Azərbaycan qazının mümkün qədər tez müddətdə Avropaya çatdırılması bu gün Qərb ölkələrinin özlərinin xüsusi maraq dairəsindədir. Amma buna Avropada maneçilik yaratmaq istəyən qüvvələr də az deyil. Lakin son vəziyyətin təhlili göstərir ki, Azərbaycan qazının Avropaya çıxışına əngəl olmağa çalışan qüvvələr artıq uduzmuş mövqedədir. Bu, xüsusən də İtaliyada olan qüvvələrə aiddir.
Xatırladaq ki, Azərbaycanın “Şahdəniz” yatağından hasil olunacaq qazı Yunanıstan üzərindən İtaliyanın cənubuna, oradan Albaniyaya nəql etmək üçün çəkilən TAP kəmərinə qarşı İtaliyada neçə vaxtdır etirazlar, təxribatlar təşkil olunur. Bu təxribatların təşkilatçısı İtaliya parlamentində 22 faiz səslə təmsil olunan “5 Star” hərəkatı və onun rusiyayönümlü lideri, şoumen Beppe Grillodur. Kəmərin keçdiyi Apuliya bölgəsinin bəzi bələdiyyə rəhbərləri də TAP-a qarşı etirazlara dəstək verir. Amma son vəziyyət artıq bu etirazların hansısa ciddi nəticə vermədiyini üzə çıxarır. İtaliyada Azərbaycan qazını daşıyacaq kəmərin inşası sürətlə davam edir. Ölkənin keçmiş Baş naziri Matteo Renzi bildirir ki, Azərbaycan təbii qazını Avropaya daşıyacaq TAP qaz boru kəməri İtaliya üçün zəruri infrastrukturdur. O, TAP layihəsinin həyata keçirilməsini sürətləndirməyə çağırıb. Renzi bu gün İtaliyada enerji siyasətini ciddi şəkildə həyata keçirənlər tərəfindən ölkədə lazımlı infrastrukturun yaradılmasına dəstək verilməsinin vacibliyini qeyd edib.
Xatırladaq ki, TAP qaz boru kəməri layihəsinin 50 faizdən çoxu icra edilib. Boru kəmərinin tikintisində istifadə olunacaq 55 min borunun təxminən 95 faizi Yunanıstan, Albaniya və İtaliyaya çatdırılıb. TAP-ın dəniz hissəsində istifadə olunacaq boruların sonuncu partiyası isə sentyabrın 3-6-da İtaliyanın Brindisi bölgəsində boşaldılıb. Qeyd edək ki, TAP Avropa İttifaqı üçün prioritet enerji layihələrindən olan “Cənub Qaz Dəhlizi”nin bir seqmentini təşkil edir. Boru kəmərinin təməli keçən il mayın 17-də Yunanıstanın Saloniki şəhərində qoyulub. Layihənin ümumi dəyəri 4,5 milyard avro olacaq. “Şahdəniz” konsorsiumu ilk qaz satışını 2018-ci ilin sonunda Türkiyəyə və Gürcüstana həyata keçirəcək. Avropaya ilk qazın verilməsi isə bundan təxminən 1 il sonraya planlaşdırılır. Xəzər dənizinin Azərbaycan sektorundakı “Şahdəniz-2” yatağından hasil olunacaq qazı Türkiyəyə və bu ölkədən də Avropaya daşıyacaq 3 min 500 kilometr uzunluğundakı “Cənub Qaz Dəhlizi”nin tərkib hissəsi olan TAP layihəsi Cənubi Qafqaz Boru Kəmərinin və TANAP-ın davamı olub, “Şahdəniz-2”dən hasil olunacaq qazın Yunanıstan və Albaniya vasitəsilə Adriatik dənizindən keçməklə İtaliyanın cənubuna, oradan da Qərbi Avropaya nəqlini nəzərdə tutur. TAP boru kəməri TANAP-la birləşəcək və Yunanıstanın Türkiyə ilə sərhəddə yerləşən Kipoi ərazisindən başlayacaq. Buradan TAP boru kəməri Yunanıstan və Albaniya ərazisini qət edərək şərqdən qərbə Adriatik dənizi sahillərinə doğru istiqamətlənəcək və İtaliyanın Puqlia bölgəsində sahilə çıxacaq. Boru kəməri burada “Snam Rete Gas” şirkətinin istismar etdiyi İtaliyanın qaz nəqliyyatı şəbəkəsinə birləşəcək. Bu layihə Azərbaycan qazının İtaliya, Almaniya, Fransa, Böyük Britaniya, İsveçrə və Avstriya kimi böyük Avropa bazarlarına çatdırılması üçün böyük imkanlar yaradır. TAP-ın ilkin ötürücülük qabiliyyəti ildə 10 milyard kubmetr olacaq və bu həcmin gələcəkdə 20 milyard kubmetrədək artırılması nəzərdə tutulub.
TAP-a qaz verəcək TANAP isə artıq başa çatmaq üzrədir. Belə ki, kəmərin Dardanel boğazından keçəcək 19 kilometr uzunluğundakı dəniz hissəsinin tikintisinə start verilib. Boruları dənizin dibinə endirmək üçün xüsusi təchiz olunmuş gəmi artıq işlərə başlayıb. TANAP-ın baş direktoru Saltuk Düzyol bildirir ki, boru kəmərinin tikintisi layihə üzrə qrafikə uyğun davam edir. Asiya və Avropa qitələrində sahilboyu yerləşən tikinti meydançalarının və ofislərin inşası artıq başa çatıb. Boru kəmərinin ilkin ötürücülük qabiliyyəti 16 milyard kubmetrdir və sonradan bu həcmin 31 milyard kubmetrədək artırılması imkanı var. Bütün bunları dəyərləndirən Avropa Komissiyasının enerji birliyi üzrə vitse-prezidenti Maroş Şefçoviç bildirir ki, Azərbaycan bu gün həyata keçirdiyi layihələr ilə qlobal təbii qaz bazarının mühüm iştirakçılarından birinə çevrilir: “Şahdəniz-2” qazının Avropaya nəql edilməsi ilə Azərbaycan qitənin qaz bazarında yeni mənbə yaradacaq. Bu layihələr həm də Avropanın enerji infrastrukturunun şaxələndirilməsinə töhfə verəcək”.
Nahid SALAYEV
