Roma Papası XIV Levin mövqeyi ondan ibarətdir ki, o, Fələstin-İsrail münaqişəsinin yeganə həll yolunu Fələstin dövlətinin yaradılması və tanınmasında görür. Bu açıqlamanı Papa 30 noyabrda Türkiyədən Livana uçarkən verib.
Papa bildirib ki, Vatikan həm İsraillə dostluq edir, həm də tərəflər arasında ədalətli həll üçün vasitəçi rolunu oynamağa çalışır. XIV Levin 27 noyabrdan başlayan Türkiyə və daha sonra 2 dekabra qədər davam edən Livan səfəri onun may ayında seçilməsindən sonra ilk xarici səfəridir.
Vatikan 2015-ci ildə Fələstini dövlət olaraq rəsmi tanıyıb. Əslində isə 2013-cü ildə Fələstinə BMT-də müşahidəçi dövlət statusu veriləndə bu tanınma faktiki olaraq baş vermişdi. İsrail isə bu qərarın sülh prosesinə töhfə verməyəcəyini bildirib. Roma Papasının bu bəyanatı cəsarətli addım kimi qiymətləndirilir və dini liderə layiq, gözlənilən bir mövqedir. Bəs perspektiv nəticələr nədən ibarət ola bilər?
Roma Papası XIV Levin Fələstin dövlətinin yaradılmasını yeganə çıxış yolu kimi göstərməsi həm simvolik, həm də praktiki baxımdan əhəmiyyətli addımdır. Onun bu mövqeyi təkcə dini lider kimi deyil, həm də beynəlxalq etika və humanitar dəyərlər baxımından diqqət çəkir. Papa uçuş zamanı verdiyi açıqlamada Vatikanın həm İsraillə dostluğunu, həm də tərəflər arasında ədalətli həllə nail olmaq üçün vasitəçilik rolunu qorumağa çalışdığını bildirib. Bu, bir tərəfə qarşı mövqe tutmaq deyil, əksinə, gərginlik və zorakılığın davam etdiyi şəraitdə dialoqun açıq qalmasına çağırışdır.
2015-ci ildə Vatikanın Fələstini dövlət kimi tanıması siyasi mesaj idi. XIV Levin son bəyanatı isə bu xəttin daha açıq şəkildə davam etdirildiyini göstərir. O, papa seçildikdən sonra ilk dəfə məhz Türkiyə və Livan kimi bölgə ilə birbaşa bağlı ölkələri ziyarət edərək Qərbin diplomatik gündəmini Yaxın Şərq böhranına yönəltmək niyyətini nümayiş etdirdi. Bu səfər həm də yeni Papa dövründə sülh və ədalət mövzularının yenidən prioritetə çevrildiyini göstərir.
Papa Levin açıqlamaları iki dövlətli həllə dair beynəlxalq dəstəyi gücləndirə və münaqişənin daha geniş geosiyasi kontekstdə yenidən müzakirə olunmasına təkan verə bilər. Belə bir dini liderin mövqeyi çox zaman siyasi müstəvidə də rezonans yaradır və tərəflər üzərində humanitar təzyiqi artırır. Bu cür mesajlar həm Avropa İttifaqı, həm də bir çox ərəb ölkələri üçün diplomatik fəaliyyətin istiqamətini müəyyənləşdirə bilər.
Lakin bu addımın dərhal real nəticələr doğuracağı gözlənilmir. İsrailin rəsmi mövqeyi iki dövlətli həlli hazırda qəbul etmir və bu, Vatikanın çağırışlarına baxmayaraq siyasi gedişatı qısa müddətdə dəyişməyə imkan vermir. Bölgədə davam edən müharibə, humanitar böhran, qarşılıqlı inamsızlıq və hər iki tərəfdə radikallaşma kimi amillər prosesi daha da çətinləşdirir. Siyasi sabitlik olmadan dövlət quruculuğu istiqamətində addımlar atmaq mümkün deyil.
Regionda ABŞ, Avropa ölkələri, İran, Türkiyə və ərəb dövlətlərinin fərqli maraqları olduğu üçün vahid diplomatik xəttin formalaşması zaman tələb edir. Bu mənzərədə Papa Levin bəyanatı daha çox etik və humanitar istiqaməti gücləndirən addım kimi çıxış edir və münaqişənin yalnız hərbi və siyasi deyil, həm də mənəvi aspektinin olduğunu xatırladır.
Ümumilikdə, Papa XIV Levin mövqeyi sülh prosesinin yenidən gündəmə gəlməsi üçün vacib impuls hesab edilə bilər. Bu, dərhal dəyişiklik yaratmasa da, beynəlxalq ictimaiyyətin diqqətini iki dövlətli həllə yönəldir və tərəfləri dialoqa çağıran mənəvi-siyasi çərçivə formalaşdırır. Əgər bölgədəki güclər bu çağırışı dəstəkləsə, gələcəkdə daha geniş diplomatik təşəbbüslərin yaranması mümkündür. Bu mövqe həm də münaqişənin humanitar tərəfinin unudulmaması üçün mühüm bir xatırlatma rolunu oynayır.
Akif NƏSİRLİ
