ABŞ-İsrail münasibətlərində yeni gərginlik, yoxsa diplomatik taktika?
ABŞ Prezidenti Donald Trampın İsrailin Baş naziri Benyamin Netanyahu ilə görüşmək istəmədiyi barədə yayılan məlumatlar beynəlxalq siyasi gündəmin əsas mövzularından birinə çevrilib. ABŞ-ın nüfuzlu The Wall Street Journal nəşri yazır ki, Tramp yaxın ətrafında Netanyahu ilə bağlı narazılığını ifadə edib və hətta bəzi hallarda onunla nə danışmaq, nə də görüşmək istədiyini bildirib. Lakin eyni vaxtda İsrail mediası tam əks mənzərə təqdim edir. İsrail mətbuatına görə, Netanyahu artıq Vaşinqtona yola düşüb və onun Trampla görüşü gündəmdədir.
Bu ziddiyyətli məlumatlar ABŞ-İsrail münasibətlərində həqiqətən böhranın yaranıb-yaranmadığı və ya bunun diplomatik gediş olduğu barədə suallar doğurur.
ABŞ mediasının yazdığına görə, narazılığın əsas səbəbi İran məsələsidir. Vaşinqton hesab edir ki, İsrailin son hərbi addımları ABŞ administrasiyasının Tehranla bağlı diplomatik planlarını çətinləşdirə bilər. Tramp administrasiyasında bəzi rəsmilər hesab edirlər ki, hərbi eskalasiyanın davam etməsi regionda vəziyyəti daha da gərginləşdirə və ABŞ-ın vasitəçilik imkanlarını zəiflədə bilər.
İddialara görə, Tramp yaxın çevrəsində Netanyahu ilə münasibətlərdən narazı olduğunu bildirib. Bununla belə, nə Ağ Ev, nə də ABŞ administrasiyası bu məlumatları rəsmi şəkildə təsdiqləyib. Bu isə yayılan xəbərlərin hələlik anonim mənbələrə əsaslandığını göstərir.
ABŞ mətbuatındakı iddiaların fonunda İsrail mediası fərqli məlumat yayır. Məlumata görə, Netanyahu Vaşinqtona səfər edib və onun Trampla görüşü planlaşdırılır.
Səfərin əsas məqsədi İranın nüvə proqramı, ABŞ-la İran arasında mümkün danışıqlar, Qəzzadakı vəziyyət, Livan və Hizbullahla bağlı təhlükəsizlik məsələlərinin müzakirəsidir. Netanyahu səfər öncəsi verdiyi açıqlamada ABŞ prezidenti ilə regiondakı bütün aktual təhlükəsizlik məsələlərini müzakirə edəcəyini bildirib.
Əgər bu görüş baş tutarsa, Trampın Netanyahu ilə görüşdən qəti şəkildə imtina etdiyi barədə yayılan məlumatlar öz təsdiqini tapmayacaq.
ABŞ və İsrail uzun illərdir strateji müttəfiq olsalar da, İran məsələsində hər zaman eyni taktikanı seçməyiblər.
İsrail İranın nüvə proqramını öz milli təhlükəsizliyi üçün birbaşa təhdid hesab edir və zərurət yarandıqda hərbi variantın gündəmdə qalmasını istəyir. ABŞ isə hərbi təzyiqlə yanaşı diplomatik kanalların açıq saxlanılmasına üstünlük verir. Vaşinqton hesab edir ki, regional sabitliyin qorunması üçün danışıq imkanları tam tükənməməlidir.
Məhz bu taktiki fərq son aylarda iki ölkə arasında fikir ayrılıqlarının artmasına səbəb olan əsas amillərdən biri kimi qiymətləndirilir.
Ekspertlərin fikrincə, ABŞ və İsrail arasında müəyyən fikir ayrılıqlarının olması münasibətlərin pozulması demək deyil. Tarix göstərir ki, Vaşinqton və Təl-Əviv müxtəlif administrasiyalar dövründə də İran, Fələstin və Yaxın Şərq siyasəti ilə bağlı fərqli mövqelər nümayiş etdiriblər. Lakin bu fikir ayrılıqları iki ölkənin strateji əməkdaşlığını ciddi şəkildə sarsıtmayıb.
Hazırkı vəziyyətdə də söhbət daha çox diplomatik yanaşma fərqlərindən gedir. ABŞ regional eskalasiyanın qarşısını almağa çalışdığı halda, İsrail təhlükəsizlik risklərini ön plana çıxarır.
Maraqlıdır ki, eyni hadisə ilə bağlı ABŞ və İsrail mediasında tamamilə fərqli məlumatların yayılması informasiya müharibəsinin də tərkib hissəsi kimi qiymətləndirilə bilər. Diplomatik proseslər zamanı tərəflər bəzən media vasitəsilə qarşı tərəfə mesaj verməyə çalışırlar. Bu səbəbdən anonim mənbələrə istinad edilən xəbərlərə ehtiyatla yanaşmaq vacibdir.
Hazırda rəsmi səviyyədə nə Trampın Netanyahu ilə görüşdən imtina etdiyi, nə də planlaşdırılan görüşün ləğv olunduğu təsdiqlənib. Əksinə, İsrail tərəfi görüşün keçirilməsi üçün hazırlıqların davam etdiyini bildirir.
Hazırkı məlumatlar göstərir ki, ABŞ və İsrail arasında İran məsələsinə yanaşmada müəyyən fikir ayrılığı mövcuddur. Lakin bu fikir ayrılığını iki ölkə arasında dərin siyasi böhran kimi qiymətləndirmək üçün hələ kifayət qədər əsas yoxdur. Trampın Netanyahu ilə görüşdən imtina etdiyi barədə xəbərlər hələlik rəsmi təsdiqini tapmayıb, İsrail tərəfi isə əksinə, görüşün baş tutacağını bildirir.
Yaxın günlərdə Vaşinqtonda keçiriləcəyi gözlənilən mümkün görüş bu iddiaların nə dərəcədə doğru olduğunu göstərəcək. Əgər görüş baş tutarsa, bu, tərəflərin fikir ayrılıqlarına baxmayaraq dialoqu davam etdirmək niyyətində olduqlarını nümayiş etdirəcək. Əks halda isə İran məsələsi ətrafında ABŞ-İsrail münasibətlərində yeni mərhələnin başlandığı barədə müzakirələr daha da güclənə bilər.
Akif NƏSİRLİ
