Azərbaycan qazının mümkün qədər böyük həcmdə Avropa bazarlarına çıxarılması bu gün həm ölkəmizin, həm də elə Qərb dövlətlərinin xüsusi maraq daiərsində yer alır. Avropa Azərbaycandan daha çox həcmdə qaz idxal etməklə ilk olaraq özünün enerji təhlükəsizliyini daha etibarlı şəkildə təmin etmiş olur. Digər tərəfdən bununla özünün enerji mənbələrini şaxələndirmiş olur. Azərbaycan isə qaz satış həcmini artırmaqla həm valyuta gəlirlərini artırır, həm də dünyada iqtisadi, eləcə də siyasi mövqelərini gücləndirir.
Qeyd edilənlərlə bağlı olaraq ölkəmizin iştirakı ilə reallaşan və ən böyük enerji layihələrindən biri sayılan "Cənub Qaz Dəhlizi"nin icrası təbii olaraq beynəlxalq miqyasda da xüsusi diqqət mərkəzində yer alır. Azərbaycan qazını ciddi rəqib kimi görənlər, eləcə də bu layihənin icrası nəticəsində Azərbaycanın daha da güclənəcəyindən ehtiyat edən erməni lobbisi layihənin icrasına qarşı müəyyən addımlar atsalar da, nəticə dəyişmir. Azərbaycan daha bir böyük layihənin inşasını sürətlə sona çatdırmaq istiqamətində fəaliyyətini genişləndirir. Nazirlər Kabinetinin 2017-ci ilin birinci rübünün sosial-iqtisadi inkişafının yekunlarına və qarşıda duran vəzifələrə həsr olunan iclasında bu məsələyə toxunan Prezident İlham Əliyev bildirib: "Cənub Qaz Dəhlizi"nin icrası artıq reallıqdır. Düzdür, bizə əngəl törətmək istəyənlər də var. Bu da təbiidir. Biz bunu hələ 10 il bundan əvvəl görmüşük. Yadımdadır, o vaxt Bakı-Tiflis-Ceyhan neft kəməri tikiləndə bizim siyasətimizə zərbə vurmaq istəyən qüvvələr, eyni zamanda, erməni lobbisi və bu layihəyə müsbət yanaşmayan bəzi dairələr müxtəlif yollarla daha çox ekoloji bəhanələri əsas gətirərək çalışırdılar ki, bizim işimizə zərbə vursunlar. Ancaq buna baxmayaraq, Bakı-Tiflis-Ceyhan 2006-cı ildə açıldı. Bu gün də bəzi dairələr, bəzi kənar qüvvələr çalışır ki, yenə də ekoloji bəhanələr gətirərək "Cənub Qaz Dəhlizi"nin bəzi seqmentlərində işləri yubatsınlar. Ancaq bunun heç bir əsası yoxdur. Bu, sadəcə olaraq bir bəhanədir. Bütün ekoloji normalar gözlənir, bütün məsələlər razılaşdırılıb. Tezliklə "Cənub Qaz Dəhlizi"nin istifadəyə verilməsi həm bizim, həm də bu layihədə iştirak edən və bu layihədən gələcəkdə xeyir götürəcək bütün tərəflər üçün önəmlidir. Mən əminəm ki, 2017-ci il bu baxımdan həlledici il olacaq və biz gələn il TANAP layihəsinin açılışını qeyd etməliyik".
Qeyd edək ki, "Cənub Qaz Dəhlizi"nin TAP seqmentində işlərin yubadılmasına cəhdlər edilir və bu hal İtaliyada özünü aydın göstərir. Belə ki, aprelin 6-da Latsio vilayət məhkəməsi TAP-ın tikintisi üçün İtaliya Ekologiya Nazirliyinin Apuliya regionunun Melendunyo şəhərində boru kəmərinin marşrutu üzərindəki zeytun ağaclarının köçürülməsi ilə bağlı qərarını ləğv edib. Bundan sonra zeytun ağaclarının köçürülməsi işləri dayandırılıb. Aprelin 19-da məhkəmənin təkrar iclası keçiriləcək. Burada, əsasən, Rusiyaya bağlı qüvvələr TAP-ın marşrutunu dəyişdirilməsini tələb edir. Amma İtaliya rəsmiləri bunu mümkünsüz sayır. İtaliyanın iqtisadi inkişaf naziri Karlo Kalenda bildirir ki, Azərbaycan qazını Avropaya nəql edəcək TAP-ın Adriatik dənizindən İtaliya sahilinə çıxan hissəsinin marşrutunun dəyişdirilməsi mümkün deyil. O qeyd edib ki, bu hissənin dəyişdirilməsi kəmərin inşa olunmaması anlamına gələ bilərdi və bu səbəbdən hər hansı dəyişiklik mümkün deyil.
İtaliya parlamentinin Deputatlar Palatasında keçirilən dinləmələr zamanı Karlo Kalenda TAP-ın İtaliya üçün strateji əhəmiyyət kəsb etdiyini və layihənin tikintisinin təsdiqləndiyi formada davam etdiriləcəyini bildirib.
O vurğulayıb ki, TAP kəmərinin seçilməsi təchizatın təhlükəsizliyi, qaz mənbələrinin diversifikasiyası, İtaliya və Avropa bazarlarında rəqabət aparan təchizatçıların sayının artması və qiymət trendlərində müsbət effekt yaradacaq: "İtaliya hazırda 45% Rusiya qazından asılıdır. Digər mühüm iri təchizatçılar Əlcəzair və Liviyadır ki, bunlar da hələ də qeyri-sabit regionlardır. Əlcəzairlə 35 milyard kubmetrlik qaz həcmləri üzrə uzunmüddətli təchizat müqavilələrinin müddəti 2020-ci ildə bitəcək. Gözlənilən tələbata münasibətdə potensial defisit təqribən 14 milyard kubmetr həcmində dəyərləndirilir ki, bunun üçün də TAP mühüm layihədir".
TAP kəmərinin İtaliyada ətraf mühitə təsir göstərəcəyi barədə söylənən fikirlərə münasibət bildirən Kalenda deyib ki, qaz borusunun tikintisinin ətraf mühitə uyğunluğuna zəmanət verilib: "Riflər, dəniz bitkilərinə təsir etməmək və turizmin inkişafına ola biləcək təsirlərlə üzləşməmək üçün mikrotunel dəniz döşəməsindən 10 metr dərinlikdən keçəcək. Bir metr diametri olan borunun keçəcəyi mikrotunelin çıxış nöqtəsi sahildən 625 metr irəliyə gedəcək, qaz kəməri quru ilə 8 kilometr uzanacaq və Melendunyo bələdiyyəsinə qaz qəbul edən terminala çatdırılacaq". Xatırladaq ki, martın 27-də İtaliyanın Dövlət Şurası TAP-ın tikintisinə icazə verib.
Tahir TAĞIYEV
