Bilindiyi kimi, Dağlıq Qarabağ münaqişənin həll edilməsi üçün bu günədək göstərilən beynəlxalq səylər Ermənistanın qeyri-konstruktiv və pozucu mövqeyi üzündən heç bir səmərə verməyib. Azərbaycan isə bu vəziyyətlə uzun müddət barışmaq niyyətində deyil.
Məhz bu fonda aprel döyüşlərinin yenidən təkrarlanma ehtimalı getdikcə artır. Hətta ermənilər özləri də yaxşı bilir ki, hərbi paradda nümayiş etdirdikləri "İsgəndər" raketləri belə Azərbaycanın qarşısını almaq iqtidarında deyil. Düzdür, Ermənistana "İsgəndər"lərin verilməsindən sonra Qarabağ məsələsinin tənzimlənməsi ətrafında vəziyyət yenidən kəskinləşib. Amma məsələnin maraqlı tərəflərindən biri ondan ibarətdir ki, "İsgəndər" raketləri Ermənistanı başqa müstəvidə də hədəfə gətirir. Belə ki, Ermənistanda sentyabrın 21-də keçirilən hərbi parad zamanı nümayiş olunan "İsgəndər-M" raket kompleksləri beynəlxalq siyasi və hərbi ekspertlərin diqqətini yenidən Rusiya - NATO münasibətlərinə yönəldib.
Beynəlxalq ekspertlər Rusiyanın Ermənistan ərazisində "İsgəndər-M" raketlərini NATO təhdidinə qarşı yerləşdirdiyini düşünür. "Regional Sabitlik və Təhlükəsizlik Mərkəzi"nin məlumatına görə, bu ilin may ayında Rumıniyanın Deveselu şəhərində yerləşən hərbi bazada NATO-nun "Aegis" yerüstü RMS kompleksinin açılışı və bundan dərhal sonra Polşanın Redzikovo ərazisində analoji komplekslərin tikintisinə başlanması Rusiyanı qorxuya salıb. Moskva bəyan edib ki, NATO-nun Avropada raketdən müdafiə sistemi yerləşdirməsi Rusiyanın milli təhlükəsizliyi üçün hədədir və regionda strateji sabitliyi pozacaq. Bundan sonra Rusiya təhlükəsizlik məqsədilə "İsgəndər-M"lərdən" istifadə olunacağına dair NATO-ya xəbərdarlıq edib. Beynəlxalq ekspertlərin gəldiyi qənaətə görə, bu gün Rusiyanın "İsgəndər" raket sistemlərini Ermənistanda yerləşdirməsi bu ölkənin özünə qarşı açıq təhlükə faktoru yaradacaq. Belə ki, Rusiyanın NATO ilə mümkün qarşıdurması halında NATO-nun ilk hədəfi Rusiyanın raket artilleriya sistemlərini sıradan çıxarmaq olacaq. Bu da Rusiyanın bufer zona seçdiyi Ermənistan ərazisinin hədəf olaraq vurulması deməkdir.
Digər tərəfdən, NATO "İsgəndər-M"lərdən istifadə zamanı da Ermənistanı hədəfə ala bilər. Ermənistan "İsgəndər-M"dən Qarabağda baş verə biləcək müharibədə istifadə edə biləcəyini gizlətmir. Bu isə NATO-nun da prosesə müdaxiləsi ilə nəticələnə bilər.
Daha bir maraqlı cəhət odur ki, Ermənistanın bu raketlərdən istifadəsinin özü də ciddi sual altındadır. Rusiyanın tanınmış hərbi eksperti Pavel Felgenhauer xatırladır ki, Kollektiv Təhlükəsizlik Müqaviləsi Təşkilatının üzvü olan Belarus ordusunda da "İsgəndər" raket kompleksi var. Lakin Belarus Rusiyanın rəsmi icazəsi olmadan bu kompleksdən istifadə edə bilmir: "Ermənistana da münasibətdə bu şərtin irəli sürülməsi mümkündür. Çox güman ki, Ermənistan müharibəyə başlayacağı təqdirdə, "İsgəndər"dən istifadə üçün Rusiyadan icazə almalı olacaq. Fikrimcə, Ermənistan Qarabağda baş verən qısamüddətli atışmalar zamanı bu silahdan istifadə edə bilməz. Ancaq Azərbaycanla Ermənistan arasında genişmiqyaslı müharibə olacağı təqdirdə "İsgəndər"dən istifadə mümkündür".
Felgenhauerin fikrincə, Rusiyanın əsas məqsədi Azərbaycanla Ermənistan arasında balansı qorumaqdan ibarətdir: "Azərbaycan tərəfi etiraz etsə, ona da bu raket kompleksindən almaq təklif olunacaq. O ki qaldı Azərbaycanın hərbi gücünə, bu barədə son vaxtlar çox qeyd olunur. Xüsusilə də aprel hadisələrində Dağlıq Qarabağda baş verən qısamüddətli müharibə Azərbaycan ordusunun gücünü göstərdi. Məlum oldu ki, Azərbaycan ordusu müasir silahlarla təchiz olunub, yüksək döyüş ruhuna malikdir. Ermənistan isə indi aprel müharibəsində Azərbaycanla aralarında müşahidə olunan boşluğu aradan qaldırmağa cəhd edir". Lakin aydındır ki, bu mümkün deyil. Çünki Ermənistanın buna nə iqtisadi gücü, nə də digər potensialı var. Azərbaycan isə hərbi potensialını gücləndirir. Bu arada o da bəlli olub ki, Azərbaycan Belarusdan 300 kilometrlik məsafəni hədəfə alan yeni raket qurğusu alır. Bildirilir ki, 2016-cı ildə istehsal edilən yeni raket qurğusu ilin sonunadək satışa çıxarılacaq. Azərbaycan Müdafiə Nazirliyi raket qurğusunun alınması ilə bağlı şirkətlə danışıqlar aparıb və razılıq əldə edib. Bundan başqa, İsrailin "Elbit Systems" müdafiə müəssisəsi Azərbaycan üçün müdafiə sənayesi obyektləri inşa edir. Xatırladaq ki, Elbit Systems" şirkəti müxtəlif növ silah və sursatın hazırlanması və modernləşməsi ilə məşğul olur. Bura, həmçinin PUA, avionika, radiolokasiya, artilleriya və raket texnikasında hədəflərin yönəldilməsi sistemləri daxildir. Bütün bunlar isə Azərbaycanın Ermənistan qarşısında hərbi üstünlüyünü daha da artırır.
Nahid SALAYEV