Xaqani Cəfərli: "Əgər Nikol Paşinyan kilsənin və Katolikosun cəmiyyət üzərində təsirini azalda bilsə, bu, ermənilərin tarixində yeni mərhələnin başlanğacı ola bilər"
Ermənistanın Baş naziri Nikol Paşinyan sentyabrın 20-də xalqa müraciətində bildirib ki, Katolikosluğun toplantısı Eçmiədzində (Erməni Apostol Kilsəsinin dini mərkəzi) bu ilin sentyabr və ya oktyabr aylarında keçirilə bilər.
Paşinyan vurğulayıb ki, kilsə siyasi proseslərə yuxarıdan təsir etməməlidir. Onun sözlərinə görə, kilsənin əsas vəzifəsi dini missiyasını qorumaqdır.
“Mən istəyirəm ki, kilsə heç kimə deyil, yalnız İsa Məsihə itaət etsin”, – deyə Baş nazir qeyd edib.
Nikol Paşinyanın çıxışı və vurğuları Ermənistanda kilsə-dövlət münasibətləri baxımından bir neçə mühüm məna daşıyır.
Birincisi, Paşinyan açıq şəkildə bildirib ki, kilsə siyasi qərarlara və dövlət idarəçiliyinə birbaşa təsir göstərməməlidir. Bu, Ermənistanda dövlət və kilsə arasındakı sərhədin aydın olmasını vurğulayır. Tarixi kontekstdə isə, Ermənistan Apostol Kilsəsi tez-tez siyasi məsələlərdə rol oynayıb və bu bəzi hallarda mübahisələrə səbəb olub.
Dugər tərəfdən, baş nazirin sözlərinə görə, kilsənin əsas vəzifəsi dini missiyasını qorumaq, xalqı İsa Məsihə itaət etməyə yönləndirməkdir. Bu, həm də kilsənin ideoloji və mənəvi rolunu siyasi manipulyasiyadan ayırmaq deməkdir.
Paşinyan həm də mesaj verir ki, onun hökuməti dini institutları manipulyasiya etməyə və ya onlardan siyasi dəstək almağa çalışmır. Bu, həm də kilsə rəhbərliyi üçün bir “xəbərdarlıq” kimi qəbul edilə bilər - dini liderlər yalnız dini missiyasına sadiq qalmalıdır.
Hazırda Ermənistanda kilsə hələ də güclü təsirə malikdir, xüsusilə kənd yerlərində və yaşlı nəsil arasında. Paşinyan bunu vurğulayaraq, modern, sekulyar dövlət idarəçiliyi prinsipini gücləndirməyə çalışır.
Qısaca desək, bu çıxış dövlətin kilsədən müstəqil olmasını təmin etmək və kilsəni yalnız dini missiyaya yönəltmək niyyətini göstərir.
Bununla Paşinyan artıq ipucu vermirmi ki, yeni konstitusiyada kilsə haqda maddə dəyişəcək?
Baki-xeber.com nəşrinə məsələ ilə bağlı açıqlamasında politoloq Xaqani Cəfərli bildirdi ki, Böyük Fransa İnqilabı kökləri qədim Misirə və qədim Yunanıstana gedib çıxan dinin dövlət üzərindəki hökmranlığına sarsıdıcı zərbə vurmaq baxımından bəşəriyyətin tarixində ən böyük hadisə hesab olunsa da, bu hadisə bütün çoğrafiyalarda eyni təsiri göstərməyib: "Şərqin bir çox dövlətlərində din dövlət üzərində öz hökmranlığını saxlayır. Eyni zamanda əksər cəmiyyətlərdə dini təsisatların böyük təsir gücü var. Ermənistanın problemi həm də ondan ibarətdir ki, yüz illər boyu dövlətçilikdən məhrum olan ermənilər kilsənin ətrafında birləşiblər. Buna görə də kilsə erməni cəmiyyətində üstün təsisata çevrilib. Ermənilərin dini topluluq olaraq yaranması haqqında da fikirlər var. Buna görə Erməni Apostol Kilsəsi ermənilərin nəzərində dövlətdən öncə gəlir.
Əgər Nikol Paşinyan kilsənin və Katolikosun cəmiyyət üzərində təsirini azalda bilsə, bu, ermənilərin tarixində yeni mərhələnin başlanğacı ola bilər. Qənaətimcə, hazırkı vəziyyət bunun üçün əlverişlidir. Eyni zamanda, Rusiyanın bütün vasitələrlə buna mane olacağını düşünürəm. Bu bir tərəfdən Rusiyanın əsas təsir vasitələrindən ən önəmlisinin zərərsizləşdirilməsi, digər tərəfdən də Rusiyanın təbliğ etməyə çalışdığı dini təbliğata böyük zərbə olar. Ona görə də bu prosesin çox çətin olacağını düşünürəm. Ancaq Paşinyan bunu edə bilsə, bu çox böyük hadisə olar".
Akif NƏSİRLİ
