Məlumdir ki, İkinci Qarabağ müharibəsindən sonra Hindistan da Ermənistanı dəstəkləməkdə davam edir. Düşmən ölkəni silahlandıran Hindistan Ermənistanla birlikdə digər addımlar da atır. Bu günlərdə isə Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatına (ŞƏT) Azərbaycanın üzvlüyü Hindistan tərəfindən bloklandı.
O da maraqlıdır ki, Hindistan Çinlə böyük problemlərinin olmasına baxmayaraq, nümayişkaranə şəkildə bəzi hərəkətlər edir. Çin, Rusiya və Hindistan üçlüyünün birlikdə olmasını protokollarda, yəni rəsmi tədbirlərdə görmək olur. ŞƏT-in zirvə toplantısında Hindistanın baş naziri Narendra Modi bunu nümayiş etdirirdi. Modinin Rusiya prezidenti Vladimir Putinin əlindən tutub Çin rəhbəri Si Cinpinin yanına getməsi diqqətdən yayınmadı. Bütün bunlar ABŞ-da da diqqətlə izlənilir.
Maraqlıdır ki, indi ABŞ siyasətçiləri və prezident Donald Trampa yaxın rəsmilər Hindistanı və bu ölkənin baş naziri Narendra Modini Rusiyadan neft aldıqlarına görə tənqid edərkən getdikcə daha sərt ifadələrdən istifadə edirlər. Trampın ən yaxın məsləhətçilərindən biri olan Peter Navarro Rusiya-Ukrayna münaqişəsinin “Modi müharibəsi”nə çevrildiyini, Dehlinin isə “Kreml üçün start meydançasına” çevrildiyini bildirib. ABŞ dövlət katibi Marko Rubio və ticarət nümayəndəsi Ceymson Qrer Hindistanın güzəştə getməyə və Amerika mallarına rüsumları azaltmağa hazır olduğunu qeyd edərək Trampın mövqeyini yumşaltmağa çalışsalar da əks mənzərə ilə üzləşiblər. Tramp Hindistanın ilk növbədə Rusiyadan neft idxalını azaltmalı olduğunu vurğulayaraq bu ölkə ilə yeni ticarət sazişini təsdiqləməkdən imtina edib. Onun sözlərinə görə, Hindistan Rusiyadan çoxlu neft və silah alır, ABŞ-dan alış isə çox azdır. Vaşinqtonda Hindistanın tənqidçiləri hətta hindular üçün kasta kimi həssas bir məsələyə də müdaxilə etməkdən çəkinməyiblər. “The Washington Post”un yazdığına görə, , Peter Navarro bildirib ki, hind brahmanları Rusiya ilə ticarətdən qazanc əldə edirlər: “Hindistan, deyirlər, tariflərin maharacasıdır”. Amma Ağ Evin mətbuat katibinin müavini Anna Kelli deyib ki, Tramp və Modi arasındakı münasibətlər qarşılıqlı hörmətə əsaslanır: “ABŞ və Hindistan komandaları strateji tərəfdaşlıq spektrində bir-biri ilə müntəzəm əlaqə saxlayırlar”. Lakin Dövlət Departamentinin mətbuat xidməti ABŞ-la münasibətlərin normallaşdırılması yükünü Hindistanın üzərinə atıb: “Hindistan ABŞ-ın narahatlığını aradan qaldırmaq üçün daha çox şey etməlidir”. Bunlar boş sözlər deyil. Tramp avqust ayında Hindistandan idxal olunan mallara rüsumları 50%-ə qaldırıb. Nəticədə Hindistan firmaları itkilərə məruz qalır. Bu hal və Navarronun dedikləri hindliləri qəzəbləndirib. Hindistan rəsmiləri bunun anti-Amerika əhval-ruhiyyəsinin artmasına səbəb olacağı barədə xəbərdarlıq edirlər. Hindistanın milli təhlükəsizlik üzrə keçmiş baş nazirinin müavini Pankaj Sarang deyir: “Qərar verənlərimiz ABŞ-ın bu cür davranışına öyrəşməyib. Bunun üçün yüksək qiymət ödənəcək”. Bunlar fonunda illərdir Trampla yaxın münasibətlər quran Modi indi ABŞ-ın geosiyasi rəqibləri - Çin və Rusiya ilə əlaqələri gücləndirməyə başlayıb. O, ŞƏT sammitində Çin sədri Si Cinpinlə səmimi ünsiyyətdə olub, Rusiya prezidenti Vladimir Putinlə qucaqlaşıb.Hindistan Xarici İşlər Nazirliyi Modinin Çində Si Cinpin ilə söhbətinə istinad edərək, Dehli və Pekinin rəqib deyil, iqtisadi inkişafda tərəfdaş olduğunu vurğulayıb. Bu, Hindistanın ilk növbədə ABŞ-a mesajı hesab edilir. Ölkə daxilində isə Modi özünü xarici təzyiqlərə boyun əyməyən lider kimi göstərməyə çalışır. Trump tarifləri qaldırdıqdan sonra Modi fermerlərin, südçülərin və balıqçıların maraqlarını ABŞ üçün qurban verməyəcəyini söyləyib. Indi Hindistanda belə iddialar da səslənir ki, Vaşinqton və Dehli arasında münasibətlərin kəskinləşməsinə Trampın Nobel mükafatı laureatı almaq ambisiyaları üzərində məharətlə oynayan Pakistan “kömək edib”. May ayında Hindistan və Pakistan dörd gün ərzində raket zərbələri, pilotsuz uçuş aparatları və bombardmançı reydlər mübadiləsi aparıb. Ağ Ev atəşkəs üçün dövriyyəyə girib. İslamabad bunu təsdiqləyib. Amma Dehli Trampın vasitəçilik versiyasını inkar edib. Dehli qeyd edib ki, heç bir vasitəçilik olmayıb, hərbi əməliyyatların dayandırılması iki ölkənin ordu komandirləri arasında birbaşa razılaşmanın nəticəsi olub. Hindistan rəhbərliyi Ağ Evin bu münaqişədə sülhməramlı roluna dair iddialarını Hindistana qarşı daha bir hörmətsizlik əlaməti kimi qəbul edib. Hindistan Xarici İşlər Nazirliyi Vaşinqtonun addımları ilə bağlı şərhlərində balansı gözləməyə çalışır. Amma hökumətin nəzarətində olan bloqqerlər və televiziya ulduzları öz emosiyalarına sərbəstlik verirlər. Modinin tərəfdarı olan yoqa ustası Svami Ramdev qeyd edir: “Hindlilərdən heç kim “Coca-Cola” və ya “Pepsi-Cola” mağazasına baş çəkməsin, KFC və ya “McDonald's”a getməsin”. Hindistan hökumətinə yaxın olan “Hindustan Times” qəzeti Hindistan-Amerika münasibətlərindəki çatların Dehlinin Moskva ilə əməkdaşlığının möhkəmlənməsinə kömək edəcəyini proqnozlaşdırır. Modi və Putin ŞƏT-in Tencin şəhərinə keçirilən sammiti zamanı Rusiya prezidentinin limuzinində danışıqlar aparıblar, çünki burada danışıqlar dinlənilməkdən qorunur. Modi danışıqların nəticəsini belə təsvir edib: “Hindistan və Rusiya ən çətin anlarda çiyin-çiyinə dayanıblar. Onların sıx əlaqələri dünyada sülh və sabitliyin açarıdır”. Dehli həmçinin istehsalçılarını ABŞ tariflərinin təsirindən qorumağa çalışır. Daxili tələbi artırmaq üçün bir çox istehlak malları və xidmətlər üzrə vergilər azaldılıb.
Ramil QULİYEV
