Cari ilin ötən dövrü ərzində neft bazarında baş verənlər Azərbaycanın bu məhsul, onun qiyməti ilə bağlı siyasətinin özünü tam şəkildə doğrultduğunu göstərir. Belə ki, neftin qiyməti ilə bağlı ölkəmizdə kifayət qədər ehtiyatlı siyasət həyata keçirildi və ilin ötən dövrü ərzində qiymətlər nəzərdə tutulduğundan xeyli yüksək oldu. Gələn il üçün isə Azərbaycanda neftin qiyməti ilə bağıl yenə ehtiyatlı mövqe sərgilənib.
Xatırladaq ki, 2019-cu ildə neftin büdcə qiymətinin 60 dollardan hesablanması nəzərdə tutulur. Amma proseslər göstərir ki, "qara qızıl"ın qiyməti bundan xeyli yüksək olacaq. Hətta qiymətin 140 dollara kimi artacağına dair proqnozlar da səslənir. Məsələ burasındadır ki, Azərbaycanın da daxil olduğu OPEK+ ölkələri gələn il neft hasilatının 1 milyon barrel azaldılmasını nəzərdə tutur. Bu hal indidən neft bazarlarında qiymətlərin yüksəlməsinə rəvac verib. Azərbaycanın dünya bazarına çıxararaq satdığı neftin 1 barrelinin qiyməti bu fonda 1,2 dollar və yaxud 1,69% artıb. Son məlumatlara görə, “Azeri Light” markalı neftin bir barrelinin qiyməti 72,15 dollar təşkil edib. OPEK neft istehsalının azalmasına gedəcəyi təqdirdə qiymətlərin daha sürətlə qalxması gözlənir. OPEK isə bu məsələdə artıq qərarlı görünür. Səudiyyə Ərəbistanının energetika, sənaye və təbii sərvətlər naziri Xalid Əbdüləziz Al Falih artıq ölkəsinin dekabrda neft ixracını 500 min barrel azaldacağını deyib. Ekspertlərin fikrincə, Səudiyyə Ərəbistanı neft ixracını azaltmağa başlasa, “qara qızıl”ın qiymətinin yuxarı istiqamətli dəyişkənliyi davam edəcək. Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin (BƏƏ) energetika naziri Suheyl əl-Məzrui isə vurğulayır ki, OPEK+ ölkələri gələn il neft hasilatının həcmini artırmağı planlaşdırmır, əksinə, hasilatda azalmalar gözlənir. Omanın neft naziri Məhəmməd əl-Rumhi isə bildirib: "Neft bazarı həddindən artıq dolub və Oman Neft İxrac Edən Ölkələr Birliyi üzrə gündəlik neft hasilatının həcminin 1 milyon barrelə qədər azaldılmasını dəstəkləyəcək". Onun sözlərinə görə, OPEK-ə daxil olmayan ölkələr də hasilatda azalma ilə bağlı fikirləri bölüşür: “Bizə konsensus lazımdır. Hər kəslə sazişimiz olsa, daha yaxşı olardı”. Bu arada, ən böyük neft haslatçılarından olan Rusiya da hasilatı azalda biləcəyini bəyan edir.
BP şirkətinin Rusiya və MDB ölkələri üzrə baş iqtisadçısı Vladimir Drebentsov bildirir ki, bu və digər amillər neftin qiymətini artırır: "Artıq dünya bazarında neftin qiyməti 100 dollara qalxa bilər. Ortamüddətli perspektivdə neftin qiymətlərində geosiyasi faktorlar başlıca rol oynayacaq. Drebentsov, bu mənada, Venesuelada hasilatın azalmasını və İrana qarşı sanksiyanı qeyd edib: "Neftin qiymətində Venesuela amili önəmli faktordur. Burada hasilatın stabilləşəcəyi, yaxud daha da azalacağı məlum deyil. Neftin qiymətinə təsir edən ikinci geosiyasi faktor ABŞ-ın İrana qarşı sanksiyalarıdır. Bu sanksiyalar nəticəsində İran neftinin həcmi bazarda azalır. Ortamüddətli perspektivdə İran neftinin nəqli maksimal olaraq azalarsa və Venesuelada hasilat maksimal həcmdə azalarsa, bazarda çatışmazlıq yarana bilər".
İranın neft naziri Bijən Namidar Zəncənə də bildirir ki, ABŞ-ın tətbiq etdiyi sanksiyalar nəticəsində neft qiymətləri yaxın zamanda artacaq: “ABŞ İranın neft ixracını sıfıra endirməyin mümkün olmadığını gördü və buna görə də İrandan neft idxal edən bəzi ölkələrə güzəştə getdi. Lakin həmin istisnalar bazarda tələbatı ödəməyə kifayət etmədi. ABŞ-ın İrana qarşı sanksiyaları səbəbindən dünya səviyyəsindəki neft istehlakçılarını çətin günlər gözləyir, qiymətlər isə artacaq”. Nazir bahalaşmanın dünya bazarında neft təklifinin azalması nəticəsində labüd olacağını diqqətə çatdırıb: “Təbii olaraq, ən yaxın zamanlarda neft qiymətlərinin artmasına şahidlik edəcəyik”.
Xatırladaq ki, ABŞ-ın İrana qarşı sanksiyalarının ikinci mərhələsi noyabrın 5-də qüvvəyə minib. Birləşmiş Ştatlar bu sanksiyalardan sonra İranın sutkalıq neft ixracının 1 milyon barrel azalacağını gözləyir. Beynəlxalq Enerji Agentliyinin “World Energy Outlook 2018” hesabatında isə deyilir ki, cari siyasi kurs şəraitində dünya iqtisadiyyatının inkişafını nəzərdə tutan digər ssenarilərə görə neftin qiyməti 137 dollara çata bilər. Avropa Komissiyası 2018-2019-cu illər üzrə neftin qiymətinə dair proqnozunu artırıb. Bildirilir ki, bu il “Brent” markalı neftin bir barrelinin orta qiyməti 75,1 dollar olacaq. 2019-cu ildə isə “Brent”in orta qiyməti 80,6 dollar təşkil edəcək. Bütün bunlar qarşıdakı dövr ərzində neftin qiymətinin kifayət qədər yüksək olacağını göstərir. Hesab olunur ki, belə şəraitdə Azərbaycanın neft satışından gəlirləri nəzərdə tutulduğundan xeyli yüksək olacaq.
Tahir TAĞIYEV
