Abutalıb Səmədov: “O 4 sənəd sadəcə olaraq 28 bəndin 4 hissəyə bölünmüş varinatıdır, başlıqlar üzrə bölünüb və bu cür müzakirə etmək qərara alınıb”
Rusiyalı tanınmış politoloq Sergey Markov Vladimir Putinin ABŞ Prezidenti Donald Trampın komandası ilə danışıqlarının nəticələri haqda şərh verib. Markov bildirib ki, amerikalıların gətirdiyi 28 maddəlik planı və daha 4 sənədi müzakirə ediblər. Lakin bu sənədlərin nə olduğu belə açıqlanmayıb.
Bu nə sənədlər ola bilər?
Xatırladaq ki, dekabrın 2-də Rusiya lideri Vladimir Putin Kremldə ABŞ prezidentinin xüsusi nümayəndəsi Stiven Uitkoff və ABŞ prezidenti Donald Trampın kürəkəni, sahibkar Cared Kuşneri qəbul edib. Əsas mövzu Ukraynada nizamlanma olub.
Diplomatik dairələrdə gedən müzakirələrə görə, bu 4 sənəd ABŞ-ın Ukrayna müharibəsindən sonra Rusiya ilə münasibətləri necə quracağı ilə bağlı məsələləri də özündə əks etdirir, yəni bunun içində bəzi sənədlər Ukrayna müharibəsindən sonra Rusiya-ABŞ münasibətlərinin tənzimlənməsi barədədir.
“Rusiya-Amerika münasibətləri ilə bağlı müddəalar da var”
“Alyans” Strateji Araşdırmalar Mərkəzinin sədri, siyasi ekspert Abutalıb Səmədov “Bakı-Xəbər”ə şərhində bildirdi ki, Alyaska görüşü ərəfəsində Rusiya ilə ABŞ arasında sülh sazişinin ən vacib konturları müzakirə olunub və razılaşdırılıb. “Sonradan Alyaskada görüşdən sonra Tramp açıq şəkildə dedi ki, yalnız bir-iki məsələdə aramızda fikir ayrılığı oldu, əksər məsələlərdə razılığa gəldik. Görüşdən sonra Avropa nümayəndələri və Ukrayna prezidenti ilə müzakirələr keçirildi və Rusiyaya qarşı müəyyən sanksiyalar tətbiq olundu, Rusiya-Amerika münasibətlərində müəyyən gərginlik yarandı və həmin dövrdə həm Rusiyanın xarici işlər naziri, həm prezidentin köməkçisi dəfələrlə bəyan etdilər ki, biz Alyaska razılaşmalarına sadiqik. Son günlər 28 bəndlik “Tramp planı” ortaya çıxdı. Aydındır ki, bu təkcə onun planı deyil, Rusiya prezidenti ilə birgə hazırlanmış bir plandır. Çünki orada Rusiyanın istəkləri, demək olar ki, tamamilə nəzərə alınıb. Tramp planı elan edəndən bir qədər sonra Təhlükəsizlik Şurasının iclasında Putin bəyan etdi ki, biz bunu qəbul edirik, ancaq Avropa və Ukrayna təbiidir ki, qəbul edə bilməzdi və etmədi. Avropa ortaya başqa bir plan qoydu, müzakirələr davam etdi, Amerika nümayəndələri Uitkoff və Kuşner Zelenski və onun nümayəndələri ilə danşıqlar apardılar, maksimum təzyiqlər göstərildi və Uitkoff Moskvaya səfərə gəldi. Səfər zamanı heç bir razılığa gəlmək mümkün olmadı. Səbəbi də aydındır. Çünki Uitkoff Ukraynanın da, Avropanın da mövqeyini müzakirəyə çıxardı, təbiidir ki, onları Rusiya qəbul etmədi. 28 bənd eyni zamanda 4 hissəyə bölünmüşdü və ayrı-ayrı istiqamətlər üzrə 4 sənəd ortaya qoyuldu. Təkliflər ərazi və təhlükəsizlik məsələləri, Ukraynaya təhlükəsizlik təminatının verilməsi, Ukraynanın dağıdılmış şəhərlərinin, iqtisadiyyatının, infrastrukturunun bərpası kimi əsas bölmələrə bölünüb. Həmin təkliflər 4 sənəd şəklində Rusiya ilə müzakirəyə çıxarıldı. Konkret hansı istiqamətlər olduğu deyilmədi. Ancaq aydındır ki, orada mütləq ərazi, təhlükəsizlik, Ukraynanın dirçəlməsi məsələsi var və sair. Həmin 4 sənəddən danışan Markov bunu nəzərdə tutur. Əsas məsələ ondan ibarət idi ki, Tramın təklif etdiyi planda nəzərdə tutulan prinsipial məsələlər Rusiyanın istəyi ilə o plana salınmışdı”.
A.Səmədov qeyd etdi ki, birincisi, burada ərazi mübadiləsindən söhbət gedir, Ukrayna Donbasın onun nəzarətində olan hissəsindən çıxmalı və 5 min kvadrat kilometr ərazini Rusiyaya təhvil verməlidir, bunun qarşılığında Rusiya təqribən ona bərabər, yaxud ondan bir qədər az Sumı və Xarkov vilayətlərində işğal etdiyi ərazini Ukraynaya qaytarmalı idi. O hesab edir ki, ərazi mübadiləsinin mahiyyəti ondan ibarət idi, Rusiya nəyin bahasına olursa olsun, Donetskı öz nəzarətinə götürmək istəyirdi. Luqansk, demək olar ki, tamamilə Rusiyanın nəzarətindədir. Rusiyanın digər “güzəşti” ondan ibarətdir ki, Zaporojye və Xersonu inzibati sərhədləri ilə deyil, təmas xətti ilə istəyirdi. Yəni Xersonun 76 faizi, Zaporojyenin 74 faizi Rusiyanın nəzarətindədir. Rusiya bununla kifayətlənməyə razı olduğunu deyirdi. Ukrayanın NATO üzvlüyündən imtina etməsi məsələsi Rusiyanın qırmızı xəttidir. Eyni zamanda Ukraynanın da qırmızı xəttidir. Ukrayna ordusunun sayı plana görə 600 min olmalıdır, Avropa 800 min təklif edir. Ancaq heç kim demir ki, bu 600, yaxud 800 minlik ordunu Ukrayna necə saxlayacaq. Bu çox böyük maliyyə tələb edir. Elə bu səbəbdən Avropa ölkələrinin orduları çox azsaylı ordulardır. Avropada ən böyük ordu Polşaya məxsusdur, onun 300 minlik ordusu var. İndi Ukrayna 600, yaxud 800 min hərbiçini maliyyələşdirə bilərmi? O dağılmış şəhərləri kim bərpa edəcək, xarabazara çevrilmiş şəhərləri kim yenidən quracaq, infrastrukturu kim bərpa edəcək? Bütün bunlar təbiidir ki, Ukraynanın çox böyük problemləridir. Çox təəssüf ki, yerində olmayan rəhbərlik Ukraynanı çıxılmaz vəziyyətə salıb.
Son olaraq ABŞ prezidenti Trampın Ukrayna üzrə nümayəndəsi general Kelloq belə dedi ki, iki prinsipial məsələ qalıb və digərləri demək olar ki, həll olunub. İnandırıcı deyil. Üstəlik deyir ki, onlardan biri Zaporojets Atom Elektrik Stansiyası ilə bağlıdır, digəri ərazi məsələləridir. Yəni Donbasın bütünlüklə Rusiyaya verilməsi. Yəni belə çıxır ki, NATO üzvlüyü məsələsində razılaşma əldə olunub. Ordunun sayı, təhlükəsizlik məsələlərilə bağlı razılaşma artıq əldə olunub, yalnız Zaporojets Atom Elektrik Stansiyası, bir də ərazi məsələsi qalıb. İnandırıcı deyil. Əgər razılaşma da əldə olunubsa, bu, Ukraynanın istədiyi kimi ola bilməz. Demək burada Ukrayna güzəştə məcbur edilib. Zaporojets Atom Elektrik Stansiyası haqqında məsələ Trampın planında açıq şəkildə göstərilib. Stansiyanın istehsal etdiyi elektrik enerjisinin yarısı Rusiyaya, yarısı Ukraynaya verilməlidir. Bu da, hesab edirəm ki, Rusiya üçün elə ciddi problem olmamalıdır. Ancaq digər məsələlər yəqin ki, uzun müddət müzakirə olunacaq. Markovun dediyi o 4 sənəd sadəcə olaraq 28 bəndin 4 hissəyə bölünmüş varinatıdır, başlıqlar üzrə bölünüb və bu cür müzakirə etmək qərara alınıb. Həmin 28 bəndlik sənəddə Rusiya-Amerika münasibətləri ilə bağlı müddəlar da var. Arktikada əməkdaşlıq, bütövlükdə iqtisadi sahədə əməkdaşlıq və digər məsələlər həmin Tramp planında nəzərdə tutulub”-deyə A.Səmədov qeyd etdi.
İradə SARIYEVA
