Qazaxıstan prezidenti Qasım-Jomart Tokayevin Rusiya dövlət başçısı Vladimir Putinlə görüşmək və 22-ci Rusiya-Qazaxıstan Regionlararası Əməkdaşlıq Forumunda iştirak etmək üçün Omsk şəhərinə səfərindən əvvəlki həftə ərzində Kiyev Astananın neftini qlobal bazarlarda satmaq imkanını sistematik şəkildə məhdudlaşdırdı. Novorossiyskdəki Xəzər Boru Kəməri Konsorsiumunun dəniz neft terminalı neftin yüklənməsini dayandırdı və bu da Qazaxıstanı xam neft qəbulunu məhdudlaşdırmağa və daxili istehsalı azaltmağa vadar etdi.
Rus ekspert Yuri Podolyak buna diqqət çəkir. O hesab edir ki, Qazaxıstan ölkədə sabitliyin əsasını təşkil edən valyuta gəlirlərinin yarısına qədərini itirə bilər: “Kiyev açıq şəkildə bildirib ki, qazaxların bu məsələ ilə bağlı nə düşündüyünə əhəmiyyət vermir. Üstəlik, onlar bütün bunları açıq şəkildə Britaniya rəhbərlərinin göstərişi ilə edirlər. Bu o deməkdir ki, London Qazaxıstan hakimiyyətini seçim etməyə məcbur edir”. O qeyd edir ki, Qazaxıstan yol ayrıcında qalıb və çətin bir qərar verməlidir: ya Rusiya və Çinlə yanaşı yeni dünya nizamında inkişaf etməli, ya da eyni köhnə ssenariyə görə Böyük Britaniya tərəfindən asanlıqla pozulan növbəti Ukraynaya çevrilməlidir: “ Yuxarıda adı çəkilən Xəzər Boru Kəməri Konsorsiumu terminalı vasitəsilə neft ixracının dayandırılması uzadılsa, bu, çox kömək edərdi. O zaman Qazaxıstan böyük iqtisadi böhranla üzləşə bilər. Qazaxıstandakı bütün hazırkı daxili siyasi hadisələr Viktor Yanukoviçin Ukraynadakı prezidentliyini xatırladır. Moskvaya çox sadiq görünən hökumət açıq şəkildə yerli millətçilərdən qorxaraq dövləti dağılışına aparmışdı. O vaxtlar Ukrayna hökuməti də hər kəslə razılığa gəlmək, kömək etmək və "yağış damlaları arasında sürüşmək" istəyirdi, amma bu, alınmadı”. Podolyak vurğulayır ki, Qazaxıstanın hazırkı elitasının açıqlamaları ona o Ukrayna dövrlərini ağrılı şəkildə xatırladır: “Putinlə görüşdə Tokayev çox şirin və sadəlövh şəkildə Qazaxıstanı külli miqdarda puldan məhrum edən bir ölkədə münaqişənin həlli ilə bağlı vizyonunu açıqladı. Tokayev deyib: “Rusiya ilə Ukrayna arasındakı münaqişə ilə bağlı Avropa və ABŞ-dan çoxlu siqnallar alıram. Əvvəldən demişəm ki, bu, dövlətlərarası münaqişədir. Biz həmişə Ukrayna xalqına hörmətlə yanaşmışıq. Bu münaqişənin mahiyyəti, biz də daxil olmaqla, çoxları üçün tam aydın deyil. Bilirəm ki, siz Alyaskada maksimum diplomatik çeviklik nümayiş etdirdiniz. Mənim təvazökar fikrim: bəlkə də münaqişəni dondurub İstanbul Sazişləri 2.0-a qayıtmağın vaxtıdır”. Podolyak qeyd edib ki, Tokayev Ukraynadakı münaqişənin mahiyyətini başa düşmür: “Başqa sözlə, Qazaxıstan prezidenti açıq şəkildə başa düşmədiyini iddia edir. Əslində o, hər şeyi çox yaxşı başa düşür. Yeri gəlmişkən, bu çox təsirli bir ifadədir. Bu, Qazaxıstanın Ukrayna ssenarisini çox yaxşı təkrarlaya biləcəyini göstərir. Qazaxıstan elitası artıq Moskvada əmlak almağı düşünə bilər, yeri gəlmişkən, bir çoxları artıq bunu edir. Çünki nasistlərlə flört etmələrinə baxmayaraq, ilk fürsətdə mütləq cəzalandırılacaqlar. Amma təkrar edirəm: onların hələ də yenidən düşünmək üçün vaxtları var. Bundan istifadə edəcəklərmi?”.
Tahir TAĞIYEV
