Azərbaycan qazının Avropaya çatdırılmasında əsas tranzit halqalarından birini təşkil edən “Transadriatik” (TAP) qaz boru kəməri, ona qarşı çıxan qüvvələrin mövcudluğuna rəğmən, uğurla həyata keçirilir. Avropa İnvestisiya Bankının son addımı isə belə qüvvələr üçün yeni sərt zərbə olub.
Belə ki, Avropa İnvestisiya Bankı Azərbaycan təbii qazını Avropaya daşıyacaq TAP layihəsinə 1,5 milyard avro kredit ayırıb. Bildirilir ki, ətraflı müzakirələr aparıldıqdan sonra bankın İdarə Heyəti Yunanıstan, Albaniya və Adriatik dənizindən keçərək İtaliyanın təbii qaz şəbəkəsinə qoşulmaq üçün Cənubi İtaliya sahillərinə çıxan TAP boru kəməri üçün 1,5 milyard avro məbləğində maliyyələşdirməni təsdiqləyib. Bununla yanaşı ona da xüsusi diqqət çəkilir ki, layihə “Cənub Qaz Dəhlizi”nin bir hissəsidir və Avropa İttifaqının enerji siyasəti çərçivəsində strateji cəhətdən əhəmiyyətli bir komponent kimi Avropa Şurası, Avropa Komissiyası, Avropa Parlamenti tərəfindən müəyyən edilən təşəbbüsdür.
Xaırladaq ki, ötən ilin sonunda Avropa İnvestisiya Bankı TAP layihəsi ilə bağlı daxil olan bir neçə şikayət məktubunu əsas götürərək kəmərə kredit ayrılmasını təxirə salmışdı. Avropa İnvestisiya Bankına kredit üçün isə TAP konserni müraciət etmişdi və bankın İdarə Heyəti bu müraciətə dair dekabrın 12-də qərar verməli idi. Lakin bankın sonrakı açıqlamasında göstərilirdi ki, noyabr ayında “şikayətçilərdən” qaz kəmərinə dair etirazların əks olunduğu bir neçə məktub daxil olub. Məktublarda deyilirdi ki, TAP ətraf mühitə zərər vurur, italyan fermerlərini ziyana salır. Bununla belə, həmin şikayət məktublarının müəllifləri göstərilmirdi. Bank bildirirdi ki, daxil olan şikayətlərlə bağlı TAP layihəsinin perspektivlərini bir daha nəzərdən keçirəcək. Bankın son qərarı isə TAP əleyhdarlarını yenidən məyus edib. Çünki bank TAP-a kredit ayırmaq qərarına gəlib. Ekspertlər isə hesab edir ki, bütün bunlar “No TAP” ictimai hərəkatına vurulan daha bir sərt zərbə sayıla bilər. Xatırladaq ki, İtaliyada “No TAP” ictimai komitəsi qaz kəmərinin tikintisini ləngitmək üçün ən müxtəlif əməllərə əl atır. “No TAP” komitəsinə İtaliya parlamentində 22 faiz səslə təmsil olunan və şoumen Beppe Grillonun rəhbərlik etdiyi “5 Star” hərəkatı dəstək verir. Beppe Grillo və onun hərəkatı Rusiyaya bağlıdır. Rusiyaya bağlı olan digər siyasi qüvvə kimi tanınan “Şimal liqası” da TAP-a qarşı çıxır. O da məlumdur ki, “Qazprom”un lobbiçiləri Avropada fürsət yarandıqca TAP-a qarşı təbliğat aparır və layihənin iqtisadi rentabelliyini, Avropanın qaz təchizatını şaxələndirmək baxımından imkanlarını şübhə altına almağa çalışırlar. Lakin Avropa İnvestisiya Bankının layihəyə böyük miqdarda kredit ayırması kəmərə qarşı bütün pozucu cəhdlərin uğursuz olacağını göstərir. TAP-ın tikintisi üzrə konsorsiumun idarəedici direktoru Luka Skyeppati isə bəyan edir ki, TAP layihəsi İtaliyanın və bütün Avropanın enerji təhlükəsizliyini gücləndirəcək. O qeyd edib ki, TAP İtaliyanı yeni qaz mənbələri ilə təmin edəcək. Direktor bildirib ki, İtaliyanın 35 milyard kubmetr qaz tədarükü haqqında müqavilələrinin müddətinin 2020-ci ildə başa çatacağı nəzərə alınsa, Azərbaycan qazının ölkəyə nəqli onun enerji təhlükəsizliyini gücləndirəcək. Skyeppati TAP layihəsinin İtaliya, Yunanıstan və Albaniyada icrasından da danışıb. İtaliyaya gəlincə, direktor deyib ki, burada TAP-ın reallaşması çərçivəsində mikrotunellərin tikintisi üçün meydançaların hazırlanması işləri yekunlaşıb.
Son məlumatlara görə isə, TAP layihəsi üzrə işlərin, mühəndis, təchizat və tikinti işləri də daxil olmaqla, ümumilikdə 65 faizi yekunlaşıb. Boru kəmərinin Adriatik dənizindən keçəcək 105 kilometrlik hissəsinin tikintisini həyata keçirəcək İtaliyanın “Saipem S.p.A” şirkəti hazırda mikrotunel sahələrində çalışır. Burada müvəqqəti yol və sahə hazırlığı tamamlanıb. Layihə qrafikə uyğun icra edilir və TAP 2020-ci ilədək Azərbaycanın “Şahdəniz” yatağından ilk qazı almağa hazır olacaq. Bir daha xatırladaq ki, “Cənub Qaz Dəhlizi”nin tərkib hissəsi olan TAP layihəsi Cənubi Qafqaz Boru Kəmərinin və TANAP-ın davamı olub, “Şahdəniz-2”dən hasil olunacaq qazın Yunanıstan və Albaniya vasitəsilə Adriatik dənizindən keçməklə İtaliyanın cənubuna, oradan da Qərbi Avropaya nəqlini nəzərdə tutur. Yunanıstanın Türkiyə ilə sərhəddə yerləşən Kipoi ərazisindən TAP Yunanıstan və Albaniya ərazisini qət edərək şərqdən qərbə Adriatik dənizi sahillərinə doğru istiqamətlənəcək və İtaliyanın Puqlia bölgəsində sahilə çıxacaq. Boru kəməri burada “Snam Rete Gas” şirkətinin istismar etdiyi İtaliyanın qaz nəqliyyatı şəbəkəsinə birləşəcək. Bu layihə Azərbaycan qazının İtaliya, Almaniya, Fransa, Böyük Britaniya, İsveçrə və Avstriya kimi böyük Avropa bazarlarına çatdırılması üçün geniş imkanlar yaradır. TAP-ın ilkin ötürücülük qabiliyyəti ildə 10 milyard kubmetr olacaq və bu həcmin gələcəkdə 20 milyard kubmetrədək artırılması nəzərdə tutulub. Bütün bunlar isə bəzi qüvvələri ciddi şəkildə narahat edir. Amma görünən odur ki, onların cəhdləri iflasa məhkumdur.
Tahir TAĞIYEV
