Eyyub Hüseynov: “Avropa ölkələrində ayrıca bir türk dönəri brendinin yaradılmasının qarşısının alınması siyasi məsələ ola bilər”
Avropa ölkələrində qardaş Türkiyəyə qarşı qərəzli münasibət özünü bəzi məsələlərə yanaşmada daha açıq şəkildə göstərir. Avropa İttifaqı ölkələrinin türk dönərinə “stop” qoyması bunun nümunələrindən biridir. BBC-nin rus xidməti yazır ki, Türkiyə Avropa İttifaqı ölkələrində dönər kababının hazırlanması üçün ciddi standartların tətbiqi təşəbbüsündən imtina edib.
Bildirilir ki, 2022-ci ildə Türkiyə dönər kababına "Ənənəvi İxtisas Zəmanətli" statusunun verilməsi üçün Avropa Komissiyasına ərizə təqdim edib ki, bu da onun hazırlanması üçün ciddi qaydalar tələb edir, bu olmadan onun Aİ-də satışı qadağan olunacaq.
Ərizə təsdiq edilsəydi, icazə verilən inqrediyentlərin çeşidi ciddi şəkildə məhdudlaşdırılacaqdı. Alman kabab sənayesi xüsusilə təsirlənə bilərdi. İddia olunur ki, Almaniyada küçə dönəri illər ərzində guya türk mənşəyindən əhəmiyyətli dərəcədə ayrılıb.Türkiyə rəsmiləri dönərin türk miqrasiyası ilə bütün Avropaya yayılmış milli yemək hesab edilməli olduğunu qeyd edirlər. Bununla belə, alman rəsmiləri iddia edirdilər ki, onların kabab variantı artıq milli mətbəxin bir hissəsinə çevrilib. Türkiyə Beynəlxalq Dönər Federasiyasının (Udofed) məlumatına görə, ətin şaquli fırlanan, dönən alət üzərində bişirilməsi ənənəsi 16-cı əsrə gedib çıxır və “dönər” sözünün özü də bu üsulla birbaşa bağlıdır. Türkiyəyə görə, ənənəvi kabab 16 aydan yuxarı malın əti, altı aydan kiçik olmayan qoyun və ya toyuğun bud və döş ətindən hazırlanmalıdır. Ətin qalınlığı 3 ilə 5 mm arasında olmalıdır və istifadə olunan bıçağın növü, həmçinin marinadlar tənzimlənməlidir. Kababın alman versiyası tez-tez dana əti ilə hazırlanır, qırmızı kələm, turşu və qırmızı soğan kimi tərəvəzlərlə yastı çörəkdə verilir. Souslar da əlavə olunur. Türkiyə tərəfi, Almaniya hökuməti də daxil olmaqla, sərt reaksiyaya səbəb olan müraciəti alman dönər sənayesinin nümayəndələri ilə müzakirə etməyə başlayıb.
Almaniyanın Ərzaq və Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi ötən il BBC-yə Türkiyənin təşəbbüsünə təəccübləndiyini bildirmişdi. Almaniyanın keçmiş kənd təsərrüfatı naziri, türk əsilli siyasətçi Cem Özdemir bəyan edib ki, ölkəsində dönərin necə yeyiləcəyinə hər kəs özü qərar verir, Ankaranın müdaxiləsinə ehtiyac yoxdur. O, “dönər Almaniyaya məxsusdur” deyə israr edib. Təkcə Almaniyada 1,5 milyondan çox Türkiyə vətəndaşı və az qala bir o qədər də türk əsilli insan yaşayır.
Avropada kabab satışından illik dövriyyə təxminən 3,5 milyard avro təşkil edir ki, bunun da 2,4 milyard avrosu Almaniyadan gəlir.
Avropada Türk Dönər İstehsalçıları Assosiasiyasının (ATDİD) məlumatına görə, sənayedə gündə təxminən 400 ton kabab istehsal edən təxminən 60.000 işçi çalışır.
Təqdim edildiyi vaxtdan Brüssel Türkiyənin müraciətinə Almaniya Federal Ərzaq və Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi də daxil olmaqla 11 etiraz edib.
Sentyabrın ortalarında Avropa Komissiyası bu etirazları əsaslı hesab edib və qaydalara uyğun olaraq, kompromis tapmaq üçün tərəflərə altı ay vaxt verib.
BBC kompromis tapmaq cəhdinin alınmadığını yazır. Sentyabrın 23-də Türkiyə Federasiyası Avropa Komissiyasına müraciətini geri götürdüyünü bildirib.
AB sözçüsü BBC Türk Xidmətinə bildirib ki, ərizə ilə bağlı qərar nə olursa olsun mənfi olacaq.
Avropa Türkiyənin dönər təşəbbüsünü qəbul etməyib. Halbuki, Türkiyənin dönəri çox dadlıdır və dünyada bir brend kimi tanınır, keyfiyyəti də həmişə yüksək qiymətləndirilib. Təbii ki, Türkiyənin dönər müraciətinə yanaşmada Aİ dövlətlərinin qərəzli siyasi yanaşmaları özünü göstərir.
Avropanın türk dönərinə "stop" qoymasının arxasında nə dayana bilər, burda siyasi motiv özünü necə göstərir?
Azad İstehlakçılar Birliyinin rəhbəri Eyyub Hüseynov “Bakı-Xəbər”ə bildirdi ki, bəzi Avropa ölkələrində, o cümlədən də İsveçrədə dönər yeyib, orda dönər ayaüstü yemək kimi yox, oturaq yemək kimi təqdim olunur. O vurğuladı ki, digər Avropa ölkələrində isə çox nadir hallarda dönərə rast gəlinir. “Əlbəttə, istehlakçı hüquqlarını qoruyan bir təşkilatın sədri kimi mən dönərin oturaq verilməsinin tərəfdarıyam. Türklər tərəfindən dönərdə istifadə olunan ətin daha yaxşı heyvan əti olduğu dəstəklənə bilməz. Nə qədər cavan heyvan ətindən istifadə olunsa bir o qədər yaxşıdır. Əlbəttə, türk dönərinin Avropada, o cümlədən Almaniyada qəbul olunmamasında siyasi motivlər də ola bilər. Onsuz da Almaniyada və başqa Avropa ölkələrində dönər bişirilir. Əslində o ölkələrdə bişirilən dönər də türk dönəridir. Özüm müşahidə etmişəm. Əlbəttə, Avropa ölkələrində ayrıca bir türk dönəri brendinin yaradılmasının qarşısının alınması bir siyasi məsələ ola bilər”-deyə E.Hüseynov qeyd etdi.
E.Hüseynov onu da bildirdi ki, dönərin hazırlanmasında istifadə olunan bütün məhsullar hamısı təzə olmalıdır, mayonez və sair səhərə qədər saxlanıla bilməz.
Əli TURABOV
