Dünya neft bazarında son spekulyasiyalardan sonra ucuzlaşan neftin qiyməti yenidən bahalaşır. Hazırda Londonun ICE birjasında “Brent” markalı neftin bir barrelinin qiyməti 0,51 dollar artaraq 62,2 dollar, Nyu-Yorkun NYMEX birjasında “Light” markalı neftin bir barrelinin qiyməti isə 0,44 dollar bahalaşaraq 53,39 dollar olub.
Azərbaycan neftinin də qiyməti bahalaşıb. Belə ki, “Azeri Light” markalı neftin bir barrelinin qiyməti təxminən 64 dollar təşkil edir. İndi maraq doğuran məsələ bu artımın nə qədər davamlı olacağıdır.
Araşdırmalar göstərir ki, “qara qızıl”ın qiyməti ABŞ və Çin, eləcə də Qətərdən gələr xəbərlər fonunda bahalaşır. Gündəlik orta hesabla 650 min barrel neft istehsal edən Qətərin 57 ildir üzv olduğu Neft İxrac Edən Ölkələr Təşkilatından (OPEC) çıxacağını açıqlaması fonunda qiymətlər təxminən 5 faiz bahalaşıb. Hazırda 15 üzvü olan OPEC qlobal neft hasilatının təqribən yarısını həyata keçirir. İndilikdə bazarın diqqəti OPEC-in dekabrın 6-da Vyanada keçirəcəyi toplantıya yönəlib. OPEC-in neft istehsalını azaltmaq barədə qərar qəbul etməsi gözlənir. Qeyri-OPEC ölkələri neft hasilatının azaldılmasını dəstəkləyir.
Qeyd edək ki, Azərbaycanın energetika naziri də OPEC+ ölkələri nazirlərinin iclasında iştirak edəcək. OPEC baş katibi Məhəmməd Sanusi Barkindonun dəvətilə energetika naziri Pərviz Şahbazov artıq Avstriyanın paytaxtı Vyanadadır. Nazir OPEC-ə üzv və kartelə daxil olmayan ölkələrin Nazirlərinin Birgə Monitorinq Komitəsinin iclasında iştirak edəcək. Daha sonra Nazirlər Şurasının 175-ci iclası çərçivəsində OPEC və qeyri-OPEC nazirlərinin beşinci görüşünə qatılacaq. Burada neft bazarında qiymətlərin sabitləşməsi üçün Azərbaycanın da mövqeyi nəzərə alınacaq. Xatırladaq ki, Azərbaycan dünya neft bazarında tarazlığın və neftin qiymətinin sabitləşdirilməsi məqsədilə aparılan məsləhətləşmələrdə ilk vaxtlardan yaxından iştirakını davam etdirməkdədir.
Proseslərin təhlili isə neftin qarşıdakı dövr ərzində qiymətlərində yüksəlişlərin olmasını istisna etmir. Ekspertlərin fikrincə, ABŞ prezidenti Donald Trampın “qara qızıl”ın qiymətinin aşağı istiqamətli dəyişməsi üçün OPEC və Səudiyyə Ərəbistanına qarşı təzyiqləri, eləcə də ABŞ-da artan ehtiyatlar neftin qiymətinin geriləməsinə gətirib çıxardı. Lakin OPEC və tərəfdaşlarının tədarükü azaltmaq barədə razılığa gəlmələri proseslərin fərqli yöndə dəyişməsinə səbəb ola bilər. Məhz Vyanada bu istiqamətdə real addımlar atılması gözlənir.
Digər tərəfdən, Çinin Maliyyə Araşdırmaları Mərkəzinin direktoru Çjoy Yu bildirib ki, Çin və ABŞ arasında ticari-iqtisadi əlaqələrdə ziddiyyətlərin gərginləşməsinin başa çatması da dünyanın neft və maliyyə bazarlarının sabitləşməsinə gətirib çıxaracaq: "Bir neçə aydır davam edən ticarət mübahisələri bütün dünya iqtisadiyyatını zəiflədib, neftin qiymətinin aşağı düşməsinə, qlobal maliyyə bazarlarında narahatlığa gətirib çıxarıb. ABŞ və Çin arasında baş verən "atışmaların" sona çatması dünya iqtisadiyyatı üçün vəziyyətin daha da pisləşməsinin qarşısını alacaq müsbət əlamət hesab edilə bilər". Onun fikrincə, ABŞ prezidenti Donald Trampın Çinlə ticarət məsələləri üzrə ziddiyyətləri danışıqlar yolu ilə aradan qaldırmağı planlaşdırdığı 90 gün belə problemləri həll etmək üçün çox qısa müddətdir.
Qeyd edək ki, daha əvvəl Çin və ABŞ liderləri ikitərəfli ticarət ziddiyyətlərini gərginləşdirməyi dayandırmaqla bağlı razılığa gəlib. Rəsmi Vaşinqton qarşıdakı üç ayda vəziyyətdən çıxış yolu tapılmayacağı halda geniş siyahılı Çin məhsulları üçün mövcud olan 10%-lik rüsum tariflərini 25%-dək artıracağına söz verib.
"Şərq-Qərb" Beynəlxalq Əməkdaşlıq İnstitutunun Brüssel ofisinin iqtisadi təhlükəsizlik üzrə elmi işçisi Danila Boçkaryov isə bildirib ki, ABŞ və Çin arasında olan gərginliyin azalması və ardınca OPEC+ ölkələrinin mümkün Vyna razılaşması qiymətlərin yüksəlməsinə ciddi təkan verəcək: "Vyanada hasilatın azaldılması barədə qərar qəbul edilməsi mümkündür. Burada, həmçinin, OPEC+ anlaşmasının müddətinin uzadılmasına dair qərar veriləcək. Bəli, OPEC+, çox güman ki, fəaliyyətini davam etdirəcək. Bu, əsasən neft bazarının yüksək dəyişkənliyi ilə əlaqədardır, bazar meyllərinin gözlənilməz olması da OPEC-in lehinə olacaq".
Ekspert qeyd edib ki, neft bazarı hələ də OPEC tərəfindən formalaşır, lakin onun rolu artıq mərkəzi deyil, əsas həlledici qüvvə üç regiondur: "Bu gün üç əsas neft istehsalçısının - Rusiya, Səudiyyə Ərəbistanı və ABŞ-ın qərarları OPEC siyasətindən daha böyük rol oynayır. Rusiyanın da daxil olduğu OPEC+ isə dünya neft bazarını sabitləşdirmək üçün yeni alətə çevrilir".
Nahid SALAYEV
