Xalid Kərimli: “Birgə razılaşma hərənin bir qiymət təyin etməsinə və daşımanın bahalaşmasına imkan vermir”
Azərbaycan, İran və Rusiya arasında üçtərəfli anlaşma memorandumu imzalanıb. Memorandumun imzalanması üçtərəfli əməkdaşlığın uzunmüddətli inkişafında və "Şimal–Cənub" marşrutunun qərb istiqamətinin effektivliyinin artırılmasında mühüm addım olacaq.
Sənəd tarif yanaşmalarının uzlaşdırılmasını, vahid kompleks tarifin formalaşdırılmasını, blok-qatarların buraxılmasını və daşımalar üzrə prosedurların təkmilləşdirilməsini nəzərdə tutur. Bu mexanizmlərin həyata keçirilməsi Rusiya, Azərbaycan və İran arasında daha proqnozlaşdırıla bilən, sürətli və iqtisadi cəhətdən səmərəli logistika zəncirinin qurulmasına imkan verməlidir.
Maraqlıdır, bəs ekspertlərin sözügedən anlaşma ilə bağlı gözləntiləri nədən ibarətdir? Anlaşmada əksini tapan məqamlar praktiki olaraq nə vəd edir? Bu, dəhliz üzərindən daha çox daşımaların həyata keçirilməsinə necə təsir edəcək?
“Bütün məsələlər həllini tapsa, “Şimal-Cənub” nəqliyyat dəhlizi effektiv fəaliyyət göstərəcək”
Sözügedən məsələni “Bakı-Xəbər”ə şərh edən iqtisadçı-ekspert Xalid Kərimli buna birmənalı yanaşmadı: “Əvvəla, tərəflər arasında memorandum imzalanıb. Bu hələ razılaşma deyil. Ona görə ki, memorandum son və yekun razılaşma deyil. Digər tərəfdən, proses tam baş tutsa, bu nə deməkdir? Sözügedən ölkələr “Şimal-Cənub” dəhlizini formalaşdırmaq istəyir. Bu dəhlizin qərb qolu da Azərbaycandan keçir. Burada nüans ondan ibarətdir ki, üç ölkə arasında ümumi razılaşma olmasa, daşıyıcı gərək hər operatorla ayrıca razılaşsın. Yəni İranda dəmir yolları qurumu ilə bir razılaşsın, gəlsin Azərbaycanda müvafiq qurumla ayrıca razılaşsın və s. Bu da həm prosedurları mürəkkəbləşdirir, həm də daşımaların qiymətini artırır. Çünki hər bir ölkənin özünün tarifi və qiyməti var. Həm də belə sistem prosesi ləngidə bilər. Ona görə də üç ölkə bir araya gələrək belə bir prosesə start verir. Yəni üç ölkə arasında bir qiymət olsun və nəqliyyat orqanları vahid tarif müəyyən etsinlər. Həm də pulu öz aralarında bölüşdürsünlər. O baxımdan memorandum işin rahatlaşdırılması və bir dəhliz kimi “Şimal-Cənub” nəqliyyat dəhlizinin rəqabət qabiliyyətinin artırılmasına imkan verən məsələdir. Çünki nəqliyyat yolları ilə bağlı çoxlu alternativ marşrutlar var. Ona görə dövlətlər çalışırlar ki, bu cür sadələşmiş mexanizmlərlə işi sürətləndirsinlər. Bu zaman həm də daşıyıcının işi rahatlaşır və bir qurumla kontakta keçir. Sonra qurumlar öz aralarında ödənişləri edirlər. Digər tərəfdən, birgə razılaşma hərənin bir qiymət təyin etməsinə və daşımanın bahalaşmasına imkan vermir. Tərəflər arasında bir ümumi pay bölgüsü olur. “Şimal-Cənub” dəhlizi ilə bağlı təkcə tarif problemi yoxdur, digər problemlər də var. Rəşt-Astara dəmir yolu hələ tikilməyib. Bir sözlə, Bəndər Abbasdan Sankt-Peterburqa qədər birbaşa dəmir yolu yoxdur. Bunun tamamlanması üçün Rəşt-Astara dəmir yolu çəkilməlidir. O üzdən, bütün məsələlər həllini tapsa, “Şimal-Cənub” nəqliyyat dəhlizi effektiv fəaliyyət göstərəcək. Nəticədə bunun ölkəmizə xeyri çox olacaq”.
Vidadi ORDAHALLI
