Dağlıq Qarabağ münaqişəsi başlandıqdan sonra işğalçı Ermənistan ilk illərdə eyforiyaya qapılıb ciddi üstünlüklər əldə etdiyini düşünsə də, sonradan hadisələrin gedişi tamam fərqli bir mənzərəni ortaya çıxardı. Məlum oldu ki, Azərbaycan ərazilərinin işğalı onu başqalarından tam asılı olan forpost bir dövlətə çevirib. Eyni zamanda, ötən dövr ərzində Ermənistanda bütün sahələr üzrə ciddi tənəzzül qeydə alınıb, ölkənin formal müstəqilliyi də aradan qalxmaq təhlükəsiilə üzləşib.
Ermənistandan fərqli olaraq, bu illər ərzində davamlı şəkildə güclənməyi bacaran Azərbaycan isə inkişaf parametrlərinə görə düşmən ölkəni xeyli qabaqlayıb. İndi real mənzərə ondan ibarətdir ki, kifayət qədər güclənən Azərbaycan hərbi güc yolu idə işğal faktını qısa müddətdə tam aradan qaldırmaq iqtidarındadır. Ermənistanda belə açıq etiraf olunur ki, Azərbaycan indi kifayət qədər yaxşı təchiz edilmiş silahlı qüvvələr yarada bilib. Bunun əvəzində isə erməni ordusunda hazırda olduqca acınacaqlı bir vəziyyət hökm sürür. Ordunun maddi-texniki təminatı pisləşməklə yanaşı, şəxsi heyət çatışmazlıığı da gedərək daha bərbad vəziyyət alır. Bundan başqa, ordu sözün əsl mənasında intriqa yuvasına çevrilib, rəhbərlik arasında ziddiyyətlərin dərinləşməsi vahid komandanlıqla bağlı ciddi çətinliklər yaradıb. Erməni mediasında yer alan məlumatlardan belə bəlli olur ki, baş qərargah rəisi Movses Akopyanla müdafiə naziri Vigen Sarkisyan arasında indi kəskin qarşıdurma yaşanır və bu, orduda neqativ halların daha sürətlə artmasına səbəb olur. O da qeyd edilir ki, bir sıra yüksək vəzifəli hərbçilər Movses Akopyanın nazirlikdəki davranışları və özünü fərqli aparmasından ciddi şəkildə narazıdır. Deyilənlərə görə, Akopyan ilkin olaraq özünü hərbçi olmayan müdafiə nazirindən üstün tutmağa çalışır. Bundan başqa, Akopyan tabeliyindəki şəxsi heyət və nazirliyin tərəfdaşları ilə apardığı davranışlarda bəzən özündənrazı, bəzi hallarda isə kobud hərəkətlərilə yadda qalıb. Xatırladaq ki, aprel döyüşlərindən sonra Akopyanla Müdafiə Nazirliyinin müxtəlif əmlak və əşya təminatı ilə məşğul olan hərbçiləri arasında böyük qalmaqal yaranmışdı. Yüksək vəzifəli hərbçiləri təhqir edən Akopyan baş verən qalmaqaldan sonra ictimai şəkildə üzr istəyib. Bənzər hallar dəfələrlə təkrarlanıb. Ermənistanın Müdafiə Nazirliyindəki mənbələrin məlumatına görə, Vigen Sarkisyan və Akopyan arasında nizam-intizama əməl edilməsinə dair ciddi danışıqlar aparılıb. Baş qərargah rəisi müdafiə nazirinə qarşı çıxaraq, özünün hərbçi olduğunu, vəziyyətə və qoşunlarda aparılan fəaliyyətlərə nəzarət etdiyini bildirib. Sarkisyan isə onu sakitləşdirməyə çalışıb. O, baş qərargah rəisinin qarşısına şərt qoyaraq bildirib ki, ya digər işlərə müdaxilə etməsin, tabeliyində olan şəxsləri təhqir etməsin, kobud davranmadan sakitləşsin və öz işini görsün, ya da ordudan uzaqlaşsın. Akopyanın isə belə münasibətdən narazı qaldığı bildirilir və bu da onunla müdafəi naziri arasında ziddiyyətlərin yaranması gətirib çıxarıb. Bu səbəbdən nazir Akopyanın orduda xidmət etməsini istəmir. Bununla belə, hazırda Ermənistanın Müdafiə Nazirliyində baş qərargah rəisliyinə uyğun kadr olmadığından, Akopyan vəzifədə saxlanır. Belə vəziyyət nazirlik daxilində parçalanma, yüksək rütbəli hərbçilər arasında qruplaşma, intizamsızlıq yaradır. Bu hal isə onsuz da erməni ordusunun aşağı düşməkdə olan döyüş qabiliyyətini daha da pisləşdirir, hərbi birləşmələrin idarəçiliyində ciddi əngəllər yaradır. Elə erməni ordusunda özbaşınlaıqların, hərbçi itkilərinin sayının artmasına təkan verən amillərdən biri də budur.
Yeri gəlmişkən qeyd edək ki, elə indinin özündə də Ermənistan ordusunda neqativ halların durmadan artması sirr deyil və bu barədə məlumatlar erməni sosial mediasında əsas müzakirə mövzuları sırasında yer alır. Belə bir vaxtda erməni sosial mediasında müzakirə olunan növbəti məsələ Laura adlı “Facebook” istifadəçisinin qohumunun ağır yaralanması barədə etdiyi paylaşımdır. Onun sözlərinə görə, Madagizdə yerləşən hərbi hissədə xidmət edən qohumu Narek Zarqaryanla digər hərbi qulluqçu Yura Hakopyan döyüş postunda olan zaman post komandiri tərəfindən təhqirlərə və alçaldıcı hərəkətlərə məruz qalıb. Komandirin bu hərəkətlərinə etiraz edən hərbi qulluqçular güllələnərək ağır bədən xəsarəti ilə hospitala təxliyə ediliblər. Hazırda hər ikisinin vəziyyəti ağırdır.
Ümumiyyətlə, Madagizdə yerləşən hərbi hissədə kriminal xarakterli olaylar tez-tez baş verir. Məsələn, elə ötən ay məlum olmuşdu ki, Madagiz ərazisində yerləşən hərbi hissədə Ermənistan ordusunun 4 hərbi qulluqçusu hərbi hissəni özbaşına tərk edib. Sergey Mardanyan, Sagir Avakyan və İvan Vanesyan barədə nizamnamə çərçivəsində cəza tədbiri görülüb. Hərbi Prokurorluğa bu barədə məlumat verilməyib. Komandanlığın cidd-cəhdlə adını hərbi polisdən gizlətdiyi 4-cü hərbi qulluqçu isə yaxalanarkən ac olduğunu və yemək üçün getdiyini bildirib. Bunun ardınca yenə Madagiz hərbi bazasında şəxsi heyət arasında nizamnamədənkənar qarşılıqlı münasibətlərin pozulması nəticəsində əsgərlər Ruben Asatryan və Arsen Markaryan ciddi bədən xəsarətləri alıb. Xidməti vəzifələrini yerinə yetirən alayın 4-cü taborunun hər iki əsgəri yuyunma yerinin təmizlənməsindən imtina etdiyi üçün taqım komandiri Aşot Gevorkyan tərəfindən vəhşicəsinə döyülərək hospitala yerləşdirilib. Bundan əlavə, məlum olub ki, elə həmin vaxt bu alayın 2-ci taborunun əsgəri Qaqik Martirosyan da naməlum şəraitdə barmağı sındığı üçün hospitala aparılıb. Burada müqavilə əsasında xidmət edən hərbi qulluqçusu Armen Yeğazaryan tərəfindən kiçik rütbəli zabitin döyülməsi, o cümlədən fərarilik və mobil telefondan istifadə etmə faktları üzrə cinayət işləri açılıb. Erməni ordusunun digər hərbi birləşmə və hissələrində də bu qəbildən olan halların sayının sürətlə artdığı bildirilir. Ümumiyyətlə, son bir neçə ay ərzində Ermənistan ordusunda xidmətdən yayınma və döyüş mövqelərini özbaşına tərketmə halları artıq kütləvi xarakter alıb. Bu xüsusda daha bir insident Füzuli rayonu ərazisində yerləşən Ermənistan ordusunun bölmələrindən birində baş verib. Hraç Tovosyan adlı əsgər barəsində açılan cinayət işi ilə əlaqədar hərbi qulluqçular Aram Mardinyan, Alyoşa Barseğyan, Apres Qriqoryan və Harutyun Hakopyan istintaqa cəlb olunub. Onların nizamnamədən kənar olaraq əsgər yoldaşları üzərində zorakı hərəkətlər etdiyi bildirilir.
Eyni zamanda şəxsi heyətin çatışmazılığı üzündən indi hərbi xidmətə yararsız olanlar belə orduya çağrılır. Elə bu günlərdə məlum olub ki, Ermənistanın Müdafiə Nazirliyi psixoloji və ruhi travmadan əziyyət çəkən gəncləri də hərbi xidmətə göndərir. Onlardan biri olan, Dağlıq Qarabağa həqiqi hərbi xidmətə göndərilən əsgər Mqer Arutyunyan bir neçə gündən sonra Xankəndi hərbi hospitalına aparılıb. Onun səhhətində ciddi problemlərin olduğu deyilir. Əsgərin valideynləri bildirir ki, 18 yaşlı Mqerin əsəb sistemində problem var. Belə ki, psixoloji dispanserdə müalicə aldıqdan sonra Mqer hərbi xidmətə göndərilib: “Bununla bağlı müəyyən dairələrə məktub da ünvanlamışıq. Ancaq müracitələrimizə cavab verilməyib. Onun psixoloji problemlərinin olması ilə bağlı sənədlər mövcuddur. Mənim oğlum xidmət edə bilməz”. Digər bir faktı erməni əsgərinin anası Varsenik Baqdasaryan açıqlayıb. O qeyd edib ki, oğlu Akopun psixoloji problemlərinin olmasına baxmayaraq, o, hərbi xidmətə göndərilib. Mehridə hərbi xidmət çəkdiyi vaxt qəflətən vəziyyəti pisləşib və o, ağır durumda hospitala aparılıb: “7 aydan sonra oğlumu psixoloji dispanserdən evə gətirdim. Hərbi bilet verildi. Daha sonra əlilik dərəcəsi təyin edildi. Yekunda yazıldı ki, uşaqlıqdan psixoloji problemi olub. Əgər psixoloji problemi vardısa, niyə xidmətə aparırdılar?”.
Ümumiyyətlə, erməni ordusunda bu cür neqativ halların sayı kifayət qədərdir. Elə qeyri-döyüş şəraitində itkilərin sayının artmasına da rəvac verən amillərdən biri məhz budur. Erməni mediası isə yazır ki, bu durumda belə ordunun güclü Azərbaycan silahlı qüvvələrinin bir həmləsində darmadağın olması qaçılmazdır. Hətta qeyd olunur ki, mümkün hərbi qarşıdurma halında Ermənistanı acınacaqlı, biabırçı bir məğlubiyyət gözləyir.
Həqiqətən də, Ermənistandan fərqli olaraq, Azərbaycanda ordunun döyüş hazırlığı səviyyəsinin artırılması, onun müasir hərbi texnika və vasitələrlə gücləndirilməsi, hərbi qulluqçuların sosial-məişət şəraitinin yaxşılaşdırılması istiqamətində müvafiq tədbirlər həyata keçirilir. Bu gün Azərbaycanın güclü və sarsılmaz ordusu var. Ermənistan tərəfi Azərbaycanın təsir vasitələrindən, hərbi potensialından, ordusunun döyüş imkanlarından qorxur və ehtiyatlanır. Düzdür, ötən ilin aprel döyüşlərindən sonra çətin duruma düşən Ermənistan rəhbərliyi, vəziyyətdən çıxış yolu kimi, Müdafiə Nazirliyində çoxsaylı həbslər aparmaqla, kadr dəyişiklikləri həyata keçirməklə ictimai qəzəbdən xilas olmaq istəyir. Amma yuxarıda qeyd edilən faktlar bunun tamam əksi olan mənzərənin yarandığını, erməni ordusunun daha pis vəziyyətə düşdüyünü göstərir. Belə vəziyyətdə təbii olaraq Ermənistanda hadisələrə real prizmadan yanaşanların sayı artır və bu durumda cəmiyyət də başa düşür ki, Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin hərbi müstəvidə həlli Ermənistanın böyük məğlubiyyətinə və məhvinə gətirib çıxaracaq. Erməni analitik İqor Muradyan isə Qarabağda mümkün müharibə zamanı Ermənistana artıq heç kimin dəstək verməyəcəyini bildirir. İqor Muradyan qeyd edir ki, Ermənistan rəhbərliyinin xarici siyasətdə də yol verdiyi səriştəsizliklər Rusiyanın belə İrəvandan üz döndərməsinə, ölkənin yalnız qalmasına gətirib çıxarıb. Bütün bunlar isə Azərbaycanın mövqelərinin daha da güclənməsi ilə nəticələnib.
Tahir TAĞIYEV
Yazı Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Kütləvi İnformasiya Vasitələrinin İnkişafına Dövlət Dəstəyi Fondunun maliyyə dəstəyilə çap olunur.
