Azərbaycanın əsas problemi olan Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin həllində ATƏT-in Minsk Qrupuna həmsədrlik edən ölkələrin təsir gücünün kifayət qədər olduğu məlum həqiqətdir. Amma Minsk Qrupunun son addımları vasitəçi dövlətlərin münaqişənin həllində konkret addımlar atmaq niyyətinin reallığa yaxın olmadığını göstərir. Bunu ABŞ-ın dövlət katibi Con Kerrinin açıqlamaları da təsdiq edir. Con Kerri iddia edir ki, hazırda Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin nizamlanması mümkün deyil.
O hesab edir ki, Azərbaycan və Ermənistan arasında Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin həll olunması üçün şərait hələ yaranmayıb: "Bu gün bir sıra dondurulmuş münaqişələr, o cümlədən Ermənistan-Azərbaycan, Dağlıq Qarabağ münaqişəsi var ki, onların hazırda nizamlanma mümkünlüyü nəzərdən keçirilmir. İlk öncə ona görə ki, liderlər buna hazır deyillər".
ABŞ-ın xarici siyasət idarəsinin rəhbəri bununla belə hesab edir ki, Fələstin-İsrail münaqişəsi bu tip münaqişələrə aid deyil. Onun fikrincə, belə münaqişələr mürəkkəbdir: "Əgər insanlar bir sıra kompleks qərarlar qəbul edərlərsə, belə münaqişələr keçmişdə qala bilər. Mən güman edirəm ki, İsrail-Fələstin münaqişəsi bu kateqoriyaya aiddir". Halbuki, Fələstin-İsrail münaqişəsi Qarabağ konfliktindən heç də sadə deyil. Bu mənada ekspertlər Con Kerrinin açıqlamalarının reallıqdan uzaq olduğunu bildirir. Özü də Con Kerrinin bu açıqlamaları o vaxta təsadüf edir ki, Azərbaycan ABŞ-dan münaqişənin həlli istiqamətində əməli addımlar gözləyir. Milli Məclis sədrinin birinci müavini Ziyafət Əsgərov ABŞ-ın Qərb regionundan olan qanunvericilərdən ibarət nümayəndə heyəti ilə görüşündə bu xüsusda bildirir ki, Azərbaycan və Amerika Birləşmiş Ştatları strateji tərəfdaşdır: "ABŞ həmişə Azərbaycanın təşəbbüsü ilə həyata keçirilən transmilli layihələrə dəstək verib və bu layihələr uğurlu olub. Biz demokratik, dünyəvi, insan hüquqlarına hörmət edən ölkə qurmuşuq. Lakin uzun illərdən bəri davam edən Dağlıq Qarabağ münaqişəsi bizim inkişafımıza mane olur. BMT Təhlükəsizlik Şurasının bununla bağlı 4 qətnaməsi hələ də Ermənistan tərəfindən yerinə yetirilməmiş qalır". Z.Əsgərov münaqişənin həlli üçün beynəlxalq hüququn işləməsinin və ABŞ-ın dəstəyi ilə ədalətin bərpa olunmasının vacibliyini diqqətə çatdırıb. Bu fonda Con Kerrinin açıqlamaları heç də məqbul sayıla bilməz. Ekspertlər hesab edir ki, ABŞ-ın bu mövqeyi Qarabağ məsələsində Rusiyanın vasitəçi kimi rolunu daha da gücləndirəcək.
Rusiyalı politoloq Andrey Piontkovski bu fonda bildirir ki, Qarabağ münaqişəsi ən mürəkkəb məsələlərdən biridir. Onun sözlərinə görə, Qarabağ münaqişəsinin nizama salınması prosesində Rusiya öz şəxsi marağını önə çəkir:"Digər tərəfdən, Yaxın Şərqdə və regionda baş verən proseslər də Qarabağ danışıqlarına təsir etməyə bilmir". A.Piontkovski qeyd edib ki, Rusiya Cənubi Qafqazda hər üç ölkəyə təsir etmək üçün öz mövqelərini güzəştə getmək fikrində deyil: "Rusiya üçün indiki vəziyyətdə Gürcüstana təsir etmək çətindir. Lakin Putin Rusiyası bu məsələdə status-kvonu saxlayır və məxfi şəkildə gözlənilməz ssenariləri hazırlayır. Bu onu deməyə əsas verir ki, bölgədə maraqlarını qorumaq üçün Rusiya Azərbaycan və Ermənistanla münaqişənin həllinə dair danışıqları davam etdirəcək". Rusiyalı politoloq vurğulayıb ki, Qarabağ münaqişəsinin həllində danışıqlar və müharibə variantları var: "Aprel müharibəsi göstərdi ki, Azərbaycan müharibə variantını həmişə gündəmdə saxlayır. Lakin Rusiya aprel hadisələrini hesablaya bilmədi. Bundan sonra o çalışacaq ki, tərəflər arasında güc balansını bərpa etsin. Hesab etmək olar ki, Moskvasız tərəflər razılığa gələ bilər". Politoloqa görə, Qarabağda müharibə risqi qalır: "Aprel döyüşləri göstərdi ki, müharibə risqi həmişə aktual olaraq qalır".
Qeyd edək ki, aprel müharibəsindən sonra Rusiyanın münaqişənin həlli ilə bağlı "Qarabağ planı"nın olduğuna dair informasiyalar var idi. Məlumatlara görə, bu plan iyunun 20-də Rusiya, Azərbaycan və Ermənistan prezidentlərinin Sankt-Peterburqda keçirilən görüşündə müzakirə olunub. Hətta müəyyən razılıqların olduğu da deyilirdi. Plana görə, ilkin olaraq işğal altındakı 5 rayon qaytarılır. Daha sonra iki rayonun qaytarılması məsələsi həll olunur. Qaçqınların öz evlərinə qayıtması təmin olunur. Qarabağa aralıq status verilir və bölgədə təhlükəsizliyi sülhməramlılar təmin edir. Sonuncu mərhələdə isə Qarabağın statusunu müəyyənləşdirmək üçün referendum məsələsi müzakirə predmentinə çevrilir. Amma Azərbaycanı narahat edən həll planının uzanmasıdır. Hesab edilir ki, Qərb və Rusiya münaqişənin həllində qətiyyətli addımlar atmasa, bu, Qarabağ münaqişəsinin həllində müharibə ehtimalını yenidən artıracaq. Özü də bu müharibə nəticə əldə olunana kimi davam edəcək.
Nahid SALAYEV