Ölkənin bank sektoru üçün daim ciddi narahatlıq predmetinə çevrilən məsələlərdən biri də problemli və ya qaytarılma vaxtı ötən kreditlərlə bağlıdır. Belə qəbildən olan kreditlərin artması hökuməti məsələyə daha çevik şəkildə müdaxiləyə sövq edir.
Bu haqda danışmazdan öncə qeyd edək ki, son araşdırmalara əsasən, Azərbaycandakı kredit təşkilatlarının manatla vaxtı keçmiş kreditləri azalsa da, xarici valyutada problemli borcları artmaqdadır. Məlumata görə, bu il avqustun 1-nə fiziki və hüquqi şəxslərə verilmiş kreditlərin 9%-nin və yaxud 1 milyard 504,4 milyon manatının vaxtı keçib ki, bunun da 711,7 milyon manatı və yaxud 47%-i manatla, 792,7 milyon manatı və yaxud 53%-i xarici valyutada olub.
Ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə manatla vaxtı keçmiş kreditlərin məbləği 20% azalıb, xarici valyutada olan problemli kreditlərin məbləği isə 2 dəfə artıb. Bu ilin iyul ayında manatla vaxtı keçmiş kreditlərin məbləğində 8,64% azalma, xarici valyuta ilə problemli kreditlərin həcmində isə 4,2% artım qeydə alınıb. Ekspertlər isə bildirir ki, problemli kreditlərin artmasının kökündə yenə bankların yanlış siyasəti, eyni zamanda müştərilər barəsində yetərincə məlumat toplamamaları dayanır. Lakin yaxın gələcəkdə yaradılacaq kredit büroları ilə bu problemə birdəfəlik son qoyulması gözlənir.Çünki həmin bürolarda vətəndaşlarla bağlı ən xırda məlumatlar da öz əksini tapacaq. Bu isə o anlama gəlir ki, gecikməsi olan, qrafiki yaxşı olmayan borcalanların kredit götürməsi daha da çətinləşəcək. Başqa sözlə, vətəndaşlara kredit verilməsinə nəzarət daha da güclənəcək. Xatırladaq ki, Milli Məclisin payız sessiyasında "Kredit Büroları haqqında"" qanun layihəsi ilk oxunuşda qəbul edilib. Kredit bürolarında borcalanların məlumatlarının təhlili aparılacaq. Bununla bağlı kredit bürolarında geniş məlumat bazası yaradılacaq. Kredit bürolarının fəaliyyəti ilə bankların xərcləri azalacaq. Bununla yanaşı, borcalanların gəlir və öhdəliklərinin düzgün qiymətləndirilməsi daha sağlam kreditləşmə aparmağa imkan verəcək. Maliyyə Bazarlarına Nəzarət Palatası isə bildirir ki, bank əsas olmadan kredit verməkdən imtina edərsə, kredit bürolarındakı məlumata əsasən kredit götürmək istəyən şəxsin hüquqları bərpa ediləcək.
Azərbaycan Banklar Assosiasiyası isə bəyan edir ki, bəzi kommersiya bankları ilk özəl kredit bürosunun həmtəsisçisi olmağa artıq razılıq verib. Qurum özü isə ölkədəki bütün banklara büroda pay almağı təklif edib. Hələlik 6-7 bank buna rəsmi şəkildə razılığını bildirib, məktub göndərib. Bəzi banklar isə sadəcə müsbət yanaşdıqlarını bəyan edib, lakin bu ilkin razılıqdır, qərar kredit təşkilatlarının rəhbərliyi, səhmdarlar, Müşahidə Şurası ilə razılaşdırılmalıdır. İştirakçı bankların sayı dəqiq məlum olandan sonra ilk özəl kredit bürosunun nizamnamə kapitalı onların arasında bölüşdürüləcək.
Qeyd edək ki, ilk özəl kredit bürosunun nizamnamə kapitalının 2,2 milyon avro olması nəzərdə tutulub. Bu məbləğin 51%-ni və yaxud 1,122 milyon manatını İslandiyanın "Creditinfo" şirkəti təmin edəcək. Qalan 49%-lik hissəni və yaxud 1,078 milyon manatı isə Azərbaycan bankları ayıracaq. Məhz belə bürolar sayəsində problemli kreditlərlə bağlı vəziyyət əsaslı surətdə dəyişəcək. Onu da bildirək ki, əvvəllər Mərkəzi Bankın nəzdində olan, hazırda Maliyyə Bazarlarına Nəzarət Palatasının tərkibinə verilən Kreditor Reyestri də kredit götürən vətəndaşlar barədə məlumatlar toplayır. Amma bu zaman kredit reyestrinə bank və bank olmayan kredit təşkilatlarından vəsait götürən vətəndaşlar barədə məlumatlar daxil edilirdi. Amma vətəndaşların borcu təkcə bank və bank olmayan kredit təşkilatlarına deyil. Müəyyən ticarət mərkəzləri var ki, onlar texnika, mebel və digər vasitələri kreditə verir. Bundan əlavə, mobil operatorlar var ki, onlardan borcla mobil telefon əldə etmək mümkündür. Artıq kredit büroları belə vətəndaşlar haqda da məlumatlar toplayacaq. Banklar belə kredit bürolarının sisteminə girərək orada vətəndaşın kimə və hara vorcu olduğunu dərhal görəcək. Beləliklə, vətəndaşlar təkrar borclana bilməyəcək. Nətijədə problemli kreditlərin həcmi də xeyli azalacaq.
Tahir TAĞIYEV