Avropa Azərbaycandan nəzərdə tutulandan daha çox həcmdə təbii qaz idxal edə bilər. Bunun əsas səbəbi təkcə Avropanın Rusiyanın qaz asılılığından xilas olmaq niyyəti yox, eyni zamanda, qitə ərazisində istehsal həcminin azalmasıdır. Azərbaycan onun yerləşdiyi Xəzər hövzəsi isə indiki şəraitdə Avropaya qaz ixrac edə biləcək yeganə yeni mənbədir. Belə vəziyyətdə tamamilə gözləniləndir ki, Avropa Azərbaycandan ehtiyaclarını ödəmək üçün daha çox qaz alsın.
Bu arada isə bəlli olub ki, Avropa İttifaqının (Aİ) əsas təbii qaz hasilatçılarından biri olan Hollandiya ehtiyatlarının 80 faizini artıq istifadə edib. Hollandiyanın Statistika İdarəsi bildirir ki, ötən il Hollandiyanın təbii qaz hasilatı 38 faiz azalaraq 52 milyard kubmetrə enib. Bu, 1970-ci ildən bu vaxtadək ən aşağı göstəricidir. "Bloomberg" agentliyi qeyd edir ki, hasilat azalmaqda davam edəcək: "Belə ki, hökumət Avropa İttifaqı ərazisində ən iri qaz yatağı olan "Groningen"də hasilata məhdudiyyət tətbiq edib. Buna səbəb yataqda zəlzələlərin sayının artmasıdır. Zəlzələlərin artmasına səbəb kimi qaz hasilatı göstərilir". Qeyd edək ki, 1959-cu ildən etibarən "Groningen" yatağından 3,85 trilyon kubmetr həcmində təbii qaz hasil olunub. Hollandiyanın Statistika İdarəsi yatağın qalıq ehtiyatlarının həcmini 940 milyard kubmetr həcmində dəyərləndirir.
Ekspertlər hesab edir ki, Hollandiyada qaz hasilatının azalması Avropa İttifaqı üçün vacib siqnaldır. Belə ki, ittifaq ölkələri bu səbəbdən başqa ölkələrdən qaz idxalını artırmağa məcbur olacaq. Burada isə, ilk növbədə, Azərbaycan ön planda gəlir. Çünki Avropa məhz Azərbaycandan qaz idxalı üçün intensiv iş aparır. Elə bu fonda Budapeştdə Avstriya, Bolqarıstan, Macarıstan, Rumıniya və Avropa İttifaqı arasında qaz kəmərinin Rumıniya hissəsinin tikintisi barədə saziş imzalanıb. Məqsəd bu ölkələrin qaz nəqli sistemlərini əlaqələndirməkdir ki, Bolqarıstandan və Rumıniyadan keçməklə Avropanın cənubuna nəql edilən Xəzər qazı Mərkəzi Avropaya çatdırıla bilsin. İqlim və energetika məsələləri üzrə komissar Migel Kanete deyib: "Biz şəbəkə yaradırıq. Bu, ənənəvi böyük qaz kəməri yox, kiçik qaz kəmərləri şəbəkəsi olacaq və cənubdan şərqə və qərbə gələn axınları bölüşdürməyə, beləliklə enerji mənbələrini şaxələndirməyə və qiyməti azaltmağa imkan verəcək". Layihənin maliyyələşdirilməsində Avropa İttifaqı fəal iştirak edir.
Rumıniyanın energetika naziri Viktor Vlad Qriqoresku bu xüsusda bildirib: "Bu qaz kəməri Avropa İttifaqı tərəfindən ümumi marağın təmin edilməsi mexanizmi deyilən üsulla ciddi maliyyə dəstəyi alıb. Avropa İttifaqının sərmayəsi təxminən 180 milyon avroya bərabərdir. Biz isə 220 milyon avro yatıracağıq. Bu, enerji təhlükəsizliyindən əlavə, həm də yeni iş yerləri açmağa imkan verəcək". Xatırladaq ki, bu il iyul ayında Bakıda SOCAR-la Rumıniyanın "Transgaz" şirkəti arasında Qarşılıqlı Anlaşma Memorandumu imzalanıb. Həmin sənədə əsasən, təbii qazın nəqli sahəsində əməkdaşlığın möhkəmləndirilməsi, Azərbaycan və Xəzər dənizi regionundan qaz tədarükü hesabına qaz tranziti və paylanması sahəsində Rumıniyanın potensialından istifadə olunması imkanları nəzərdə tutulur.
Hazırda Avropanın diqqəti əsas etibarilə TANAP və TAP kəmərlərinin mümkün qədər tez inşasına yönəlib. TANAP nəzərdə tutulan vaxtdan daha sürətlə inşa olunur. TAP-a gəlincə, bu xüsusda işlər intensivləşdirilir. Energetika naziri Natiq Əliyev bildirib ki, ümumilikdə "Cənub Qaz Dəhlizi" layihəsi üzrə işlər qrafikə uyğun olaraq irəliləyir: "Mütəmadi olaraq "Cənub Qaz Dəhlizi"nə daxil olan layihələrdə işlərin gedişi ilə bağlı görüşlər keçirirəm və məlumatlar alıram. Layihələrin icrasında heç bir ləngimə, hansısa narahatlıq yoxdur. Bütün işlər öz qaydasında icra olunur. Hesab edirik ki, planlaşdırıldığı kimi, 2020-ci ildə ilk qaz Avropaya çatdırılacaq. Bilavasitə Azərbaycan olaraq iştirak etdiyimiz "Şahdəniz-2", Cənubi Qafqaz Boru Kəmərinin genişləndirilməsi, TANAP-ın tikintisində heç bir problem yoxdur. TAP üzrə Yunanıstanda işlər başlayıb, İtaliyada işlər görülür. Onların hökuməti də bizi inandırır ki, bu ölkələrdə layihənin icrasında heç bir ləngimə olmayacaq. Yunanıstanın Saloniki şəhərində keçirilən təməlqoyma mərasimi zamanı da Yunanıstanın baş naziri Aleksis Tsipras bütün dünyaya hökumətin bu layihəni dəstəklədiyini və onun həyata keçirilməsi üçün var qüvvələrini əsirgəməyəcəklərini bəyan edib".
Nahid SALAYEV