İlham Şaban: “Bu tendensiyanın qarşısını almaq üçün bazar iştirakçıları hansısa müsbət bəyanat səsləndirmirlər”
Son günlər dünya bazarında neftin qiymətinin kəskin ucuzlaşması ciddi müzakirə mövzusuna çevrilib. Bununla bağlı müxtəlif fikirlər səsləndirilir. Reallıq ondan ibarətdir ki, “Brent” markalı neftin bir barrelinin qiyməti 5 faizədək azalaraq 58 dollara düşüb. WTI markalı neftin qiyməti isə bir barrelə görə 51dollara düşüb.
Bütün bunlar isə 2017-ci il oktyabrın 27-dən bəri ən aşağı qiymət kimi qeyd olunub. Görünən odur ki, dünyada neftin ucuzlaşması ciddi şəkildə özünü göstərməkdədir. Çünki, faktiki olaraq, son bir ay ərzində dünyada neft 30 faizdən çox ucuzlaşıb. Bu da çox ciddi rəqəm hesab olunur. Neftin ucuzlaşması müxtəlif amillərlə əlaqələndirilir. Burada həm siyasi, həm də iqtisadi amillərin olduğu qeyd olunur. Ən ümdə səbəblərdən biri siyasi-iqtisadi məsələlərdir. Siyasi səbəblər ondan ibarətdir ki, ABŞ İrana qarşı sanksiyaların tətbiqinin ikinci mərhələsinə start verib. Lakin noyabrın 6-da sanksiyalar qəbul olunarkən 8 ölkəyə İrandan neft alınması üçün icazə verildi. Bu da neftin qiymətinə ciddi təsir göstərməyə başladı. Bununla da İran neftinin bazardan çıxması ehtimalı sıfırlandı. Bundan başqa, ABŞ Prezidenti Donald Tramp neftlə bağlı öz mövqeyini nümayiş etdirdi. O, neftin qiymətinin çox yüksək olduğunu və Amerikanın bunun qarşısını alacağını bildirdi. Rəsmi Vaşinqtonun mövqeyi neftin qiymətlərinə ciddi təsir etdi. İqtisadi amillərə gəldikdə isə, ən böyük neft hasilatçılarından olan Səudiyyə Ərəbistanı, Rusiya və ABŞ oktyabr ayında hasilatı xeyli artırıblar. Bütün bunlar da nəticə etibarilə bazarda təklifin artmasına səbəb olub ki, bu da qiymətlərin ucuzlaşmasına öz təsirini göstərir. Bəzi ehtimallara görə, neftin ucuzlaşması davam edəcək.
Maraqlıdır, bəs ekspertlər neftin qiyməti ilə bağlı prosesləri necə dəyərləndirirlər? Bundan sonra nə gözlənir?
Sözügedən məsələni dəyərləndirən Neft Araşdırmaları Mərkəzinin rəhbəri İlham Şabanın fikrincə, gələn ayın 5-nə qədər qiymətlər ucuzlaşa bilər: “Neftin qiymətinin düşməsi bazarda yaranan şəraitlə bağlıdır. Hazırda bazarda kifayət qədər neft bolluğu və buna dəlalət edən sübutlar var. Bunun nəticəsidir ki, cari ilin dördüncü rübü və 2019-cu ilin əvvəli üçün OPEK-in proqnozları bazar iştirakçılarının böyük təşvişinə səbəb olub. Çünki OPEK hesab edir ki, artıq 2019-cu ilin əvvəlində bazara təklif olunacaq 1,2-2 milyon barrel neft istehlak edilə biləcək həcmdən çox olacaq. Yəni bazarda neft olduqca çoxdur. Qeyd edım ki, neftin qiyməti oktyabrın əvvəlindən 30 faiz ucuzlaşıb. İlk mərhələdə neftin qiymətinin ucuzlaşmasının səbəbləri OPEK və Beynəlxalq Enerji Agentliyinin bəyanatları oldu. Digər tərəfdən, Səudiyyə Ərəbistanının neft nazirinin bu ölkənin neft hasilatı ilə bağlı yeni açıqlaması neftin kəskin ucuzlaşmasına səbəb oldu. Məlum olub ki, Səudiyyə Ərəbistanı oktyabr ayında hasilatını pik həddə çatdırıb, gündəlik 10,7 barrel neft hasil edib. Bu açıqlama neft bazarına öldürücü təsir etdi. Hesabatlara əsasən, bazara böyük həcmdə neft çıxarılırsa, istehlak isə azalırsa, birdən-birə neft hasilatında lider ölkələrdən biri də neft hasilatını pik həddə çatdırırsa, bazarlar buna reaksiya verməyə bilməzdi. Ona görə neftin qiyməti 62 dollardan 58 dollara qədər düşməyə başladı. Ümumilikdə, neftin qiymətinin enməsi tendensiyası 7 həftədir davam edir. Bu tendensiyanın qarşısını almaq üçün bazar iştirakçıları hansısa müsbət bəyanat səsləndirmirlər. Dekabrın 5-də Vyanada OPEK+ formatında keçiriləcək konfransa qədər neftin qiymətində enmə davam edə bilər. Həmin konfransda ölkələr üçün yeni kvotaların müəyyənləşməsi və bazarda vəziyyətin stabilləşməsi ilə bağlı ciddi addımlar atılması gözlənilmir. Ancaq hazırda nə hasilatçı, nə də istehlakçı ölkələr, o cümlədən, ABŞ və Rusiya tərəfindən 2019-cu ildə bu sahədə proseslərin necə cərəyan edəcəyi ilə bağlı yeni fikir eşitmirik. Buna görə də neftin qiyməti bəzən daha böyük, bəzən isə aşağı sürətlə düşməkdə davam edir. Ona görə də dekabrın 5-nə qədər neftin bir barrelinin qiyməti 50 dollara düşə bilər. Yəni belə bir ehtimal var”.
Vidadi ORDAHALLI
