əldə edib. Dünya ölkələrinin bu razılığa münasibəti fərqlidir. Məsələn, Qərb ölkələri bu razılıqdan o qədər də məmnun deyil.
Cənubi Qafqaz ölkələrinin də məsələyə münasibəti fərqlidir. Qonşu Gürcüstan burada daha çox neytrallıq nümayiş etdirsə də, Ermənistan ciddi şəkildə narahatlıq keçirir. Məsələn, erməni ekspert Ruben Baqratyan bildirir ki, Türkiyə və Rusiyanın İdlib anlaşması Ermənistan üçün müsbət heç nə vəd etmir:“Türkiyə - Rusiya yaxınlaşması Ermənistanın mövqelərinin daha da zəifləməsi anlamına gəlir. Çünki Ankaranın Ermənistana münasibəti bəllidir. İdlibdə son hadisələrdən sonra Moskva və Ankaranın əlaqələrindəki çatlar Ərdoğanın Rusiya səfəri ilə düzəldi. Rusiya üçün Türkiyə daha vacib amildir və buna görə, Türkiyənin istəyinə uyğun olaraq, Moskva Ermənistanı qurban verə bilər”.
Ümumiyyətlə, Ankara ilə Moskva arasında yaxınlaşmanın geosiyasi nəticələrinin olması qaçılmaz sayılır. Bu prosesin bütövlükdə qlobal siyasətə, o cümlədən Cənubi Qafqazda da. təsir edəcəyi istisna edilmir. İndiki durumda İrəvan Rusiya - Türkiyə münasibətlərinin normallaşmasını özünə təhlükə kimi qiymətləndirsə də, real heç bir addım ata bilmir. Erməni analitiklər iddia edr ki, Türkiyə ilə yenidən yaxınlaşma fonunda Kreml Ermənistanın təhlükəsizliyinin müdafiəsindən geri çəkilə bilər. Onlar hesab edir ki, bu, daha çox, geosiyasi əhəmiyyətli Türkiyə və Azərbaycan faktoru ilə bağlıdır. Erməni politoloq Yervand Bozoyan qeyd edir ki, Türkiyə və Suriya orduları arasında toqquşma Türkiyə-Rusiya münasibətlərində ciddi gərginlik yarada bilərdi. Amma Ərdoğan Moskvaya səfər etməklə buna son qoydu: “Böyük dövlətlər arasında güclü gərginlik olanda onlar Liviya və Suriyada olduğu kimi bu gərginliyi daha kiçik tərəfdaşları vasitəsilə meydanlara ötürürlər. Rusiya-Türkiyə gərginliyi güclənərdisə, prosesin Qarabağa ötürüləcəyi ilə bağlı böyük təhlükə mövcud olardı. Amma o zaman Rusiya yenə bizi müdafiə edə bilərdi. Lakin bu dəfə biz Rusiyanın müdafiəsindən məhrumuq. Çünki Kreml Ankara ilə əlaqələrini yenidən düzəldir. Belə olan halda Ankaranın Qarabağ məsələsini aktivləşdirəcəyini söyləmək olar. Regiondakı hazırkı situasiya sayəsində Ermənistan rəhbərliyi gərək bütün hərbi resurslarını konsolidasiya edib, müharibəni gözləsin. Lakin biz bu dəfə güclü Azərbaycan, onun tərəfdaşı Türkiyə qarşısında təkik”. Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin Baş Qərargah rəisi Artak Davtyan da eyni narahatlığı bölüşür:“Ermənistan Yaxın Şərqdəki vəziyyətin inkişafını diqqətlə izləyir və başqa ölkələrdən olan həmkarları ilə daim əlaqədədir”. O qeyd edib ki, Suriyada baş verən hadisələr Cənubi Qafqaza birbaşa təsir edə bilər: “Bu bizim üçün çox vacibdir. Biz bütün hadisələri diqqətlə izləyirik. Bundan başqa tərəfdaşlarımızla, xüsusilə də Rusiya ilə, zərurət yarandığı təqdirdə isə digər ölkələrlə daim əlaqədəyik. Məlumatı birinci əldən almaq üçün əməkdaşlıq edirik”. Erməni tərəfində bu fikir hakimdir ki, Türkiyə və Rusiya formatında İrəvana təzyiqlər artır. Azərbaycan isə bu münasibətdən istifadə edərək Ermənistanı daha ağır duruma salır.
Digər tərəfdən məsələni şərtləndirən məqamlardan biri də Moskvanın özünün Ermənistanı cəzalandırmaq niyyətidir. Çünki Kreml İrəvanın onun orbitindən çıxması ilə barışmaq istəmir. Rusiyanın “Kommersant” nəşri də məsələyə bu prizmadan yanaşır: “Ermənistan, dəfələrlə verilən mesajlara rəğmən, Qərbə can atır və Rusiyanın onun üçün etdiklərini unudur. Təbii ki, Kreml bunu qəbul edə bilməz. Nikol Paşinyan iqtidarı, buna rəğmən, Rusiyadan uzaqlaşmağa çalışır. Eləcə də Rusiyaya yaxın şəxsləri neytrallaşdırmağa can atır. Məsələn, Ermənistanın ikinci prezidenti Robert Köçəryanın həbsdə saxlanması bunun təsdiqidir. Rusiya prezidenti Vladimir Putinin dostluğunu gizlətmədiyi Köçəryana qarşı olan təqib Ermənistan-Rusiya münasibətlərində əsas ağırlaşdırıcı amillərdən biridir. Köçəryandan başqa KTMT-nin keçmiş baş katibi Yuri Xaçaturov, Ermənistanın keçmiş müdafiə naziri Seyran Ohanyan, həmçinin Prezident Administrasiyasının keçmiş rəhbəri Armen Qevorgyanın da ittiham edildiyi Konstitusiya quruluşunun pozulmasına dair cinayət işinə Şenqavit Birinci İnstansiya Məhkəməsində baxılır. Köçəryana qarşı məhkəmə işi təkcə Ermənistanın daxili məsələsi deyil. Əvvəldən Moskva siyasətçinin ətrafındakı hadisələri yaxından izləyir. Proses 2018-ci ildə başlayanda Rusiyanın xarici işlər naziri Sergey Lavrov bu cür hərəkətlərin “yeni Ermənistan hakimiyyətinin addımları sələflərinə siyasi təqib göstərmək niyyətində olmadıqları ilə bağlı açıqlamalarına ziddir” deyə açıqlama verib. Maraqlıdır ki, Köçəryana qarşı cinayət işi açıldıqdan sonra Rusiya prezidenti ona zəng vurub və ad günü münasibətilə təbrik edib. Ötən ilin oktyabrında Avrasiya İqtisadi Birliyinin Ali Şurası İrəvanda toplaşarkən Rusiya lideri Ermənistanın keçmiş prezidentinin həyat yoldaşı Bella Köçəryan və oğlu Levon Köçəryanla görüşmüşdü. Görüş Rusiyanın İrəvandakı səfirliyində baş tutmuş və hər kəs bunu Rusiya prezidentinin dəstəyi kimi qiymətləndirmişdi. Rusiya tərəfi Ermənistanın ikinci prezidentinə qarşı başlanan prosesi siyasi təqib hesab edir”.
Nahid SALAYEV
