Məlum olduğu kimi, Azərbaycan təbii qazını Avropaya çatdıracaq “Cənub Qaz Dəhlizi”nin mühüm tərkib hissəsi sayılan TAP-ın İtaliya ərazisində çəkilişində müəyyən problemlər yaranmışdı. Hətta fikirlər səslənirdi ik, əvvəllər bu kəmərin çəkilməsinə qarşı çıxan İtaliyanın “Şimal Liqası” və “5 Ulduz” hərəkatı tərəfindən formalaşdırılmış yeni hökumət TAP-ın çəkilişini ümumiyyətlə ləğv edəcək.
Hətta bir ara məlumatlar da yayıldı ki, İtaliya hökumətinin TAP layihəsinə münasibətdə qeyri-müəyyən mövqeyi yay fasiləsindən sonra tikinti işlərinin başlanmasını ləngidir. Amma son proseslər göstərir ki, Azərbaycan qazının İtaliyada üzləşdiyi bütün maneələr artıq tam aradan qalxıb. Belə ki, İtaliyanın baş naziri Cüzeppe Konte barəsində bəhs edilən boru kəmərinin tikintisi üçün "yaşıl işıq" yandırıb. Almaniyanın "Deutsche Welle" nəşri qeyd edir ki, bunadək ölkənin hakim koalisiyasına daxil olan “5 Ulduz” hərəkatı fəal şəkildə qaz kəmərinin tikintisinə qarşı çıxış edirdi. İtaliyanın hökumət rəhbəri isə artıq bütün bunlara son qoyub və bu xüsusda bildirib: "İndi əvvəlki hökumət tərəfindən planlaşdırılan və müqavilə öhdəliyinə malik olan bu layihəyə müdaxilə etmək artıq mümkün deyil". Konte əlavə edib ki, qaz kəmərinin tikintisini əngəlləmək İtaliyaya on milyardlarla avroya başa gələ bilər. Qərarla bağlı etirazların baş qaldırmasının ardınca baş nazir bildirib ki, TAP-ın ətraf mühitə təsiri barədə iki aydır araşdırma aparılırdı və nəticələrə əsasən, bu qaz kəməri ekoloji standartları pozmur. Baş nazirin müavini Di Mayo isə bildirib ki, TAP-ın tikintisi dayandırılsaydı, hökumət böyük məbləğdə cərimələr ödəməli olacaqdı: “Biz iki aydır araşdırma aparırdıq və bu layihənin bütün aspektlərini öyrəndik, məlum oldu ki, tikinti dayandırılsa biz cərimələr şəklində 20 milyard avroya qədər vəsait ödəməliyik, yəni vətəndaşların illik gəlirinin cəmindən çox”.
Bütün bunlar onu göstərir ki, artıq TAP İtaliyada da deyilən vaxtda işə düşəcək. Düzdür, İtaliyada hökumətin TAP-ın tikintisinin bərpa edilməsinə gözlənilmədən icazə verməsinin ardınca “No TAP” hərəkatı yenidən nümayişlərə başlayıb. Amma rəsmi qərardan sonra bütün bunların hansısa əhəmiyyət kəsb etmədiyi də bəllidir. Beləliklə, Azərbaycan qazı İtaliyaya və buradan digər Avropa ölkələrinə axacaq. Bir daha qeyd edək ki, TAP layihəsi üzrə işlərin mühəndis, təchizat və tikinti işləri də daxil olmaqla, ümumilikdə 80 faizdən çoxu icra olunub. Xəzər dənizinin Azərbaycan sektorundakı “Şahdəniz-2” yatağından hasil olunacaq qazı Türkiyəyə və bu ölkədən də Avropaya daşıyacaq “Cənub Qaz Dəhlizi”nin tərkib hissəsi olan TAP Cənubi Qafqaz Boru Kəmərinin və TANAP-ın davamı olub, “Şahdəniz-2”dən hasil olunacaq qazı Yunanıstan və Albaniya vasitəsilə Adriatik dənizindən keçməklə İtaliyanın cənubuna, oradan da Qərbi Avropaya çatdıracaq. Boru kəməri buradan Yunanıstan və Albaniya ərazisini qət edərək şərqdən qərbə Adriatik dənizi sahillərinə doğru istiqamətlənəcək və İtaliyanın Puqlia bölgəsində sahilə çıxacaq. TAP burada “Snam Rete Gas” şirkətinin istismar etdiyi İtaliyanın qaz nəqliyyatı şəbəkəsinə birləşəcək. Bu layihə Azərbaycan qazının İtaliya, Almaniya, Fransa, Böyük Britaniya, İsveçrə və Avstriya kimi böyük Avropa bazarlarına çatdırılması üçün geniş imkanlar yaradır. Boru kəmərinin ilkin ötürücülük qabiliyyəti ildə 10 milyard kubmetr olacaq və bu həcmin gələcəkdə 20 milyard kubmetrədək artırılması nəzərdə tutulub.
Əvvəllər iddialar səslənirdi ki, TAP-ın baş tutmasına qarşı çıxan ölkələrdən biri də Rusiyadır. Amma Kremldən verilən açıqlamalardan indi belə bəlli olur ki, Moskva Azərbaycan qazına qarşı hansısa formada iddia ortaya qoymur. Bunu “Qazprom” sədrinin müavini Aleksandr Medvedyev də təsdiq edir. O hətta bildirir ki, “Qazprom” hər zaman Azərbaycanla dialoqa hazırdır: “Bizim Azərbaycan tərəfi ilə gözəl işgüzar əlaqələrimiz var. Azərbaycana tədarük mövcud kontrakt əsasında həyata keçirilir. Bundan sonra əməkdaşlığa gəlincə isə, biz hər zaman dialoqa hazırıq”. O, Azərbaycan qazı ilə rus qazının Avropada rəqabəti məsələsinə də toxunub. Medvedyev bazarda bütün tədarükçülərə yerin kifayət qədər olduğunu bildirib: “Rus qazı və digər tədarükçülərin Avropa bazarında rəqabətinə gəlincə isə onu deyə bilərəm ki, Avropanın öz hasilatı azalır, idxal tələbatı isə artır. Bütün tədarükçülər üçün bazarda yer yetəri qədərdir. Rəqabətdən istehlakçılara daha cəlbedici tədarük şəraiti təklif edən qalib çıxacaq”.
Qeyd edilənlər isə bir daha təsdiq edir ki, Azərbaycan qazının Avropaya çatdırılmasında heç bir maneə olmayacaq.
Tahir TAĞIYEV
