Cari il ərzində Azərbaycan qazının, nəhayət, birbaşa Avropa bazarına daxil olması gözlənilir. Söhbət ondan gedir ki, bu ilin sonuna qədər “Cənub Qaz Dəhlizi“ tam istismara veriləcək. Bununla Xəzərin Azərbaycan sektorunda yerləşən “Şahdəniz” qaz-kondensat yatağının istismarının ikinci mərhələsi çərçivəsində hasil olunan qazın Avropaya nəqli mümkünləşəcək.
Bütün bunlar indiki dönəmdə Avropa üçün böyük əhəmiyyət kəsb edir. Eyni zamanda, Avropa bazarları uğrunda Rusiya ilə rəqabət aparan ABŞ da Azərbaycan qazının Avropaya daha böyük həcmdə daxil olmasında maraqlı tərəf kimi çıxış edir. ABŞ dövlət katibinin enerji diplomatiyası üzrə müavininin müşaviri Kurt Donnelli bu fonda çoxsaylı ölkələri, şirkətləri birləşdirən layihə kimi “Cənub Qaz Dəhlizi“ni enerji təhlükəsizliyi üçün vacib layihə kimi dəyərləndirib və belə bir nəhəng layihənin həyata keçirilməsinin öhdəsindən gəldiyinə görə Azərbaycanı təbrik edib. Bir daha qeyd edək ki, sözügedən layihə Xəzərin Azərbaycan sektorunda yerləşən “Şahdəniz” qaz-kondensat yatağının istismarının ikinci mərhələsi çərçivəsində hasil olunan qazın boru kəmərləri ilə Türkiyə və Avropaya nəqlini nəzərdə tutur. “Şahdəniz-2” layihəsi, Cənubi Qafqaz Boru Kəmərinin Genişləndirilməsi, Türkiyə ərazisində inşa olunmuş TANAP, Yunanıstan, Albaniya və Adriatik dənizinin dibi ilə Cənubi İtaliyaya qədər uzanacaq TAP “Cənub Qaz Dəhlizi“nin əsas komponentləridir. Dəhlizin böyük hissəsinin icrası yekunlaşıb. Artıq 2018-ci il iyunun sonundan Türkiyəyə TANAP vasitəsilə kommersiya qazı nəql olunur. Ötən il noyabrın 30-da TANAP-ın Avropaya qaz nəqli üçün nəzərdə tutulan hissəsinin açılışı keçirilib. “Cənub Qaz Dəhlizi“nin sonuncu komponenti olan TAP-ın 92%-i yekunlaşıb. Bu il TAP vasitəsilə Azərbaycan qazının Avropaya nəqli nəzərdə tutulur. Məhz bu vəziyyətdə Azərbaycan qazını almaq istəyən ölkələrin də sayı artır. Artıq onların sırasına Rumıniya da qoşulmaq niyyətini ifadə edib. Bunu Rumıniyanın tqtisadiyyat, energetika və biznes mühiti nazirinin müavini Niculae Havrilet də təsdiq edir. O bildirir ki, ölkəsi Azərbaycan qazının idxalına maraq göstərir.
Rumıniyanın “Transqaz” şirkətinin rəhbərliyi də bunu mümkün sayır. “Transqaz” gələcəkdə Rumıniyanın təbii qaza tələbatının artacağını və həmin tələbatın təmin olunması məqsədilə Azərbaycandan, başqa ölkərdən əlavə qaz həcmlərinin cəlb edilməsində maraqlı olduğunu bəyan edir. Artıq Azərbaycan qazının BRUA kəməri ilə Rumıniya üzərindən keçməklə Bolqarıstandan Avstriyaya qədər Avropanın müxtəlif qaz bazarlarına daşınması perspektivləri bu fonda xüsusi diqqət mərkəzindədir. Hazırda SOCAR Rumıniya bazarında yanacaqdoldurma məntəqələrinin operatoru olan “SOCAR Petroleum SA Rumıniya” şirkəti ilə təmsil olunur. SOCAR-ın 2011-ci ildə təsis edilmiş bu törəmə şirkəti hazırda Ruminiyada “SOCAR” brendi altında 40-dan çox premium səviyyəli yanacaqdoldurma məntəqəsinə malikdir. Amma Rumıniya təbii qaz sahəsində də ölkəmizlə əməkdaşlıqda maraqlıdır.
Bolqrasıtan da Rumıniya kimi Azərbaycan qazının alışına xüsusi maraq göstərir. Xatırladaq ki, Azərbaycan qazı, o cümlədən “Şahdəniz” qaz-kondensat yatağının ikinci mərhələsindən hasil edilən qaz Bolqarıstanda TAP-a qoşulacaq və bu boru vasitəsilə “Şahdəniz” yatağının ikinci mərhələsindən qazı Avropa bazarlarına çatdıracaq boru kəməri vasitəsilə tədarük olunacaq. Söhbət burada Azərbaycan təbii qazını Bolqarıstana nəql edəcək Yunanıstan-Bolqarıstan qaz interkonnektorundan gedir. Ötən il bu kəmərin təməli qoyulub. Amma Azərbaycan qazı təkcə Bolqarıstan üçün əhəmiyyət kəsb etmir. Reallaşdırılan “Cənub Qaz Dəhlizi” bütün Cənub-Şərqi Avropa üçün strateji əhəmiyyət daşıyır. Ümumiyyətlə, “Cənub Qaz Dəhlizi” layihəsi Avropanın enerji təhlükəsizliyinə Azərbaycanın verdiyi böyük töhfə və nailiyyət sayılır. Çexiya, Macarıstan, Slovakiya, Balkan ölkələri, Yunanıstan kimi ölkələr də Azərbaycan qazından faydalanacaq. Ümumiyyətlə, TANAP və TAP vasitəsilə bütün Cənubi Avropanı, üstəgəl İtaliyanın bir hissəsini qazla tam təchiz etmək mümkündür. Avropa Komissiyasının yüksək vəzifəli şəxsləri dəfələrlə bəyan edib ki, Azərbaycan etibarlı və uzunmüddətli qaz təchizatçısıdır. Belə vəziyyətdə gözlənir ki, İran, Türkmənistan kimi ölkələr də qazını məhz Azərbaycan üzərindən Avropaya satsın. Çünki Azərbaycan istiqamətindən gələn qaza Avropanın tələb və marağı kifayət qədər yüksəkdir.
Eləcə də yaranmış vəziyyətdə “Cənub Qaz Dəhlizi”nin Avropa ölkələri üçün geosiyasi əhəmiyyəti böyükdür. Çünki uzun illərdir Avropanın enerji bazarında Rusiyanın enerji mənbələrindən artan asılılığı bu ölkənin təsirinin regionda güclənməsinə gətirib çıxarıb. Hazırda Avropa ölkələrinin enerji idxalının 40%-i Rusiyanın payına düşür. Bu minvalla etibarlı alternativ enerji mənbələrinin hesabına enerji ehtiyacının ödənilməsi birbaşa olaraq Avropa İttifaqının enerji təhlükəsizliyi siyasətinin bir parçasına çevrilib. Bu səbəbdən Azərbaycan özünün zəngin enerji ehtiyatları və əlverişli coğrafi mövqeyi ilə Avropa İttifaqının enerji siyasətinin diqqət mərkəzindədir.
Ramil QULİYEV
