26 ildir Türkiyədə həbsdə olan Abdullah Öcalan ölkədə sülhün qurulmasında özünə vacib rol cızır. Ankara isə onun qadağan olunmuş Kürdüstan Fəhlə Partiyasının (PKK) 40 ildir davam edən qiyamına son verməyə çalışır. Mayda PKK tərksilah olacağını, özünü buraxacağını elan edib. İyulda qruplaşma simvolik olaraq silahları yandırıb.
“Reuters” yazır ki, sülh prosesinin tamamlanmasına hələ var, Öcalanın PKK üzərində nüfuzu isə onun iştirakını qaçılmaz edir. Amma sülh prosesinin tamamlanması da asan deyil, hökumət, Öcalan və İraqın Qəndil dağlarındakı PKK rəhbərliyi arasında incə balanslaşdırma tələb edir. Hələ Suriyanın şimalında Öcalana bağlı qüvvələr də var. Elə bu fonda məlumatlara əsasən, Abdulla Öcalan Ankaranın Suriyadakı kürd qüvvələrini silahlarını yerə qoymağa çağırmaq tələbini yerinə yetirməkdən imtina edib. PKK qurucusu Ankaranın tələblərinə asanlıqla boyun əymək istəmir. “Al-Monitor” nəşrinin mənbələri bildirib ki, Öcalan daha əvvəl PKK-nın “özəyini” dağıtmaq üçün razılaşdığı Türkiyə rəhbərliyinə növbəti güzəştlərdən imtina edir. Ankara qruplaşmanın qurucusunun Suriyanın şərqində fəaliyyət göstərən kürd qüvvələrini silahlarını yerə qoymağa və Dəməşqə inteqrasiya etməyə çağırmasında israr edir, lakin PKK lideri siyasi statusunu genişləndirmək və danışıqları ictimai arenaya daşımağa çalışır. Danışıqların son raundu ilə tanış olan mənbə “Al-Monitor”a deyib: “Öcalan Suriyanın onun ən güclü kartı olduğunu bilir və Türkiyə hökumətini stədiyi səmtə yönəltməyə çalışaraq, Suriya kartını oynamağa tələsmir”. Bir daha qeyd edək ki, bu günlərdə Türkiyə Böyük Millət Məclisinin üzvlərindən ibarət qarışıq nümayəndə heyəti 1999-cu ildən İmralı adasında həbsdə olan 76 yaşlı PKK "ideoloqunu "ziyarət edib. Buraya kürd tərəfdarı olan Xalq Bərabərliyi və Demokratiya Partiyasının (DEM) üzvləri, Ədalət və İnkişa Pertiyasının tımsilçiləri, İnfaq Partiyasının üzvləri də daxil olub. (AKP). Türkiyə parlamenti görüşdən sonra bildrib: “Görüş sosial inteqrasiya, qardaşlığın gücləndirilməsi, terrorla mübarizənin regional nöqteyi-nəzərdən irəliləyişi baxımından müsbət nəticələr verdi”. Beş saat davam edən görüşün əsas mövzusu Suriyadakı kürd qüvvələrinin gələcəyi olub. Ankaranın razılığından sonra Öcalan bu il PKK-nın dağılması üçün ümumi çağırış etdi. Qurum may ayında qurucusunun tələblərini yerinə yetirərək silahı yerə qoyub, rəhbərinin yeni reallıqların Türkiyə dövlətinə qarşı silahlı mübarizədən və siyasi legitimlikdən imtinanı tələb etməsi ilə bağlı bəyanatları ilə razılaşıb. Keçən ay PKK döyüş aktivlərini Türkiyədən çıxardığını və qruplaşmanın ənənəvi təsir dairəsinə - Şimali İraqa köçürüldüyünü elan etdi.
Türkiyə Suriya Ərəb Respublikasının şərqində de-fakto muxtariyyət altında fəaliyyət göstərən Suriya Demokratik Qüvvələrinin hərbi ittifaqını da PKK-nın qolu hesab edir. Türkiyə rəsmiləri bəyan edir ki, Suriya Demokratik Qüvvələrinin Suriyanın şərqində muxtar idarəçilik modeli, strategiyası və quruculuq prinsipləri Öcalanın qoyduğu təmələ əsaslanır. Bundan başqa, Ankara Suriya Demokratik Qüvvələrinin hərbi qanadının lideri Məzlum Abdinin şəxsən PKK qurucusundan təhsil aldığını diqqətə çatdırırlar. Son on il ərzində Türkiyə Suriyada Suriya Demokratik Qüvvələrinə qarşı bir sıra quru əməliyyatları keçirərək, bu ərazilərdə bufer zona yaradıb. Öz növbəsində Suriya Demokratik Qüvvələrinin komandanlığı Türkiyə ilə PKK arasında sülh prosesinin onlara aidiyyəti olmadığını açıq şəkildə bildirib. Bu yaxınlarda İraq Kürdüstanında təhlükəsizlik forumunda çıxış edərkən Suriya Demokratik Qüvvələrinin rəhbəri bildirib: "Qonşumuz Türkiyədən xahiş edirik ki, bizim hərbi, inzibati və təhlükəsizlik strukturlarımıza təhlükə kimi baxmasın, çünki onlar sülh və təhlükəsizlik institutlarıdır". “Al-Monitor”un məlumatına görə, tezliklə Böyük Millət Məclisinə daha əvvəl PKK ilə əlaqədə ittiham olunan yüzlərlə məhbus üçün amnistiyaya yol açacağı gözlənilən qanunlar paketi təqdim olunacaq. Bu qanun layihəsinin kürd komandirlərin son nəticədə Öcalan üçün amnistiyaya səbəb olacağına ümid etdikləri danışıqların bir hissəsi olduğuna inanılır. “Al-Monitor”un mənbələrinə görə, ola bilsin ki, azadlığa buraxılma ümidi PKK qurucusunu Türkiyənin qaydaları ilə oynamağa və Suriya Demokratik Qüvvələrini tərksilah olmağa və Suriyanın keçid hökuməti ilə inteqrasiya etməyə çağırmağa vadar edəcək. Bu arada isə Suriyanın keçmiş prezidenti Bəşər Əsədin səsləndiyi Ələvi icmasının nümayəndələri müvəqqəti hökumətə qarşı kütləvi etiraz aksiyaları üçün ölkənin sahilyanı rayonlarına gediblər. Etirazlara sünni bədəvilər tərəfindən Homsun ələvi məhəllələrində baş verən iğtişaşlar səbəb olub. Sünni bədəvilər Homsda evli cütlüyün qətlində Ələvi icmasını günahlandırıblar. Təhlükəsizlik rəsmilərinin sözlərinə görə, onlar Əsəd tərəfdarlarının təxribat xarakterli hərəkətlərini dayandırmağa cəhd ediblər. Bənzər bir ssenari bu yazda hökumətə sadiq qruplar tərəfindən Ələvilərin yaşadığı ərazilərdə də də yaşanıb. Hər halda görünən odur ki, Suriyada vəziyyət mürəkkəb olaraq qalır.
Tahir TAĞIYEV
